Makarnalık Buğdaya Glisinbetain ve Alginik Asit Uygulamasının Verim ve Kalite Özellikleri Üzerine Etkisi
Effect of glycinebetaine and alginic acid application on yield and quality traits of durum wheat
- Tez No: 990207
- Danışmanlar: PROF. DR. FERHAT KIZILGEÇİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Makarnalık buğday, Tarımsal verimlilik, Toplam kalite, Durum wheat, Agricultural productivity, Total quality
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Buğday (Triticum spp.), küresel gıda güvenliğinin temelini oluşturan, dünya genelinde en yaygın yetiştirilen ve tüketilen stratejik bir tahıl ürünüdür. Bu araştırma, makarnalık buğday (Triticum durum Desf.) genotiplerinde glisinbetain (GB) ve alginik asit (AA) biyostimülanlarının farklı dozlarının kalite, morfolojik, fizyolojik ve verim parametreleri üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla iki farklı çalışma olacak şekilde yürütülmüştür. Çalışmada Burgos, Havrani ve Svevo olmak üzere üç farklı makarnalık buğday çeşidi kullanılmıştır. Deneme, Diyarbakır ili ekolojik koşullarında 2024–2025 yetiştirme sezonunda, Tesadüf Blokları Faktöryel Deneme Desenine göre dört tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırmada glisinbetain (0, 100 ve 150 mM L-1) ve alginik asit (0, 1, 3 ve 5 g da-1) dozları sapa kalkma ve çiçeklenme döneminde yapraktan uygulanmış; bitki boyu, başak uzunluğu, tane verimi, başakta tane sayısı, bin tane ağırlığı, protein içeriği, yaş gluten oranı, nişasta içeriği ve bazı fizyolojik özellikler incelenmiştir. Elde edilen veriler varyans analizine tabi tutulmuş ve faktörler ile bunların etkileşimleri istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, incelenen özelliklerin büyük çoğunluğunda varyasyonun ana kaynağının genotip faktörü olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle bitki boyu, protein içeriği ve yaş gluten oranı gibi kritik özelliklerin genotipik yapı ile güçlü bir ilişki içinde olduğu belirlenmiştir. Glisinbetain uygulamaları, kalite parametreleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkiler göstermiştir. GB dozlarının artışıyla birlikte protein içeriği ve yaş gluten oranlarında önemli yükselişler gözlenmiş; en yüksek kalite değerleri 150 mM L-1 GB uygulamasından elde edilmiştir. Buna paralel olarak, glisinbetain dozlarının nişasta içeriğini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalttığı tespit edilmiştir. Buna karşın, glisinbetain uygulamalarının tane verimi, başakta tane sayısı ve bin tane ağırlığı gibi temel verim bileşenleri üzerinde anlamlı bir etkisi belirlenememiştir. Alginik asit uygulamalarının etkisi ise genel olarak sınırlı düzeyde kalmıştır. AA dozları yalnızca başak uzunluğu özelliğinde genotiplerle istatistiksel olarak anlamlı bir etkileşim göstermiş; diğer morfolojik, verim ve kalite özellikleri üzerinde önemli bir etki oluşturmamıştır. Elde edilen bulgular, makarnalık buğday yetiştiriciliğinde biyostimülan uygulamalarının kurak koşullarda verim bileşenleri üzerindeki doğrudan etkisinin sınırlı olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma glisinbetain uygulamasının, özellikle protein ve yaş gluten gibi makarnalık buğday için kritik öneme sahip kalite özelliklerinin iyileştirilmesinde önemli bir potansiyel taşıdığını ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar, kalite odaklı makarnalık buğday üretiminde glisinbetainin biyostimülan temelli sürdürülebilir üretim stratejilerine entegre edilebileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Wheat (Triticum spp.) is a strategic cereal crop that constitutes the basis of global food security and is one of the most widely cultivated and consumed crops worldwide. This research was conducted as two separate experiments to determine the effects of different doses of the biostimulants glycine betaine (GB) and alginic acid (AA) on quality, morphological, physiological, and yield parameters in durum wheat (Triticum durum Desf.) genotypes. Three durum wheat cultivars, namely Burgos, Havrani, and Svevo, were used in the study. The experiments were established under the ecological conditions of Diyarbakır province during the 2024–2025 growing season, using a Factorial Randomized Complete Block Design with four replications. Glycine betaine (0, 100, and 150 mM L⁻¹) and alginic acid (0, 1, 3, and 5 g da⁻¹) were applied as foliar treatments at the stem elongation and anthesis stages. Plant height, spike length, grain yield, number of grains per spike, thousand kernel weight, protein content, wet gluten content, starch content, and several physiological traits were evaluated. The collected data were subjected to analysis of variance, and the main effects and interactions of the factors were statistically assessed. The results revealed that genotype was the primary source of variation for the majority of the investigated traits. In particular, plant height, protein content, and wet gluten content showed a strong association with genotypic differences. Glycine betaine applications resulted in statistically significant effects on quality parameters. Increasing GB doses led to marked increases in protein content and wet gluten content, with the highest quality values obtained from the 150 mM L⁻¹ GB treatment. In parallel, GB applications significantly reduced starch content. However, no significant effects of GB treatments were detected on major yield components, including grain yield, number of grains per spike, and thousand kernel weight. The effects of alginic acid applications were generally limited. AA doses exhibited a statistically significant interaction with genotypes only for spike length, while no significant effects were observed on other morphological, yield, or quality traits. The findings indicate that under drought-prone conditions, biostimulant applications have a limited direct effect on yield components in durum wheat cultivation. In conclusion, this study demonstrates that glycine betaine application has considerable potential for improving critical quality traits, particularly protein and wet gluten contents, in durum wheat. The results suggest that glycine betaine can be integrated into biostimulant-based sustainable production strategies for quality-oriented durum wheat cultivation.
Benzer Tezler
- Ekmeklik (Triticum aestivum cv. Özkan) ve makarnalık (Triticum durum cv. Diyarbakır 81) buğday çeşitlerinde kadmiyum stresinin ve paclobutrazol ile ilişkisinin araştırılması
The investigation of cadmium stress and its relation with paclobutrazol application in bread (Triticum aestivum cv. Özkan) and durum wheat (Triticum durum cv. Diyarbakir 81)
HANDE OTU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
BotanikÇukurova ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SEMA DÜZENLİ
- Makarnalık buğdaya (triticum durum L. desf.) uygulanan ethephon'un verim ve verim öğelerine etkisi
Effect of ethephon on yield and yield components of durum wheat (triticum durum L. desf.)
MURAT ARAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
ZiraatAnkara ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. H. YAVUZ EMEKLİER
- Marker gene transfer to durum wheat (Triticum durum Desf.) by microprojectile bombardment method
Makarnalık buğdaya (Triticum durum Desf.) partikül bombardımanı yöntemi ile belirleyici gen aktarımı
BAHAR SOĞUTMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2003
BiyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBiyolojik Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERTAÇ ÖNDE
PROF. DR. MURAT ÖZGEN
- Tuzlu koşullarda bentonit uygulamasının makarnalık ve ekmeklik buğdayların kadmiyum alımına etkisi
The effect of bentonite application in salt conditions on cadmium uptake of durum and bread wheats
FATMA DİLAY AHA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
ZiraatOrdu ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FARUK ÖZKUTLU
- Makarnalık buğdaylarda çinko eksikliğine dayanıklı genotiplerin belirlenmesi ve dayanıklılığın belirleyicisi olan mekanizmaların araştırılması
Selection of durum wheat genotypes with high resistance to zinc deficiency and determination of mechanisms affecting resistance
ÖZLEM ÇAKMAK