Ölü gömme uygulamaları üzerinden bir yerleşimi tanımak; Bathonea
Understanding a settlement through burial practices; Bathonea
- Tez No: 989855
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞENGÜL AYDINGÜN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Bathonea, Mezarlar, Tunç Çağı, Bathonea, Graves, Bronze Age
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arkeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bathonea yerleşimi, İstanbul Küçükçekmece Gölü'nün batı kıyısına kalan Firuzköy Yarımadası'nda yer almaktadır. Burada yürütülen arkeolojik kazı çalışmalarında şu ana kadar; liman yapıları, meydanlar, Bazilikal Planlı Yapı, Apsisli Yapı, Martyrium Yapısı, Gümrük Binası ve Sarnıç yapılarına ait mimari kalıntılar ile çok sayıda taşınabilir kültür varlıkları gün yüzüne çıkarılmıştır. Ayrıca çalışmalarda çok sayıda mezar yapısı ve insan iskeletine ulaşılmıştır. Yerleşimde arkeolojik çalışmalarla eş zamanlı olarak gerçekleştirilen antropolojik araştırmalardan çıkan sonuçlar, eldeki tüm verilerin bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesine imkân sunmuştur. Bu bağlamda Bathonea'nın yerleşim dinamikleri ile sosyal, kültürel, ekonomik ve dini yapısına yönelik önemli bulgulara ulaşılmıştır. Söz konusu bulgular, Bathonea yerleşiminde yaşamış bireylerin sağlık durumları, beslenme alışkanlıkları, çalışma koşulları ve yaşam süreleri gibi farklı parametreler üzerinden, yerleşimin tarihsel gelişim sürecinin kapsamlı bir şekilde incelenmesine imkân sağlamıştır. 2010 yılında başlayan kazı çalışmalarında şu ana kadar ağırlıklı olarak Bizans Dönemi'ne ait mezarlarla karşılaşılmıştır. Geçmişi Neolitik döneme kadar uzanan yerleşimde, ölü gömme uygulamalarının Hristiyanlıkla birlikte Martyrium çevresinde yoğunlaştığı görülmüştür. Martyrium yapısının kuzeyinde, Hristiyanlığı yaymak için verdiği mücadelelerden dolayı Roma yönetimi tarafından cezalandırılarak öldürülen Aziz Theodore Tiron'a ait olduğu düşünülen sembolik bir mezar tespit edilmiş ve azize ait olabileceği değerlendirilen çeşitli arkeolojik bulgular ele geçirilmiştir. Ayrıca yapının batı ve kuzey kısmında mermer zemin üzerinde birbiriyle aynı iki monogram tespit edilmiştir. Bu monogramların çözümlenmesi, yapının Aziz Theodore Tiron adına yapıldığını göstermesi açısından önemli bir kanıt olmuştur. Bazilikal planlı yapıda çok sayıda içinde ilaç kalıntıları tespit edilen unguentariumlar ele geçmiş yine yapıda Trakya Bölgesi'nin bilinen en eski şarap üretim hanesi ortaya çıkarılmıştır. Bazilikal Planlı Yapı ile Martyrium yapısının birbirine olan yakın mesafesi ile çok sayıda unguentariumun varlığı göz önüne alınarak, kentin dini amaçlı bir üretim ve tedavi merkezi olabileceği öngörülmüştür. Yerleşimde bulunan Apsisli Yapı'nın, VI. yüzyılda meydana gelen büyük bir depremde yıkıldığı, sonrasında ise işlevini kaybederek mezarlık olarak kullanıldığı anlaşılmıştır. Bir Ortaçağ yerleşimi olan Bathonea'da Apsisli Yapı kalıntılarının bulunduğu alanda ortaya çıkarılan mezarların, Tunç Çağı'nda karşımıza çıkan güneşin hareketine dayalı ölü gömme uygulamalarına benzer yönlenişte oldukları görülmüştür. Hristiyanlık dininin hâkim olduğu Ortaçağ'da görülen bu yönelimde; güneşin hareketlerini dini olaylarla eşleştiren Hristiyanlık inancının daha çok etkisinin olabileceği düşünülmüştür. Apsisli Yapı mezarları, Martyrium ile birlikte yerleşimin dini yapısını ortaya koyması açısından oldukça önemli bir arkeolojik veri olmuştur. Tüm bu veriler; Bathonea yerleşiminin, Bizans Dönemi'nin önemli bir dini, ticari ve ekonomi merkezi olduğunu göstermiş ve aynı zamanda İstanbul'un Tunç Çağı'na yönelik önemli bilgiler elde edilmesini sağlamıştır.
Özet (Çeviri)
Bathonea settlement is located on the Firuzköy Peninsula, on the western shore of Küçükçekmece Lake in Istanbul. Archaeological excavations carried out here have so far uncovered architectural remains belonging to harbor structures, squares, a Basilica-Planned Building, an Apse Building, a Martyrium Structure, a Customs Building, and Cisterns, as well as a large number of portable cultural artifacts. In addition, many burial structures and human skeletons have been unearthed during the excavations. The results of the anthropological studies conducted simultaneously with the archaeological work have allowed for a holistic evaluation of all available data. In this context, significant findings have been obtained regarding the settlement dynamics and the social, cultural, economic, and religious structure of Bathonea. These findings have made it possible to examine the historical development of the settlement comprehensively through various parameters such as the health conditions, dietary habits, working conditions, and life expectancy of the individuals who lived in Bathonea. Excavations that began in 2010 have so far predominantly revealed graves dating to the Byzantine period. In this settlement, whose history extends back to the Neolithic period, it has been observed that burial practices became concentrated around the Martyrium with the advent of Christianity. To the north of the Martyrium structure, a symbolic tomb thought to belong to Saint Theodore Tiron—who was punished and executed by the Roman authorities for his efforts to spread Christianity—was identified, and various archaeological finds considered to possibly belong to the saint were uncovered. In addition, two identical monograms were identified on the marble floor in the western and northern parts of the structure. The decipherment of these monograms constitutes significant evidence indicating that the building was constructed in honor of Saint Theodore Tiron. In the Basilica-Planned Building, numerous unguentaria containing medicinal residues were uncovered, and the oldest known wine-production facility of the Thrace region was revealed within the structure. Considering the close proximity of the Basilica-Planned Building and the Martyrium, along with the abundance of unguentaria, it is suggested that the city may have served as a religiously oriented production and healing center. It has been understood that the Apsidal Structure within the settlement was destroyed by a major earthquake in the 6th century and subsequently lost its original function, after which it was used as a cemetery. In the medieval settlement of Bathonea, the graves uncovered in the area where the remains of the Apsidal Structure are located have been observed to be oriented in a manner similar to burial practices based on the movement of the sun, known from the Bronze Age. It is thought that these orientations, observed in the Middle Ages when Christianity was the dominant religion, may reflect the influence of Christian beliefs that associate the movements of the sun with religious events. Together with the Martyrium, the graves of the Apsidal Structure constitute highly significant archaeological evidence for understanding the religious character of the settlement. All these findings indicate that the Bathonea settlement was an important religious, commercial, and economic center during the Byzantine Period, while also providing valuable information regarding the Bronze Age of Istanbul.
Benzer Tezler
- Ovaören/Topakhöyük ve teras yerleşimi Erken Tunç Çağı mezarlarının arkeolojik ve antropolojik açıdan değerlendirilmesi
Archaeological and anthropological analysis of Ovaören/Topakhöyük and terrace settlement Early Bronze Age graves
TUĞÇE ŞENER
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
ArkeolojiGazi ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN YÜCEL ŞENYURT
- Ön Asya'da Neolitik Dönemde ölü bedenine uygulanan davranışlar
Behaviours to the corpse during the Neolithic Period in the Near East
EBRU SERBES
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
ArkeolojiKocaeli ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE TUBA ÖKSE
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Cafer Höyük ve Değirmentepe Ortaçağ topluluklarının karşılaştırmalı antropolojik analizi
An anthropological analysis on the medieval groups of Cafer Hoyuk and Degirmentepe with a comparative method
MERVE GÖKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
AntropolojiHacettepe ÜniversitesiAntropoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMÜR DİLEK ERDAL
- Kuzeybatı Pisidia bölgesi (Seleukeia, Apollonia, Tymandos ve Konana) alınlıklı mezar stelleri
Northwestern Pisidian region (Seleukeia, Apollonia, Tymandos and Konana) funerary steles with pediment
ÇAĞATAY ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
ArkeolojiSüleyman Demirel ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİLGE HÜRMÜZLÜ KORTHOLT