Rüstem Paşa Camii çinilerinde hat sanatı
The tile calligraphy in Rüstem Paşa Mosque
- Tez No: 989520
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ LATİFE AKTAN ÖZEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Rüstem Paşa Camii, Mimar Sinan, Hat Sanatı, Türk Çini Sanatı, Osmanlı Cami Mimarisi, Rüstem Pasha Mosque, Mimar Sinan, Calligraphy, Turkish Tile Art, Ottoman Mosque Architecture
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Rüstem Paşa Camii, iç ve dış mekânında kullanılan üstün nitelikli İznik çinileriyle, cami mimarisinde çini kullanımının zirveye ulaştığı en seçkin örneklerden biri olarak kabul edilir. Yapının bezeme programının önemli bir parçası olan bu çiniler, 16. yüzyılda Türk Çini Sanatı'nın ulaştığı teknik ve sanatsal gelişimi de açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Cami, yalnızca çini sanatının değil hat sanatı açısından sunduğu zengin repertuarıyla da dönemin yazı estetiğinin önemli bir temsilcisi olarak değerlendirilmektedir.“Rüstem Paşa Camii Çinilerinde Hat Sanatı”başlıklı çalışmada, camideki hat panoları çini süslemeleriyle birlikte değerlendirilerek dönemin sanat anlayışı çerçevesinde kapsamlı bir biçimde incelenmektedir. Camii'nin çinilerindeki hatlar, Mimar Sinan'ın Klasik Dönem camilerindeki bezeme üslubuna paralel olarak özellikle pencere alınlıklarında konumlandırılmıştır. Son cemaat yeri revaklarında yuvarlak formda 8, dış cephe zemin pencereleri alınlıklarında 2 pano yer almaktadır. İç mekânda mihrap duvarında mihrap alınlığı ile 2 pencere alınlığı, üst kat kadınlar mahfili batı yönünde 7 ve doğu yönünde 5 pencere alınlığı, pandantiflerde ise yine yuvarlak formda 8 pano olmak üzere toplamda 33 hat panosu bulunmaktadır. Bu panolarda celî sülüs yazı türü hâkimdir. Bazı panolarda ise kısmen muhakkak yazıya da yer verildiği görülmektedir. Panolardaki hatlar gerek istif gerekse harf anatomileri bakımından döneminin yazı anlayışını yansıtmaktadır. Camideki hat panolarında ayet, hadis ve dua içerikli metinlere yer verilmiştir. Bu metinlerde vurgulanan mesajlar birkaç ana tema üzerinde yoğunlaşmaktadır. Son cemaat yeri ve mihrap cephesi pencere alınlıklarında dua mâhiyetindeki Kuran-ı Kerîm ayetleri, üst kat kadınlar mahfili pencere alınlıklarında ise Allah'ın rızasının talep edildiği, yüce yaratıcıya dünya ve ahiret saadeti için niyazda bulunulduğu, cennete layık bir kul olabilme arzusunun tekrarlandığı, Allah'ın sonsuz merhametinin ve affediliciğinin vurgulandığı âyet ve hadisler tercih edilmiştir. Revak kemerleri ve pandantiflerde ise, Allah (c.c.), Muhammed (s.a.v.), Çeharyâr-i Güzîn ve Hasaneyn isimlerine yer verilmiştir. Caminin çini panolarındaki hatlar mekânla estetik bir uyum oluştururken çini süslemeleriyle birlikte sanatsal bir ifade biçimi ortaya koymaktadır. Bu bağlamda Rüstem Paşa Camii, Osmanlı cami mimarisinde hat ve çini sanatının karşılıklı etkileşimini ve uyumunu incelemek açısından oldukça önemli bir örnek teşkil etmektedir.
Özet (Çeviri)
The Rüstem Pasha Mosque is regarded as one of the finest examples in which the use of Iznik tiles in mosque architecture reached its pinnacle, both in its interior and exterior spaces. These tiles, which constitute a significant part of the building's decorative program, clearly demonstrate the technical and artistic advancements achieved by Turkish Tile Art in the 16th century. The mosque is also considered an important representative of the calligraphic aesthetics of the period, offering a rich repertoire not only in tile art but also in calligraphy.in the study titled.“The Art of Calligraphy in the Tiles of Rüstem Pasha Mosque”, the calligraphic panels are examined comprehensively alongside the tile decorations within the artistic context of the period. The inscriptions on the mosque's tiles are primarily positioned on window lunettes, in parallel with the decorative style of Mimar Sinan's Classical Period mosques. There are eight circular panels located in the portico area of the forecourt and two panels on the ground floor window lunettes of the exterior façade. Within the interior space, there is a mihrab lunette, two window lunettes on the mihrab wall, seven window lunettes on the west side and five on the east side of the upper gallery reserved for women, and eight circular panels on the pendentives, making a total of thirty-three calligraphic panels. The dominant script style across these panels is celî sülüs (large thuluth), with occasional use of muhakkak script in certain panels. The calligraphy on these panels reflects the writing aesthetics of the period in terms of composition and letter anatomy. The inscriptions feature texts composed of Qur'anic verses, hadiths, and prayers, with messages concentrated around several main themes. On the window lunettes of the portico and mihrab wall, Qur'anic verses of a supplicatory nature are used, while the window lunettes of the women's gallery focus on invocations seeking the pleasure of Allah, prayers for happiness in both this world and the hereafter, and aspirations to be worthy of paradise, emphasizing Allah's infinite mercy and forgiveness. In the arches of the portico and on the pendentives, names such as Allah (c.c.), Muhammad (s.a.w.), the Four Rightly Guided Caliphs (Çeharyâr-i Güzîn), and Hasan and Husayn (Hasaneyn) are featured. The calligraphy on the tile panels not only achieves an aesthetic harmony with the architectural space but also presents an artistic expression when combined with the tile ornamentation. In this respect, the Rüstem Pasha Mosque constitutes a highly significant example for studying the interaction and harmony between calligraphy and tile art in Ottoman mosque architecture.
Benzer Tezler
- Trikkala Osman Şah kompleksi, restorasyonu (Yunanistan)
Restoration of the Osman Şah complex in trikala (Greece)
ARCHİTECT DİMİTRİS TSANTANIS
- Rüstem Paşa Camii çinilerinde lale ve karanfil motifleri
The tulip and carnation motifs on the tiles of Rüstem Pasha Mosque
GÜLÜZAR ÇEVİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
El SanatlarıFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. LATİFE AKTAN ÖZEL
- Rüstem Paşa Camii çinilerinde bulunan yaprak motiflerinin irdelenmesi
Analyzing the leaf motifs on the tiles of Rüstem Pasha Mosque
SEVDA SOYSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LATİFE AKTAN ÖZEL
- Rüstem Paşa Camii çinilerinde dört çiçek üslubu (Lale, karanfil, gül, sümbül)
Four flower styles on Rüstem Pasa Mosque tiles (Tulip, carnation, rose, hyacinth)
SONGÜL ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LATİFE AKTAN ÖZEL
- Rüstem Paşa Camii çinilerinde bulut motifi
Bulut motifs on Rustem Pasha Mosque tiles
MERVE PELİT ÇORBACIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LATİFE AKTAN ÖZEL