Mükellef hakları ve vergi uyumu
Taxpayer rights and tax compliance
- Tez No: 989646
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULKADİR IŞIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mükellef hakları ve vergi uyumu konulu bu araştırmada, devletin vergi toplama yetkisi ile mükelleflerin hak ve yükümlülükleri arasındaki dengenin vergi uyumu bakımından nasıl bir işlev gördüğü incelenmektedir. Mükellef, vergi kanunları uyarınca vergi borcu bulunan ve maddi ile şekli yükümlülükleri olan süje olarak tanımlanmaktadır. Tarihsel süreçte devletin tahsilatı artırma, mükelleflerin ise vergi yükünü azaltma yönündeki çabaları, yaptırım temelli yaklaşımların tek başına yeterli olmadığını göstermektedir. Bu durum, vergi ödevinin yanı sıra mükellef haklarının da açık biçimde tanımlanması ve korunması gereğini ortaya çıkarmaktadır. Mükellef hakları, insan haklarının bir parçası olarak uluslararası antlaşmalar ve anayasal ilkeler çerçevesinde şekillenmekte; vergilendirme ilişkisi kapsamında mükelleflere tanınan, vergi idaresinin takdir yetkisini sınırlayan ve idarenin keyfî uygulamalarına karşı güvence sağlayan haklar bütünü olarak ele alınmaktadır. Çalışmada, mükellef haklarının kavramsal temelleri, tarihsel gelişimi, insan hakları ve anayasal düzenlemelerle ilişkisi ile bu hakların korunmasında Gelir İdaresi Başkanlığı ve Vergi Denetim Kurulu gibi kurumların rolü değerlendirilmiştir. Vergi uyumu ise, mükelleflerin vergi kanunlarına uygun davranarak yükümlülüklerini doğru ve zamanında yerine getirmeleri ve vergilerini herhangi bir zorlayıcı yaptırım olmaksızın ödemeleri olarak tanımlanmaktadır. Araştırmada vergi uyumunun kavramsal çerçevesi, uyumu açıklayan klasik, psikolojik ve sosyolojik modeller ile vergi bilinci, vergi denetimi, vergi ahlakı, normlar ve adalet algısı gibi belirleyici faktörler ele alınmıştır. Ayrıca mükellef davranışları, teknolojik gelişmelerin vergi uyumu üzerindeki etkileri, vergi afları ile vergilendirme süreci ve vergi ihtilaflarının çözümünde mükellef haklarına tanınan güvenceler incelenmiştir. Araştırma sonucunda, mükellef haklarının açık, anlaşılır ve etkin biçimde korunmasının vergi idaresi ile mükellefler arasındaki güveni güçlendirdiği, adalet algısını pekiştirdiği ve gönüllü vergi uyumunu artırdığı değerlendirilmiştir. Bu çerçevede çalışma, Türkiye'de vergi politikalarının mükellef haklarını merkeze alan uyum odaklı bir anlayışla ele alınmasının önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This research on taxpayer rights and tax compliance examines how the balance between the state's power to collect taxes and the rights and obligations of taxpayers functions in terms of tax compliance. A taxpayer is defined as a subject who has a tax debt and material and formal obligations according to tax laws. Historically, the state's efforts to increase collection and taxpayers' efforts to reduce their tax burden have shown that sanction-based approaches alone are insufficient. This situation highlights the need for the clear definition and protection of taxpayer rights in addition to tax obligations. Taxpayer rights, as a part of human rights, are shaped within the framework of international treaties and constitutional principles; they are considered as a set of rights granted to taxpayers within the taxation relationship, limiting the discretionary power of the tax administration and providing safeguards against arbitrary practices. The study evaluates the conceptual foundations of taxpayer rights, their historical development, their relationship with human rights and constitutional regulations, and the role of institutions such as the Revenue Administration and the Tax Audit Board in protecting these rights. Tax compliance is defined as taxpayers fulfilling their obligations correctly and on time by acting in accordance with tax laws and paying their taxes without any coercive sanctions. This research examines the conceptual framework of tax compliance, classical, psychological, and sociological models explaining compliance, and determining factors such as tax awareness, tax auditing, tax ethics, norms, and perceptions of justice. Furthermore, taxpayer behavior, the impact of technological advancements on tax compliance, tax amnesties and the taxation process, and the guarantees granted to taxpayer rights in resolving tax disputes are investigated. The research concludes that the clear, understandable, and effective protection of taxpayer rights strengthens trust between the tax administration and taxpayers, reinforces the perception of justice, and increases voluntary tax compliance. In this context, the study highlights the importance of addressing tax policies in Turkey with a compliance-oriented approach that centers taxpayer rights.
Benzer Tezler
- Vergi denetiminde mükelleflerin hak ve yükümlülüklerinin vergi uyumu yönünden değerlendirilmesi
In tax inspection evaluation of rights and obligations of taxpayers for tax compliance
ORHAN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Maliyeİstanbul Arel Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE YİĞİT ŞAKAR
- Türkiye'de vergi afları ve mükellef üzerine etkisi: Eskişehir ili örneği
Tax amnesty in Turkey and its effect on the taxpyers: Sample of Eskişehir
ERDEM AYDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MaliyeKütahya Dumlupınar ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH BURHAN BAHÇE
- Vergiye gönüllü uyum bağlamında mükellef hakları üzerine amprik bir çalışma
An empirical study on taxpayers' rights in the context of voluntary tax compliance
ÖZLEM SÖKMEN GÜRÇAM
- Vergi denetiminde mükellef hakları ve vergi incelemesinden kaynaklanan hakların Danıştay kararları ışığında değerlendirilmesi
Tax payers rights on tax auditing and assessment of the rights arise from tax inspection in the light of the Council of State Decisions
MUSTAFA SEFA MAZLUM
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
MaliyeÇukurova ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESLİHAN COŞKUN KARADAĞ