Silahlı çatışmalar hukuku kapsamında orantılılık ilkesi
The principle of proportionality under the law of armed conflicts
- Tez No: 988805
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GALİP ENGİN ŞİMŞEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Orantılılık ilkesi, savaşta askerî gereklilik ile insani koruma arasındaki dengeyi tanımlayan en tartışmalı hukuki kavramlardan biridir. Bu tez, orantılılık ilkesinin teorik temellerini, normatif çerçevesini ve güncel çatışmalardaki uygulamalarını kapsamlı biçimde incelemekte, ayrıca bu alana özgün bir metodolojik katkı sunmaktadır. Çalışmada öncelikle silahlı çatışma kavramı ve türleri ayrıntılı olarak ele alınmış; uluslararası ve uluslararası olmayan silahlı çatışmaların ayırt edici özellikleri analiz edilmiştir. Ardından uluslararası insancıl hukukun temel ilkeleriyle orantılılık kavramının bu sistem içindeki yeri değerlendirilmiş; ilkenin tarihsel gelişimi 1956 Kızılhaç Taslak Kuralları'ndan Roma Statüsü'ne kadar sistematik biçimde incelenmiştir. Tezin özgün katkısı,“Tek Formülle Orantılılık Testi”adını taşıyan yenilikçi bir değerlendirme sisteminin geliştirilmesidir. MA (Gereklilik, Doğrudanlık, Zamanlama) ≥ CH (Varlık, Ağırlık, Yankılanma, Etik, Özel Koruma) formülüne dayanan bu model, askeri fayda ile sivil zarar arasındaki dengenin daha şeffaf, izlenebilir ve bütüncül biçimde analiz edilmesini sağlamaktadır. Model, nicel değerlere başvurmaksızın orantılılık testinin mantığını tek bir eşitsizlikte özetlemekte; makul komutan standardı, CDEM metodolojisi, COPAF çerçevesi, hedefleme döngüsü ve teknolojik yaklaşımlar olmak üzere beş farklı yöntemi tutarlı bir sistem altında birleştirmektedir. Formül, Ukrayna ve Gazze savaşlarından seçilen toplam yirmi vaka üzerinde uygulanmış; Mariupol Drama Tiyatrosu, Zaporizhzhia konvoyu, Nuseirat UNRWA okulu, Cebaliye Kampı, Al-Şifa Hastanesi ve Dünya Merkez Mutfağı saldırıları gibi örneklerle test edilmiştir. Nitel analiz yöntemine dayanan çalışma, uluslararası mahkeme kararları, devlet uygulamaları, saha raporları ve tanıklıkları karşılaştırmalı biçimde inceleyerek, orantılılık ilkesinin uygulanmasında karşılaşılan pratik ve etik sınırları ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The principle of proportionality represents one of the most debated legal concepts defining the balance between military necessity and humanitarian protection in warfare. This thesis provides a comprehensive examination of the theoretical foundations, normative framework, and practical applications of the proportionality principle in contemporary armed conflicts, while also introducing an original methodology to the field. The study first explores in detail the concept of armed conflict, analyzing the distinguishing features between international and non-international armed conflicts. It then evaluates the position of the proportionality principle within the broader system of IHL, tracing its historical evolution systematically from the 1956 ICRC Draft Rules to the Rome Statute. The original contribution of the thesis lies in the development of an innovative assessment model titled“The Single-Formula Proportionality Test.”Based on the equation MA (Necessity, Directness, Timing) ≥ CH (Existence, Gravity, Resonance, Ethics, Special Protection), this model enables a more transparent, traceable, and holistic analysis of the balance between military advantage and civilian harm. Without resorting to quantitative metrics, the model encapsulates the logic of the proportionality test within a single inequality, integrating five distinct methodologies, the Reasonable Commander Standard, the CDEM Methodology, the COPAF Framework, the Targeting Cycle, and Technological Approaches, into a coherent analytical system. The formula was applied to twenty selected cases from the wars in Ukraine and Gaza, including the Mariupol Drama Theatre, Zaporizhzhia Convoy, Nuseirat UNRWA School, Jabalia Camp, Al-Shifa Hospital, and the World Central Kitchen attacks. Relying on qualitative analysis, the dissertation comparatively examines international court decisions, state practices, field reports, and witness testimonies to reveal the practical and ethical limits encountered in the application of the proportionality.
Benzer Tezler
- Siber çatışma ortamında insancıl hukuk kurallarının uygulanması: Hedefleme kuralları
Applicability of humanitarian law rules in cyber conflict: Targeting rules
ÖZGE SAVAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HukukMilli Savunma ÜniversitesiHarp ve Silahlı Çatışma Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BLEDA RIZA KURTDARCAN
- Gazze Deniz Ablukası: Silahlı Çatışma Hukuku ve Deniz Hukuku bağlamında bir değerlendirme
Gaza Naval Blockade: An assessment within the Scope of Law of Armed Conflict and Law of the Sea
ÖZDEN KORAL
- Meskûn mahal muharebelerinde silahlı çatışma hukuku
The law of armed conflict in urban warfare
MEHMET UTKU DAVULCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
HukukAnkara ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÜLKÜ HALATÇI ULUSOY
- Silahlı çatışmalar hukuku kapsamında yapay zekâ, otonom silah sistemleri ve komuta sorumluluğu
Artificial intelligence, autonomous weapon systems, and command responsibility under the law of armed conflicts
MUHARREM UĞUR BOZKURT
Doktora
Türkçe
2023
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FUNDA KESKİN ATA
- States of emergency: The role of necessity and force majeure in investor-state
Yatırım tahkiminde zorunluluk ve mücbir sebep savunmaları: Olağanüstü durumların hukuki yansımaları
ELİF KAPISIZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
HukukGalatasaray ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERK DEMİRKOL