Geri Dön

40 yaş üstü bireylerde sağlık hizmetlerine erişim, kullanım davranışları ve sağlık okuryazarlığı: Hastane tabanlı kesitsel bir araştırma

Access to healthcare services, utilisation patterns, andhealth literacy in individuals aged 40 and over: A hospital-based cross-sectional study

PDF İndir

  1. Tez No: 990208
  2. Yazar: OGÜN CELAL KAVCAR
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALE ARIK TAŞYIKAN
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Halk Sağlığı, Public Health
  6. Anahtar Kelimeler: uygunsuz başvuru, sağlık hizmetlerine algılanan erişim, sağlık okuryazarlığı, inappropriate utilization, perceived access to health care, health literacy
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Sağlık hizmetlerinin doğru basamakta ve gereksinime uygun düzeyde kullanılması, sağlık sistemlerinin etkinliği ve sürdürülebilirliği açısından temel bir gerekliliktir. Buna karşın, birçok ülkede birinci basamakta yönetilebilecek sağlık sorunları için ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşlarına doğrudan başvuruların yaygın olduğu; bu durumun sağlık hizmetlerinde yoğunluk, kaynak israfı ve hizmet sunumunda aksamalara yol açtığı bildirilmektedir. Bu bağlamda“uygunsuz sağlık hizmeti kullanımı”yalnızca bireysel tercihlerle değil, sağlık sisteminin organizasyonu, erişim dinamikleri ve bireylerin sağlık sistemiyle kurduğu ilişkiyle birlikte ele alınması gereken çok boyutlu bir olgudur. Sağlık hizmetlerine erişim, bireyin ihtiyaç duyduğu hizmete zamanında ulaşabilmesi ve bu hizmeti etkin biçimde kullanabilmesi olarak tanımlanmakta; yalnızca nesnel erişim göstergeleriyle değil, bireyin sağlık sistemini nasıl algıladığıyla da şekillenmektedir. Algılanan erişim, bireylerin sağlık hizmetlerini tercih etme ve kullanma davranışlarını doğrudan etkileyebilmektedir. Bu çalışmanın birincil amacı, 40 yaş ve üzeri bireylerin sağlık hizmeti kullanım davranışlarını ve bu davranışları etkileyen faktörleri incelemektir. Bu kapsamda, bireylerin birinci basamak sağlık hizmetleri yerine doğrudan üçüncü basamak sağlık kuruluşlarına yönelme nedenlerinin ortaya konması hedeflenmiştir. Çalışmanın ikincil amaçları; farklı yaş grupları arasında sağlık hizmeti kullanım davranışları açısından farklılıkları değerlendirmek, sosyodemografik özelliklerin sağlık hizmetlerine algılanan erişim üzerindeki etkisini incelemek ve sağlık okuryazarlığı düzeyi ile sağlık hizmeti kullanım örüntüleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Çalışma, İstanbul ili Kadıköy ilçesinde yer alan üçüncü basamak bir sağlık kuruluşunda yürütülen, hastane tabanlı kesitsel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini hastanenin polikliniklerine başvuran 40 yaş ve üzeri bireyler oluşturmuştur. OpenEpi programı ile hesaplanan minimum örneklem büyüklüğü doğrultusunda, eksik ve hatalı anketler çıkarıldıktan sonra toplam 387 katılımcı çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma için gerekli etik kurul ve kurum izinleri alınmış, katılımcılardan bilgilendirilmiş gönüllü olur temin edilmiştir. Veriler, sosyodemografik özellikler, genel sağlık durumu, birinci basamak sağlık hizmeti kullanım davranışları ve doğrudan hastane başvuru nedenlerini içeren yapılandırılmış bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Sağlık hizmetlerine erişim algısını değerlendirmek amacıyla“Sağlık Hizmetlerine Algılanan Erişim Ölçeği”, sağlık okuryazarlığını ölçmek için“Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği - Kısa Form”kullanılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 27.0 programı ile yapılmış; uygun testler kullanılarak p<0,05 anlamlılık düzeyi esas alınmıştır. Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 54,8±7,2 yıl olup katılımcıların %45,0'ı kadın, %55,0'ı erkektir. Sağlık okuryazarlığı düzeyi ile sağlık hizmetlerine algılanan erişim arasında pozitif yönde anlamlı bir korelasyon saptanmıştır. Sağlık okuryazarlığı ve algılanan erişim düzeyi düşük olan bireylerde, birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuru oranlarının daha düşük olduğu; buna karşılık üçüncü basamak hastanelere doğrudan başvuru eğiliminin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Doğrudan hastane başvurularının en sık nedenleri arasında,“şikayetin aile hekiminin branşının dışında kaldığı”düşüncesi (%50,4),“daha hızlı çözüm alınacağı”algısı (%39,0) ve“aile hekimliğinde yapılan tetkiklerin yetersiz olduğu”görüşü (%34,3) yer almaktadır. Bu bulgular, bireylerin birinci basamağı sınırlı bir hizmet alanı olarak algıladığını ve Aile Sağlığı Merkezleri (ASM)'nin sağlık sistemi içindeki rolünün yeterince içselleştirilmediğini düşündürmektedir. Algısal süreçlerin yanında, bireylere binen ekonomik yüklerin ve aktif çalışma durumlarının da uygunsuz sağlık hizmeti başvurularının önemli nedenleri arasında olduğu göze çarpmaktadır. Çok değişkenli analizler, düşük sağlık okuryazarlığı ve düşük algılanan erişim düzeyinin doğrudan hastane başvurusu için risk faktörleri olduğunu göstermiştir. Bu çalışma, sağlık hizmeti kullanım davranışlarının yalnızca sağlık ihtiyacıyla açıklanamayacağını; bireylerin sağlık hizmetlerine erişim algıları ve sağlık okuryazarlığı düzeylerinin basamak tercihini önemli ölçüde etkilediğini ortaya koymaktadır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin etkin kullanımını artırmak için yalnızca fiziksel erişimin değil, bu hizmetlere duyulan güvenin ve algılanan yeterliliğin de güçlendirilmesi gerekmektedir. Elde edilen bulgular, sağlık okuryazarlığını artırmaya yönelik müdahalelerin ve birinci basamak sağlık hizmetlerinin rolünü görünür kılacak politikaların, uygunsuz hastane başvurularının azaltılmasında önemli bir potansiyele sahip olduğunu düşündürmektedir.

Özet (Çeviri)

The appropriate use of health services at the correct level of care and in accordance with actual needs is a fundamental requirement for the effectiveness and sustainability of health systems. However, in many countries, direct applications to secondary and tertiary health care institutions for health problems that could be managed at the primary care level are widespread. This situation has been reported to lead to congestion in health services, waste of resources, and disruptions in service delivery. In this context,“inappropriate use of health services”is a multidimensional phenomenon that should be addressed not only through individual preferences but also in relation to the organization of the health system, access dynamics, and individuals' interactions with the health care system. Access to health care is defined as an individual's ability to reach needed services in a timely manner and to use these services effectively; it is shaped not only by objective indicators of access but also by how individuals perceive the health care system. Perceived access can directly influence individuals' preferences for and utilization of health services. The primary aim of this study was to examine health service utilization behaviors among individuals aged 40 years and older and the factors influencing these behaviors. Within this scope, the study aimed to identify the reasons underlying individuals' preference for direct application to tertiary health care institutions instead of primary health care services. The secondary aims of the study were to evaluate differences in health service utilization behaviors between different age groups, to examine the effects of sociodemographic characteristics on perceived access to health care, and to determine the relationship between health literacy levels and patterns of health service utilization. The study is a hospital-based cross-sectional research conducted at a tertiary healthcare facility located in the Kadıköy district of Istanbul. The study population consisted of individuals aged 40 years and older who applied to the hospital's outpatient clinics. In line with the minimum sample size calculated using the OpenEpi program, a total of 387 participants were included in the study after excluding incomplete and invalid questionnaires. Ethical approval and institutional permissions were obtained, and informed consent was secured from all participants. Data were collected using a structured questionnaire including items on sociodemographic characteristics, general health status, primary health care utilization behaviors, and reasons for direct hospital applications. The“Perceived Access to Health Care Scale”was used to assess perceived access to health services, and the“Health Literacy Scale – Short Form”was used to measure health literacy. Statistical analyses were performed using SPSS version 27.0, and appropriate statistical tests were applied with a significance level set at p<0.05. The mean age of the participants was 54.8±7.2 years; 45.0% of the participants were female and 55.0% were male. A significant positive correlation was identified between health literacy level and perceived access to health care. Individuals with lower health literacy and lower perceived access levels were found to have lower rates of primary health care utilization, while their tendency to apply directly to tertiary hospitals was higher. Among the most frequently reported reasons for direct hospital applications were the perception that“the complaint is outside the family physician's specialty”(50.4%), the belief that“a faster solution will be obtained”(39.0%), and the opinion that“the diagnostic tests performed in primary care are insufficient”(34.3%). These findings suggest that individuals perceive primary care as a limited service area and that the role of Family Health Centers (FHCs) within the healthcare system has not been sufficiently internalized. Alongside perceptual processes, the economic burdens placed on individuals and their active working conditions also appear to be significant causes of inappropriate healthcare utilization. Multivariate analyses demonstrated that low health literacy and low perceived access levels are risk factors for direct hospital applications. This study demonstrates that health service utilization behaviors cannot be explained solely by health needs; individuals' perceptions of access to health care and their health literacy levels significantly influence their choice of level of care. To enhance the effective use of primary health care services, it is necessary not only to improve physical access but also to strengthen trust in these services and their perceived adequacy. The findings suggest that interventions aimed at improving health literacy and policies that enhance the visibility and role of primary health care services have significant potential to reduce inappropriate hospital applications.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    895919

    Accessibility to healthcare services and treatment for people with noncommunicable diseases in Rohingya refugee camps in Bangladesh

    Bangladeş'teki rohinya mülteci kamplarında bulaşıcı olmayan hastalıklara sahip kişiler için sağlık hizmetlerine ve tedaviye erişim

    MOHAMMED ABDULLAH JAINUL

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2024

    Halk SağlığıAnkara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. NİMETCAN MEHMET ORHUN

  2. Tez No

    680487

    Aydın ili efeler ilçesi kırsal mahallelerde yaşayan yaşlılarda kırılganlık düzeyi, risk faktörleri ve kırılganlığın sağlık hizmeti kullanımı üzerindeki etkisi

    Frailty prevalence and risk factors and effect of frailty on healthcare utilization in elderly people living rural area of efeler district of aydin province

    FATMA ÇAKIR

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Halk SağlığıAydın Adnan Menderes Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. PINAR OKYAY

  3. Tez No

    919369

    COVİD 19 pandemisi sonrası dijitalleşmenin etki alanları bağlamında durum incelemesi

    A case study on the impact areas of digitalization in the context of the post-COVID-19 pandemic

    TOLGA KARADAŞ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSivas Cumhuriyet Üniversitesi

    Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. TUNCAY DİLCİ

  4. Tez No

    243077

    Erzurum İli Dadaşkent Sağlık Ocağı' na başvuran kırk yaş üstü bireylerde KOAH sıklığının belirlenmesi

    The determination of COPD frequency in patients, who are over forty years old and applied to Dadaşkent Health Care Center in Erzurum.

    AYSEL TURAN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Göğüs HastalıklarıAtatürk Üniversitesi

    Göğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. LEYLA SAĞLAM

  5. Tez No

    998234

    Elli yaş üstü bireylerin e-sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile kolerektal kanser taraması tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi

    Examination of the relationship between e-health literacy levels and colorectal cancer screening attitudes among individuals aged 50 and over

    HALİME ÖZKAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    HemşirelikAfyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi

    Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ CAHİDE ÇEVİK

Geri Dön