Kolorektal kanser taraması yaptıran ve yaptırmayan bireylerde kanser korkusu ve kanser tarama yarar ve engel algısının değerlendirilmesi
Evaluation of cancer fear and perceived benefits and barriers of cancer screening in individuals who have and have not undergone colorectal cancer screening
- Tez No: 989324
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SELMA PEKGÖR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Kolorektal kanser, kanser taramaları, kolonoskopi, gaitada gizli kan testi, kanser korkusu, Colorectal cancer, cancer screenings, colonoscopy, fecal occult blood test, fear of cancer
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Konya Şehir Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Kolorektal kanser (KRK) taraması yaptıran ve yaptırmayan bireylerde kanser korkusunun değerlendirilmesi ve kolorektal kanser tarama davranışlarına yönelik yarar ve engel algısının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, Mayıs -Ağustos 2025 tarihleri arasında Konya Şehir Hastanesi Dahiliye polikliniklerinde yürütülmüştür. Vaka grubunu dahil edilme kriterlerini karşılayan kolorektal kanser taramalarını yaptırmayan 50 yaş üzeri 217 hasta; kontrol grubunu ise dahil edilme kriterlerini karşılayan kolorektal kanser taraması yaptıran 50 yaş üzeri 192 hasta oluşturmaktadır. Tüm katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilerek yüz yüze görüşme yöntemiyle Sosyodemografik Veri Formu, Kanser Korkusu Ölçeği ve Kolorektal Kanser Tarama Davranışları Yarar ve Engel Algısı Ölçeği uygulanmıştır. Veri girişi ve istatiksel analiz SPSS 26.0 paket programı kullanılarak yapıldı. Bulgular: Bu çalışmada, KRK taraması yaptıran (n=192) ve yaptırmayan (n=217) toplam 409 birey değerlendirilmiştir. Cinsiyet dağılımı açısından gruplar benzerdi. Gruplar arasında Gaitada Gizli Kan Testi (GGKT) Yarar (p=0,263) ve Kolonoskopi Yarar (p=0,695) alt boyutlarında fark görülmezken, tarama yaptırmayan bireylerde GGKT Engel [18 (0–36)] ve Kolonoskopi Engel [30 (0–60)] puanları tarama yaptıranlara kıyasla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (sırasıyla 11 ve 19; her ikisi için p<0,001). Kanser Korkusu Ölçeği toplam puanı da tarama yaptırmayanlarda [26 (0–68)] tarama yaptıranlara [21 (0–68)] göre daha yüksek saptanmış (p=0,019), ancak yüksek kanser korkusu taramaya katılım oranlarını etkilememiştir (p=0,148). Korelasyon analizlerinde, yaş ile kolonoskopi yarar puanı arasında orta düzeyde negatif ilişki (r=-0,333; p<0,001), kanser korkusu ölçeği dolaylı korku puanı ile kolonoskopi engel puanı arasında ise pozitif yönde anlamlı ilişki (r=0,278; p<0,001) gösterilmiştir. Çoklu regresyon analizinde, kanser tarama testleri hakkında bilgilendirilmiş olmanın Dolaylı Korku puanını 2,326 kat artırdığı (p=0,004), kadın cinsiyetin ise kanser korkusu ölçeği toplam puanını 3,958 kat artırdığı (p=0,013) belirlenmiş; böylece bilgi edinmenin ve cinsiyetin kanser korkusunu etkileyen önemli bağımsız değişkenler olduğu ortaya konmuştur. Sonuç: Bu çalışmada kolorektal kanser taramasına katılımı belirleyen sosyodemografik, davranışsal ve psikososyal etmenler değerlendirilmiştir. Taramaya katılan bireylerde bilgilendirilmiş olma, sağlık sistemiyle düzenli temas ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları daha belirgin bulunmuştur. Kadınlarda kanser korkusu daha yüksek olmakla birlikte bu durum tarama davranışını azaltmamış; buna karşılık taramaya yönelik engel algısı ve işleme ilişkin korkular taramaya katılmayanları ayırt eden temel psikososyal unsurlar olarak ortaya çıkmıştır. Bulgular, tarama davranışının yarar algısından çok kanser korkusunun niteliği ve algılanan engellerle şekillendiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: The study examines colorectal cancer screening, assesses the extent of cancer in individuals, and evaluates the perceived benefits and barriers to colorectal cancer screening. Materials and Methods: This study was conducted in the Internal Medicine outpatient clinics of Konya City Hospital between May and August 2025. The case group consisted of 217 patients over the age of 50 who met the inclusion criteria but did not undergo colorectal cancer screening; the control group consisted of 192 patients over the age of 50 who met the inclusion criteria but underwent colorectal cancer screening. All participants were informed about the study, and the Sociodemographic Data Form, Cancer Fear Scale, and Colorectal Cancer Screening Behaviors Benefit and Barrier Perception Scale were administered via face-to-face interviews. Data entry and statistical analysis were performed using the SPSS 26.0 software package. Results: In this study, a total of 409 individuals were evaluated, 192 who underwent CRC screening and 217 who did not. The groups were similar in terms of gender distribution. While there was no difference between the groups in the Fecal Occult Blood Test (FOBT) Benefit (p=0.263) and Colonoscopy Benefit (p=0.695) sub-dimensions, FOBT Barrier [18 (0–36)] and Colonoscopy Barrier [30 (0–60)] scores were found to be significantly higher in individuals who did not undergo screening compared to those who did (11 and 19, respectively; p<0.001 for both). The total score on the Cancer Fear Scale was also found to be higher in those who did not undergo screening [26 (0–68)] compared to those who did undergo screening [21 (0–68)] (p=0.019), however, high cancer fear did not affect screening participation rates (p=0.148). Correlation analyses showed a moderately negative correlation between age and colonoscopy benefit score (r=-0.333; p<0.001), and a significant positive correlation between the cancer fear scale indirect fear score and colonoscopy contraindication score (r=0.278; p<0.001). In multiple regression analysis, it was determined that being informed about cancer screening tests increased the Indirect Fear score by 2.326 times (p=0.004), and being female increased the total score of the cancer fear scale by 3.958 times (p=0.013); thus, it was revealed that acquiring information and gender are important independent variables affecting cancer fear. Conclusion: This study evaluated sociodemographic, behavioral, and psychosocial factors related to colorectal cancer screening. Individuals participating in screening showed a higher prevalence of informed consent, regular communication with the healthcare system, and healthy lifestyle habits. While women had a higher fear of cancer, this did not reduce screening behavior; instead, perceived barriers to screening and fears emerged as key psychosocial factors differentiating those who did not participate. The findings suggest that cancer fear, rather than perceived benefits of screening, shaped the identified and perceived barriers to screening
Benzer Tezler
- Van ili aile sağlığı merkezlerinde ve toplum sağlığı merkezlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının kanser tarama testleri hakkındaki bilgi düzeylerinin ve farkındalık durumlarının araştırılması
Research of cancer screening test knowledge levels and awareness of healthcare workers who work in family health centers and community health centers in Van province
MUSTAFA GÖNEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK KUŞASLAN AVCI
- Hasta ve sağlık çalışanlarının kolonoskopinin gerekli olduğu durumlar ve kolorektal kanser risk faktörleri bilgi düzeyinin saptanması
Başlık çevirisi yok
GÜL ERCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN BEKTAŞ
- Bir üniversite hastanesinde çalışan hekim dışı sağlık personellerinin kanser taramaları hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of non-physician healthcare professional working in A university hospital about cancer screening
MEHMET ÖZER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiPamukkale ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİLÜFER EMRE
- Kırsal alanda yaşayan kadın ve erkeklerin kolorektal kanser taramasına yönelik sağlık inançları ve etkileyen faktörler
Health beliefs and infuluenecing factors for colorectal cancer screening of women and men living in rural areas
KUDRET KAÇAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
HemşirelikNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEGÜL ÖZCAN
DOÇ. DR. SEMRA KOCAÖZ
- 40-70 yaş arası bireylerin kolorektal kanser ve kolorektal kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ve davranışları
Knowledge, attitude and behaviors of 40-70 year old individuals about colorectal cancer and colorectal cancer screening
MUKADDES HÜSEYNİ GÜLLÜ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiDicle ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PAKİZE GAMZE ERTEN BUCAKTEPE