Memlûk furûsiyye sanatındaki harb aletlerinde neft ve barut uygulamaları
Applications of naphth and gunpowder in warfare implementations in Mamluk furusiyya art
- Tez No: 989508
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA KAÇAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bilim ve Teknoloji, Science and Technology
- Anahtar Kelimeler: Memlûkler, Furûsiyye, Barut, Neft, Haçlı seferleri, Memlük Devleti, Orta Çağ, Mamluks, furūsiyya, gunpowder, naphtha, Crusades, Mamluk State, Middle Ages
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Memlûk Devleti dönemine ait furûsiyye literatüründe yer alan yanıcı ve yakıcı aletlerin teknik yapılarını ve kullanım alanlarını incelemektedir. İncelenen bu araçlar, neft, barut ve çeşitli yağların belirli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilen bileşiklerden üretilip, savaş teknolojisinin bir parçası olarak özellikle askerî çatışmalarda kullanılmışlardır. Savaşlarda kullanılan teknolojik aletler, savaşların seyrini ve sonuçlarını doğrudan etkilemekte, yeni icat edilen her silah, savaş stratejilerinde önemli değişikliklere yol açmaktadır. Ateşin savaş alanında kullanımı hem psikolojik korku yaratması hem de yıkıcı gücü nedeniyle tercih edilmiştir. Bu bağlamda neft ve barut gibi malzemeler, savaşların gidişatını değiştiren temel unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Memlûk Devleti zamanında telif edilen furûsiyye eserleri yanıcı ve yakıcı aletlerden bahsetmektedir. Furûsiyye eserlerinin yazımına özellikle Abbâsîler zamanında ciddi anlamda başlanılmış ve en yoğun olarak ise Haçlı ve Moğol saldırıları sonrası telif edilmiştir. Bu eserlerde askerî binicilik yanında kara ve deniz savaşlarında kullanılan ve oldukça etkili olan yanıcı ve yakıcı aletlerden bahsedilmektedir. Barut, neft, zamk, reçine gibi maddeler hazırlanarak elde edilen silahları nasıl hazırlanacağı dönemin askerî uzmanlarınca yazıya geçirilmiştir. Hasan er-Rammâh, Muhammed bin Menglî, Erenbuğa ez-Zerdkâş, bu yüzyıllarda önde gelen askeri uzmanlardı. Barut ve neft kullanılarak hazırlanan oklar, mızraklar, torpidolar, ḳıdr adı verilen kaplar,yangın çıkaran şişeler, debbûslar hazırlanan aletlerin bazılarıdır. Bu aletlerin kullanımı ile ilgili tarihi kayıtlar, şiirler ve arkeolojik kanıtlar bulunmaktadır. Elinizdeki çalışma, bu bilgilerden yola çıkarak Memlûk döneminde savaş teknolojisinin gelişiminde yanıcı ve yakıcı aletlerin işlevini ortaya koymayı, furûsiyye literatürünün askerî bilgi aktarımı açısından taşıdığı önemi açığa çıkarmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis focuses on the manufacture and use of tools described in furūsiyya works written during the Mamluk period, specifically those involving naphtha, gunpowder, and various oils used to create incendiary and explosive mixtures. The tools used in wars are as significant as the outcomes of the battles themselves. Each new war tool introduces a different dynamic to the warfare. The use of fire in battles is particularly favoured due to its terrifying and destructive effects. Two fundamental materials that provide incendiary and explosive power in wars, naphtha and gunpowder, have significantly altered the course of battles. Furūsiyya works authored during the Mamluk period discuss incendiary and explosive tools. These works began in earnest during the Abbasid period and were most intensively written after the Crusader and Mongol invasions. The furūsiyya literature covers not only military horsemanship but also incendiary and explosive tools used in land and naval battles. These tools were prepared using substances such as gunpowder, naphtha, gum, and resin, and their preparation was documented by military experts of the time. Hasan er-Rammâh, Muhammad bin Manglī, and Aranbugha al-Zardkāsh were top military experts of these centuries. Some of the tools prepared using gunpowder and naphtha include arrows, spears, torpedoes, vessels called qidr, fire-igniting bottles, and debbûs. Historical records, poetry, and archaeological evidence provide insights into the use of these tools. This study aims to reveal the function of incendiary and burning devices in the development of military technology during the Mamluk period, and to highlight the importance of the furūsiyya literature in the transmission of military knowledge.
Benzer Tezler
- Memlûk Sultanları döneminde avcılık ve av seferleri
Hunting and hunting trips during the Mamluk Sultans
NURHAYAT ÇOKTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURAK GANİ EROL
- Memlük sistemi ve Memlük Devleti'nin kuruluşu
Mamluk system and establishing of the Mamluk State
SÜLEYMAN KIZILTOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN ŞEŞEN
- Furûsiyye kaynakları ve Memlüklerde okçuluk
Furûsiyya resources and archery in Memluks
ALİ KEMAL BİRİNCİ
- Hasan er-Rammâḥ'ın Kitâb el-Furûsiyye ve'l Menâsib el-Ḥarbiyye adlı eseri
Hasan al-Rammāḥ's work named Kitāb al-Furūsiyya wa-al- menāsib al-ḥarbiyye
MUSA ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2024
Bilim ve TeknolojiFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiBilim Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA KAÇAR