Sınırda karbon düzenleme mekanizmasının uluslararası elektrik ticaretine potansiyel etkisinin ajan tabanlı evrimsel kararlı uluslararası ticaret ağ modeli ile simülasyonu
Simulation of the potential impact of the carbon border adjustment mechanism on international electricity trade using an agent-based evolutionary stable international trade network model
- Tez No: 990320
- Danışmanlar: PROF. DR. SELAHATTİN KAYNAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası Ticaret, İşletme, International Trade, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Mikro iktisat teorisi, Uluslararası ticaret, Micro economy theory, International trade
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Samsun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küresel iklim değişikliği ile mücadelede yeni bir politika aracı olan Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), uluslararası ticaret akımları üzerinde yapısal ve stratejik dönüşümlere yol açma potansiyeli taşımaktadır. Bu çerçevede çalışmanın amacı, SKDM'nin AB ve diğer ülkeler arasındaki elektrik ticareti akımlarında yaratabileceği potansiyel değişimi, alternatif politika senaryolarını ve karbon fiyat düzeylerini dikkate alarak, ülkelerin ekonomik koşulları ve ulusal iklim hedefleri doğrultusunda dinamik bir uluslararası ticaret ağı ile araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda, ajan tabanlı evrimsel kararlı uluslararası ticaret ağ modeli tasarlanmıştır. Modelde, ülkeler arasında ticaret ilişkiler yönlü ve ağırlıklı ağ topolojisiyle temsil edilmiş; ülkelerin sınırda karbon düzenlemesine karşı uygulayabileceği dört farklı stratejik alternatif evrimsel oyun teorisi çerçevesinde kurgulanmıştır. Her bir ülke için stratejik tercihlerin getirilerini belirleyen toplumsal refah fonksiyonları analitik olarak çözümlenmiş, dinamik ve stratejik etkileşim odağındaki karar alma sürecinin evrimini temsil etmek için çoğaltıcı-mutasyon dinamiği tanımlanmıştır. Son aşamada, 2024 yılı uluslararası elektrik ticareti, ülkelerin emisyon yoğunluğu ve karbon fiyatı değişkenlerinden oluşan güncel veri seti ile R Stüdyo ortamında simülasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Simülasyon bulguları, SKDM sonrasında uluslararası elektrik ticaret akımların genel olarak %30–50 oranında daralma eğilimi gösterdiğini; ülkelerin optimal strateji seçimlerinin ise emisyon yoğunluğu, ticaret bağımlılığı ve ağdaki topolojik özelliklerine bağlı olarak belirgin biçimde farklılaştığını ortaya koymuştur. Ayrıca model, AB'ye doğrudan bağlı olmayan bölgesel alt ağlarda bölgesel karbon koalisyonlarının oluşabileceğini göstermiştir. Gelişmekte olan ülkeler için elektrik üretiminde karbon yoğunluğunu düşüren yeşil yatırımlar, aşamalı karbon fiyat rotaları ya da fiyat koridorları ve bölgesel uyum mekanizmalarını içeren politika seti, SKDM karşısında stratejik uyum kapasitesini belirgin şekilde güçlendirecek; böylece hem rekabet gücünün sürdürülebilirliğini hem de toplumsal refah düzeyinin korunmasını sağlayacaktır.
Özet (Çeviri)
The European Union's Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), a new policy instrument in the fight against global climate change, has the potential to trigger structural and strategic transformations in international trade flows. This study aims to examine the potential changes that the CBAM could create in electricity trade flows between the EU and other countries by employing a dynamic international trade network that incorporates alternative policy scenarios, different carbon price levels, countries' economic conditions, and national climate objectives. For this purpose, an agent-based evolutionary stable international trade network model was designed. In the model, trade relations between countries are represented by a directed and weighted network topology, and four strategic alternatives that countries may adopt in response to CBAM were constructed within the framework of evolutionary game theory. The social welfare functions determining the payoffs of strategic choices for each country were analytically solved, and a replicator–mutation dynamic was defined to represent the evolution of decision-making processes under dynamic and strategic interaction. In the final stage, a simulation analysis was conducted in R Studio using a dataset composed of 2024 international electricity trade flows, countries' emission intensities, and carbon price variables. The findings revealed that international electricity trade flows tended to decline by 30–50% overall after the implementation of the CBAM; however, countries' optimal strategy choices differed significantly depending on their emission intensity, trade dependency, and topological characteristics within the network. Furthermore, the model showed that regional carbon coalitions may emerge even in sub-networks that are not directly connected to the EU. For developing countries, a policy package that includes green investments that reduce carbon intensity in electricity generation, phased carbon price pathways or price corridors, and regional coordination mechanisms would substantially strengthen strategic adaptation capacity in the face of CBAM—thereby supporting both the sustainability of competitive advantage and the preservation of overall social welfare.
Benzer Tezler
- Potential economic effects of the carbon border adjustment mechanism on Germany and Türkiye
Sınırda karbon düzenleme mekanızmasının Almanya ve Türkiye üzerindeki potansiyel ekonomik etkileri
PAULİNE SOPHİE SEYFERT
Doktora
İngilizce
2025
Uluslararası Ticaretİstanbul Ticaret ÜniversitesiUluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUNUS ÖZCAN
- EU's carbon border adjustment mechanism and its impact on Türkiye's exports to the EU
AB'nin sınırda karbon düzenleme mekanizması ve Türkiye'nin AB ihracatına etkisi
ÜSAME GÜNER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
EkonomiTürk-Alman ÜniversitesiUluslararası Finans Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİF NUROĞLU
- Avrupa Yeşil Mutabakatının Türkiye-AB Gümrük Birliği çerçevesinde ticaret yaratıcı ve saptırıcı etkileri
Trade-creation and trade-diversion impact of European Green Deal under Türkiye-EU Customs Union Framework
KÜBRA DEMİRAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Uluslararası İlişkilerMarmara Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET BABACAN
- Sınırda karbon düzenleme mekanizmasının dış ticarete etkileri: Hesaplanabilir genel denge analizi
The effects of the carbon border adjustment mechanism on foreign trade: A computable general equilibrium analysis
SEÇİL YILDIZ
Doktora
Türkçe
2025
EkonomiZonguldak Bülent Ecevit Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZAFER ÖZTÜRK
PROF. DR. OSMAN ORKAN ÖZER
- Karbon regülasyonları ışığında enerji performans sözleşmelerinin finansal analizi
Financial analysis of energy performance contracts in light of carbon regulations
İDİL SU TERZİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiEnerji Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERMİN ONAYGİL