Ege Üniversitesi öğrencilerinde çevre yanlısı davranış, ilişkili etmenler ve engellerin değerlendirilmesi
Evaluation of pro-environmental behavior, related factors and barriers in Ege University students
- Tez No: 989861
- Danışmanlar: PROF. DR. IŞIL ERGİN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: çevre, öğrenciler, üniversiteler, çevre yanlısı davranış, halk sağlığı, environment, students, universities, pro-environmental behavior, public health
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve amaç: İnsan, toplum ve gezegen sağlığı birbirinden ayrılamaz ve çevrenin korunması sağlığın korunmasının temel koşuludur. Çevre yanlısı davranışlar(ÇYD), iklim kriziyle mücadele ve sürdürülebilirliğin sağlanmasında önemli bir bileşen olup; kişinin bireysel özelliklerinden risk algısına, sosyal ilişkilerden yaşam ve eğitim koşullarına, ekonomik ve çevresel yapılara kadar uzanan çok katmanlı bir bağlamda şekillenir. Halk sağlığı alanında ÇYD'ler çoğunlukla bireysel düzeyde, bilgi, tutum ve farkındalık üzerinden incelense de bu davranışların sürdürülebilir biçimde teşvik edilmesi sosyal, ekonomik ve politik düzeyleri kapsayan çok katmanlı bütüncül bir yaklaşımı gerektirir. Üniversiteler; bilgi üretme, çevre yanlısı uygulamalarda öncülük etme ve geleceğin profesyonelleri ile politika yapıcılarını yetiştirme potansiyelleriyle bu yaklaşımın uygulanabileceği kurumlardandır. Bu çalışma; Ege Üniversitesi'nde 2023-2024 akademik yılında, birinci öğretimde, lisans/ön lisans düzeyinde öğrenim gören öğrencilerin ÇYD düzeylerini, ilişkili etmenleri ve engelleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada kullanılan beş katmanlı model ise ÇYD'nin yalnızca bireysel bir tercih değil; sosyal ilişkiler, yaşam koşulları ve yapısal çevreyle birlikte şekillenen çok boyutlu bir kavram olduğunu ortaya koymaktadır. Gereç ve yöntem: Bu kesitsel araştırmanın evrenini, merkez kampüsteki ve Karşıyaka'daki 13 fakülte, 3 yüksekokul, 1 konservatuvarda öğrenim gören 41.959 öğrenci oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü, 'sürekli veriler için Cochran'ın örneklem büyüklüğü' formülüyle (SS=0.68, hata payı=%2, desen etkisi=3, %20 yedek) 637 olarak hesaplanmıştır. Tabakalı küme örnekleme yöntemiyle Mart–Mayıs 2024 arasında 791 öğrenciden anket yoluyla (⁓20 dakika), araştırmacı gözetiminde ve öz bildirimle veri toplanmış; 740'ının verisi analizlere dahil edilmiştir (n=740). Bağımlı değişken ÇYD için Çevre Davranış Ölçeği(ÇDÖ), bağımsız değişkenlerden ikisi içinse Doğaya Bağlılık Ölçeği ve Bireysel Kültür Değerleri Ölçeği'nin Kolektivizm alt boyutu kullanılmıştır. Bağımsız değişkenler Dahlgren ve Whitehead'in Sağlığın Sosyal Belirleyicileri Modeli'nden yola çıkarak oluşturulan beş katmanlı modelde incelenmiştir (temel özellikler, bireysel özellikler ve risk algısı, sosyal ve toplumsal ağlar ve ilişkiler, yaşam ve eğitim koşulları, genel ekonomik, çevresel koşullar ve engeller). Tanımlayıcı istatistiklerin ardından, t-testi, Mann–Whitney U, ANOVA veya Kruskal–Wallis testlerinden uygun olanla ikili karşılaştırmalar yapılıp sonrasında beş katmanlı modelde çok değişkenli lineer regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edilmiştir. Bulgular: Öğrencilerin %60,9'u kadın, yaş ortalaması 20,66±1,54 'tür. ÇDÖ puan ortalaması 62,11±10,47 (Cronbach's α=0,82)'dir. Final regresyon modeli (Model 5), öğrencilerin ÇYDlerinin %36,4'ünü açıklamaktadır. Model 5'e göre ÇDÖ puanları; kadınlarda (1,7 puan), kırsal hayatla ilişkisi olanlarda (1,9 puan), yaya yollarının (2,9 puan) ve çevre dostu ürün satılan yerlerin (2,0 puan) çok yetersiz olduğunu düşünenlerde daha yüksektir. Ailenin çevre ile ilgili konulara ilgisi arttıkça (2,0 puan), ilk ve ortaöğretimde (1,9 puan) ve üniversitede (1,6 puan) çevre ile ilgili konularda eğitim olanakları arttıkça; doğaya bağlılık ve kolektivizm ölçek puanları arttıkça artmaktadır. Kurumlara güven eksikliğini engel olarak algılayanlarda ise 1,3 puan daha düşüktür. Sonuç: Öğrencilerin ÇYDleri bireysel özelliklerinin yanı sıra, kültürel değerleri, sosyal çevreleri, eğitim koşulları, altyapı olanakları ve algıladıkları engeller gibi çok sayıda etmenin etkileşimi ile şekillenmektedir. Sürdürülebilir çevre kültürünün gelişmesi ve çevre yanlısı davranışların kalıcılığının sağlanabilmesi için; birey, aile, okul ve toplum düzeylerinde eş zamanlı ve bütüncül yaklaşımlı müdahaleler geliştirilmelidir. Bu doğrultuda, çevreye ilişkin geliştirilecek politika ve müdahaleler yalnızca bireyleri (araştırma bağlamında öğrencileri) değil; aynı zamanda aileleri, yerel yönetimleri ve medya aracılığıyla geniş toplumsal kesimleri kapsayacak şekilde çok katmanlı stratejilerle desteklenmelidir. Toplumsal ölçekte sürdürülebilir bir dönüşüm için bu yaklaşım kritik önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Introduction and aim: Human, public and planetary health are inseparable and protecting the environment is fundamental for preserving health. Pro-environmental behavior(PEB) is important in mitigating climate crisis and ensuring sustainability and shaped within a multi-layered context encompassing individual traits, risk perception, social relationships, living and educational conditions, economic and environmental settings. In public health, PEBs are often examined at the individual level, focusing on knowledge, attitudes and awareness. However, sustainable promotion of PEB requires a comprehensive, multi-layered approach integrating social, economic and policy dimensions. Universities with their potential to generate knowledge, lead pro-environmental practices and train future professionals and policymakers are among the key institutions, where such an approach can be implemented. This study aimed to evaluate level of PEB, related factors and barriers among undergraduate students at Ege University during the 2023-2024 academic year. The five-layer model of this study highlights that PEBs not only an individual choice but multidimensional construct influenced by social relationships, living conditions and the built environment. Materials and methods: This cross-sectional study included 41959 students enrolled 13 faculties, 3 vocational schools, 1 conservatory on the main campus and Karşıyaka. The sample size was calculated using the Cochran's formula for continuous variables (SD=0.68, margin of error=2%, design effect=3, with 20% oversampling), resulting in a minimum of 637 students. Using a stratified cluster sampling method, data were collected through a self-reported questionnaire (⁓20 minutes) between March and May 2024. In total, 791 students were surveyed, after data cleaning 740 valid responses were analyzed (n=740). The dependent variable, PEB was measured with the Environmental Behavior Scale(EBS) while two of the independent variables measured with Connectedness to Nature Scale and the Collectivism sub-dimension of the CVSCALE. Independent variables were examined within a five-layer model based on Dahlgren and Whitehead's Rainbow Model (basic traits, individual traits and risk perception, social networks and relationships, living and educational conditions, general economic/environmental conditions and barriers). Following descriptive statistics, bivariate comparisons were conducted by using appropriate test (t-test, Mann-Whitney U, ANOVA or Kruskal Wallis). Then multivariate linear regression analyses were conducted according to the five-layer model created. Statistical significance was set at p<0.05. Results: Mean age was 20,66±1,54 years and 60,9% were female. The mean EBS score was 62,11±10,47 (Cronbach's α=0,82). The final regression model (Model 5) explained 36,4% of the variance in students' PEB. Higher EBS scores were observed in female students (1,7 points), those engaged in rural life (1,9 points), those who perceived pedestrian paths (2,9 points) and eco-friendly stores (2 points) as very inadequate. Scores also increased with higher family interest in environmental issues (2 points), more environmental education opportunities in pre-university (1,9 points) and university (1,6 points). Increased connectedness to nature and collectivism were associated with higher scores. Also scores were 1,3 points lower among students who perceived lack of trust as a barrier to PEB. Conclusions: PEB is shaped not only by individual traits but also by the interaction of cultural values, social networks, educational conditions, infrastructure and perceived barriers. Promoting a sustainable environmental culture and ensuring the persistence of PEB require coordinated, multi-level interventions targeting individuals, families, schools and communities. Policies and interventions should extend beyond individuals (students in the research context) to involve families, local authorities and broader public through media, employing multi-layered strategies. This holistic approach is essential for achieving sustainable societal transformation.
Benzer Tezler
- Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi birinci ve altıncı sınıf öğrencilerinde sağlık ve uyum düzeyi değerlendirmesi
Başlık çevirisi yok
AYŞE HİLAL BATI
- Premenstrüel Sendrom (PMS) sorunu olan üniversite öğrencilerinde PMS semptomlarının kontrolü ve yaşam kalitesinin artırılmasında eğitimin etkinliği
Effectiveness of education in to increasing the quality of life and the control of PMS symptoms on university students who have Premenstrual Syndrome problem
AYTEN ARIÖZ
- Ege ve Yaşar Üniversitesi öğrencileri örneğinde, küresel ısınmanın çevre bilinci ve davranışlar üzerine etkileri
In the case of Ege and Yaşar University students, effects of global warming on environmental counsiousness and behavior
ESEN FATMA KABADAYI
- İzmir'deki Afrikalı öğrencilerin yaşam kalitesinin belirlenmesi ve ilişkili etmenlerin değerlendirilmesi
Determining the quality of life of the African students in İzmir and evaluating the associated factors
GUISSA ABDOULAHI MOHAMED
- Tenisçilerde vücut kompozisyonu, antropometrik karakteristiklerin ve spesifik egzersizlerin servis performansına etkisi
The effects of body composition, antropometric measurements and specific exercises of tennis players on service
ERHAN KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
SporCelal Bayar ÜniversitesiAntrenörlük Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TURAN IŞIK