Ergen perspektifinden anne-babaya ve akrana bağlanmanın örtük profilleri: Yaşam doyumu, psikolojik sağlamlık düşünce yapısı, temel psikolojik ihtiyaçlar ve göreli yoksunluk açısından incelenmesi
Latent profiles of parental and peer attachment from adolescents' perspectives: An examination in terms of life satisfaction, psychological resilience mindset, basic psychological needs, and relative deprivation
- Tez No: 989692
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HAKTAN DEMİRCİOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: ergen, anne-baba ve akrana bağlanma, örtük profil analizi, adolescent, mother-father and peer attachment, latent profile analysis
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kişi merkezli bir yaklaşımla gerçekleştirilen kesitsel desendeki araştırma, ergen perspektifinden anne, baba ve akran bağlanmasının örtük profillerinin keşfedilmesini ve keşfedilen profillerin hem sosyodemografik özellikler çerçevesinde hem de ergenlik döneminde psikolojik ve sosyal işleyiş açısından önemli olduğu düşünülen değişkenler açısından incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini Türkiye'nin Ankara ilinde ortaöğretim kurumuna devam eden 14-18 yaş aralığındaki 2322 ergen (Ort.=15.91, SS=1.13; %57.1'i kız) oluşturmaktadır. Araştırma verileri, Kişisel Bilgi Formu, Anne-Baba ve Akran Bağlanma Envanteri, Yaşam Doyumu Ölçeği, Psikolojik Sağlamlık Düşünce Yapısı Ölçeği, Temel Psikolojik İhtiyaçların Tatmini ve Engellenmesi Ölçeği ile Göreli Yoksunluk Ölçeği yoluyla toplanmıştır. Ergenlerin anneye, babaya ve akrana bağlanma profilleri; örtük profil analizi yöntemiyle keşfedilmiştir. Bulgular, ergenlikte anne, baba ve akrana bağlanma bağlamında yedi farklı ilişki dinamiğinin ortaya çıktığını göstermiştir. Araştırmada farklı profillerde tanımlanan ergenler bazı sosyodemografik özellikler ve psikolojik değişkenler açısından incelenmiştir. Bulgular keşfedilen örtük profillerin cinsiyet, sınıf düzeyi, aile yapısı, ergenlerin anne, baba, akran ve öğretmenleriyle olan ilişki ve iletişim düzeyi, okul yaşamından memnuniyet düzeyi, algılanan akademik başarı, geleceğe dair algıladığı umut düzeyi, adil dünya inancı, travmatik yaşam olayı deneyimleri ve sorunlarla başa çıkmada tercih ettikleri ilk destek kaynaklarıyla ilişkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca, keşfedilen profillerde yer alan ergenlerin yaşam doyumları, psikolojik sağlamlık düşünce yapıları, temel psikolojik ihtiyaçların doyum ve engellenme düzeyleri ile göreli yoksunluk algıları açısından da farklılaştığı ortaya konmuştur. Örtük profillerin yalnızca istatistiksel olarak değil aynı zamanda hem teorik hem de pratik açıdan geçerli ve anlamlı bir şekilde oluşturulduğuna işaret eden ve anne, baba ve akran ilişkilerindeki bağlanma hiyerarşisinin karmaşık doğasına ışık tutma potansiyeline sahip bulgular ilgili literatür ışığında tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This cross-sectional, person-centered study explores latent profiles of mother, father, and peer attachment in adolescence and examines these profiles regarding adolescents' sociodemographic characteristics and variables considered critical for their psychological and social functioning. The sample consisted of 2,322 high school students aged 14-18 years (M = 15.91, SD = 1.13; female = 57.1%) in Ankara, Türkiye. We collected data using a demographic information form, the Inventory of Parent and Peer Attachment, the Satisfaction with Life Scale, the Resilient Mindset Scale, the Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale, and the Relative Deprivation Scale. We utilized latent profile analysis to identify adolescents' attachment profiles. The findings revealed seven distinct dynamics reflecting the patterns of mother, father, and peer attachment during adolescence. Adolescents grouped into these latent profiles were also compared across a range of their sociodemographic and psychological characteristics. Results showed that the profiles were significantly associated with gender, grade level, family structure, the quality of adolescents' relationships and communication with their mothers, fathers, peers, and teachers, satisfaction with school life, perceived academic achievement and hope for the future, belief in a fair world, experiences of traumatic life events, and preferred primary sources of support when coping with difficulties. Participants also differed significantly by life satisfaction, resilient mindset, basic psychological need satisfaction and frustration, and perceived relative deprivation. Overall, these findings suggest that the latent profiles identified are not only statistically robust but also theoretically and practically meaningful. The results also bear the potential to contribute to a deeper understanding of the complex and hierarchical nature of mother, father, and peer attachment during adolescence.
Benzer Tezler
- “Don't Harm the Cocoon”: A qualitative study on experiences of raising nonviolent adolescent boys
“Kozaya Zarar Verme”: Şiddetsiz ergen oğlan çocukları yetiştirme deneyimleri üzerine nitel bir çalışma
BEGÜM EFEOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Psikolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiKlinik Psikoloji Bilim Dalı
PROF. DR. HALE BOLAK
- Ergenlik döneminde baba katılımının incelenmesi: Ekolojik Sistemler Kuramı Perspektifi
An investigation of father involvement in adolescence: Ecological Systems Theory Perspective
MELİSA EBEOĞLU
- Bir eğitim ve araştırma hastanesinin çocuk psikiyatri kliniğine başvuran boşanmış ebeveynlere sahip çocuk ve ergenlerde akran zorbalığı rolleri ve ilişkili psikopatolojiler
Peer bullying roles and related psychopathologies in children and adolescents with diverse parents attending the child psychiatry clinic of a training and research hospital
BİLGE DİDEM TUNALI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. İBRAHİM ADAK
- Çocuk suçluluğunu yordayan bireysel, aile ve akran özelliklerinin incelenmesi
Examination of individual, family and peer characteristics thatpredict juvenile delinquency
BİLGE ÇANAKKALE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiEge ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜRKAN YILMAZ IRMAK
- Doğum salonunda çalışan ebelerin perspektifinden emzirmenin erken başlatılması ile ilişkili faktörlerin sosyo-ekolojik model temelinde incelenmesi
Examining factors associated with early initiation of breastfeeding from the perspective of midwives working in deli̇very rooms based on the socioecological model
MERVE AYDIN