Türk romanında güvenilir ve güvenilmez anlatıcı
Reliable and unreliable narrator in Turkish novel
- Tez No: 989275
- Danışmanlar: PROF. DR. ABİDE DOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, 1872-2013 yılları arasında yayımlanmış ve güvenirlik meselesini farklı bağlamlarda tartışmaya açan on beş roman, güvenilir ve güvenilmez anlatıcı kavramları çerçevesinde incelenmiştir. Romanların seçiminde anlatıcının güvenirliğine ilişkin göstergeler takip edilmiş ve hem güvenirlik teorisini geliştirecek hem de yöntemimizi sınayacak örnekler çözümlenmiştir. Çalışmanın“Giriş”inde anlatı bileşenlerinin sistematik bir şekilde incelenmesini mümkün kılan anlatıbilim doğrultusunda anlatı kuramı ele alınmış, tarihsel bir süreklilik içinde anlatının asli unsurları ve sınırları detaylandırılmıştır. Birinci bölümde müstakil olarak anlatıcı başlığı üzerinde durulmuş, güvenilir anlatıcıya dair yaklaşımlar eleştirel bir perspektifle değerlendirilmiş ve güvenilir anlatıcının tespit edilmesinde başvurulabilecek ölçütler bilgi, dil-söylem ve bilişsel düzeyler çerçevesinde geliştirilmiştir. Uygulama kısmında öykü-dışı (heterodiegetik) ve öykü-içi (homodiegetik) anlatıcılardan hareketle Taaşşuk-ı Tal'ât ve Fitnat, Felâtun Bey ile Râkım Efendi, Sergüzeşt, Zehra ve Araba Sevdası, Handan, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Yaban, Kürk Mantolu Madonna, Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanları analiz edilmiş ve söz konusu romanlar aracılığıyla alandaki çözümleme yöntemlerinin eksikliklerine dikkat çekilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, güvenilmezliğe yönelik yaklaşımlar karşılaştırmalı olarak incelenmiş, güvenilmezliğin bir bilmeceye dönüşmesine sebep olan açmazlar detaylandırılmış ve güvenirlik çözümlemesinde başvurulan kavram ve tanımlardaki belirsizlikler açığa çıkarılmıştır. Devamında bilgi, dil-söylem ve bilişsel düzeylerden oluşan üç katmanlı ölçütler çerçevesinde Dört Mevsim Sonbahar, Beyaz Kale, Kambur, Beş Sevim Apartmanı ve Nisyan romanlarındaki anlatıcıları güvenilmez kılan özellikler saptanmıştır. Güvenilir ve güvenilmez anlatıcıyı tanımlama, sınırlarını belirleme ve güvenirliğin işleyiş biçimlerini açığa çıkarma amacıyla oluşturulan çalışmanın sonucunda, anlatıcının dönüşümünün insanlık tarihindeki kırılmaların izlerini taşıdığı ve güvenirliğin insanın dünyayla kurduğu ilişkinin değişimini görünür kılan bir anlatı dinamiği olduğu ifade edilmiştir. İnsanlığın kendiyle konuşma araçlarından biri olan anlatıcının başkalaşımı Taaşşuk-ı Tal'ât ve Fitnat'tan Nisyan'a uzanan bir süreklilik içinde ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
This thesis examines fifteen novels published between 1872 and 2013 that address the issue of narrative reliability in diverse contexts, within the theoretical framework of reliable and unreliable narrators. In selecting the novels, indicators of the narrator's reliability were followed, and examples that would both develop the theory of reliability and test our methodology were analyzed. The“Introduction”explores narrative theory through the lens of narratology, facilitating a systematic inquiry into narrative components while delineating the core elements and boundaries of narrative within a historical continuity. The first chapter is devoted to the concept of the narrator. It critically evaluates approaches to reliable narrators and developing criteria for their determination within the framework of knowledge, language-discourse and cognitive levels. In the application section, the novels Taaşşuk-ı Tal'ât ve Fitnat, Felâtun Bey ile Râkım Efendi, Sergüzeşt, Zehra and Araba Sevdası, Handan, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Yaban, Kürk Mantolu Madonna and Saatleri Ayarlama Enstitüsü are analyzed based on the distinction between heterodiegetic and homodiegetic narrators. Furthermore, the analysis highlights the shortcomings of existing analytical methodologies in the field by means of these novels. The second chapter of the thesis provides a comparative analysis of various approaches to unreliability, elaborating on the aporias that transform unreliability into a riddle and uncovering the ambiguities inherent in the concepts and definitions employed in reliability analysis. Building upon this, the characteristics that render the narrators unreliable in the novels Dört Mevsim Sonbahar, Beyaz Kale, Kambur, Beş Sevim Apartmanı and Nisyan are identified within a tripartite framework comprising informational, linguistic-discursive, and cognitive dimensions. Through the identification of reliable and unreliable narrators, the definition of their boundaries, and the revelation of the mechanisms of reliability, the thesis concludes that the narrator's transformation bears the traces of ruptures in human history and that reliability is a narrative dynamic that renders visible the transformation of humanity's relationship with the world. The metamorphosis of the Narrator as a primary medium through which humanity engages in a dialogue with itself is demonstrated within a continuity extending from Taaşşuk-ı Tal'ât ve Fitnat to Nisyan.
Benzer Tezler
- Yaşar Kemal'in“Teneke”adlı romanında niteleme sıfatları
Descriptive adjectives in Yaşar KEMAL's novel“Teneke”
SEVİM ZAMKI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıÇankırı Karatekin ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZELİHA GADDAR
- Karakter eğitimi açısından İbrahim Ünsal'ın tarihi romanlarının incelenmesi
Investigation of the historical romans of İbrahim Ünsal for character training
REYHAN KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimSelçuk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞERİFE AKPINAR
- Türkçede geniş zaman kullanımı ve Sırpçada veriliş biçimleri
Usage of Turkish aorist and its translational equivalents in Serbian language
VIKTORIJA ANUSIC
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KUTHAN KAHRAMANTÜRK
- Türk romanında baba algısının incelenmesi
Examining the perception of father in Turkish novel
SÜMEYYE YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıKaradeniz Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜLKÜ ELİUZ
- 1960-1971 arası Türk romanında hukuki mevzuat
Legal legislation in Turkish novel between 1960-1971
DERVİŞ ERDAL
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET BOZDOĞAN