İstanbul Kadı Sicillerinde hadis
Hadith in the Istanbul Qadi Registers
- Tez No: 989475
- Danışmanlar: PROF. DR. RECEP ASLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı Devleti'nin temel hukuki metinlerinden olan İstanbul Kadı Sicilleri; hukuk tarihi, sosyoloji, iktisat ve ilahiyat bilimleri gibi pek çok alana önemli veriler sunmaktadır. Bu araştırmada, 16-20. yüzyıl arasını kapsayan ve 100 ciltten oluşan İstanbul Kadı Sicillerinde hadislerin varlığı konu edilmiş, çalışma doküman incelemesi, tasnif ve tematik analiz yöntemleriyle ele alınıp hadis ilminin tenkit usulleri kullanılarak incelenmiştir. Hadislerin hangi konularda yoğunlaştığı, bir hukuk dili içerisinde nasıl alımlandığı ve hangi kaynaklardan intikal ettiği sorularına cevaplar aranmıştır. Çalışmada temel amaç, hadislerin Osmanlı hukuk metinlerinden olan kadı sicillerine nasıl ve ne biçimde yansıdığını ortaya koyarak hadis kullanımlarının hukuki işlemlere etkisini belirleyebilmektir. Tespit edilen hadislerin hangi kaynaklardan intikal ettiğini açığa çıkararak Osmanlı hadis bilgisinin kaynaklarını konumlandırmak araştırmanın bir diğer amacını oluşturmaktadır. Sicillerde yer alan tereke kayıtlarını kullanarak Osmanlı halkının okuduğu hadis kitaplarını belirlemek, bu eserlerin rivayetlerin sicillere intikalindeki rolunü tespit etmek de çalışmanın amaçları arasındadır. Araştırma sonucunda kadı sicillerinde tekrarları ile birlikte 300 hadis rivayeti tespit edilmiştir. Bu rivayetlerin 16 farklı konu altında toplanabildiği görülmüş, bunlar arasında ağırlığı köle azadı ve vakıf konularının çektiği saptanmıştır. Bazı hadislerin hukuk diline alımlanırken takdim-tehir, kelime değişikliği ve taksîr gibi değişikliklere uğradığı görülse de genel olarak yapılarının muhafaza edildiği anlaşılmıştır. Sicillerdeki hadislerin genellikle hukuki işlemin anlamını kuvvetlendirmek ve etkisini artırmak amacıyla kullanıldığı görülmüştür. Hadislerin sicillere intikalinde ise Meṣâbîḥu's-sünne, el-Câmiʿu'ṣ-ṣaġîr, Meşâriḳı'l-envâr ve bunların bilinen temel şerhlerinin merkezde konumlandığı anlaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
The Istanbul Qāḍī Registers Registers, one of the fundamental legal corpora of the Ottoman Empire, offer significant data for a wide range of disciplines, including legal history, sociology, economics, and theological studies. This research examines the presence of hadiths within the Istanbul Qāḍī Registers spanning the 16th to 20th centuries and comprising 100 volumes. The study employs document analysis, classification, and thematic analysis methods, and evaluates the material through the critical methodologies of hadith studies. It seeks to answer how hadiths were employed within a legal discourse, the subjects in which they were concentrated, and the sources through which they were transmitted. The primary aim of the study is to determine how and in what form hadiths were reflected in the Qāḍī records one of the principal legal texts of the Ottoman legal tradition and to identify the impact of hadith usage on legal procedures. Another objective is to reveal the sources from which the identified hadiths were transmitted, thereby mapping the foundations of Ottoman hadith knowledge. By utilizing estate (tereke) records, the study also seeks to identify the hadith books read by the Ottoman populace and to determine their role in the transmission of narrations into the registers. The research concludes that a total of 300 hadith reports, including repetitions, were identified in the court registers. These reports were classified under 16 thematic categories, among which the subjects of manumission of slaves and endowments (waqf) were the most prominent. Although some hadiths underwent modifications such as rearrangement, lexical changes, or abridgment during their adaptation to legal language, their overall structures were largely preserved. It was observed that the hadiths in the registers were generally employed to reinforce the meaning of the legal action and enhance its authoritative impact. Regarding their transmission, Meṣābīḥ al-Sunnah, al-Jāmiʿ al-Ṣaghīr, Mashāriq al-Anwār, and their well-known commentaries were found to occupy a central position.
Benzer Tezler
- 1600-1699 yılları İstanbul kadı sicillerinde yer alan satış işlemlerine göre konutların morfolojik özellikleri & konut fiyatlarının bağımlı olduğu değişkenler
According to islamic court records of 1600-1699 Istanbul morphological characteristics of residential real estates & variables that house prices were dependant
AYŞE TUĞBA ŞENGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sanat Tarihiİstanbul Teknik ÜniversitesiGayrimenkul Geliştirme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZHAN ERTEKİN
- Osmanlı Devleti'nde modernleşme dönemi (1879-1924) dava belgelerinin düzenlenme biçimi
The redaction of case documents during the modernization period (1879-1924) in the Ottoman Empire
AYŞE ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA GÜL KARAGÖZ
- XIX. yüzyılın ilk yarısında Şer`iyye sicillerine göre Karahisar-ı Sahib Sancağı
Başlık çevirisi yok
ZÜBEYDA TİRYAKİOĞLU KAZAK
- Tereke kayıtlarına göre XVII. yüzyılda İstanbul'da insan-kitap ilişkisi (İsam İstanbul Kadı sicilleri veri tabanına göre)
According to the terre records XVII. human-book relationship in istanbul in the century (According to isam Istanbul Kadi registry database)
TALHA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED YAZICI
- 18. yy'ın ilk yarısında Üsküdar'da Müslim-gayrimüslim ilişkileri: Şeriyye sicilleri ve müdevvel kaynaklar ışığında
The relationships between Muslim and Non-Muslim in Üsküdar in the first half of the 18th century in the light of kâdi records and contemporary sources
NEVZAT ERKAN
Doktora
Türkçe
2012
TarihMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZİYA KAZICI