Karstlaşmanın tektonik jeomorfolojiye etkileri: Eskişehir fay zonu örneği
Effects of karstification on tectonic geomorphology: Eskişehir fault zone example
- Tez No: 990356
- Danışmanlar: PROF. DR. ERHAN ALTUNEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Jeofizik Mühendisliği, Jeoloji Mühendisliği, Geophysics Engineering, Geological Engineering
- Anahtar Kelimeler: Eskişehir, Fay zonu, Jeomorfoloji, Karstlaşma, Tektonik, Eskişehir, Fault zone, Geomorphology, Karstification, Tectonics
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Jeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eskişehir Fay Zonu (EFZ), Batı Anadolu'nun açılma ile Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun doğrultu atımlı rejimleri arasında yer alan önemli bir neotektonik yapıdır. İnönü-Eskişehir Havzası'nı güneyden sınırlayan EFZ, kuzeye eğimli belirgin bir morfolojik sarplık oluşturur. Arazi çalışmaları, fayın normal karakterde olduğunu ve kuzey bloğun düştüğünü göstermiştir. Ancak, İnönü-Kandilli arasında faylanmaya morfolojisi, tipik normal fay yapılarından farklılıklar göstermektedir. Bu durum, morfolojinin oluşumunda tektonik hareketlere ek olarak başka jeolojik süreçlerin de etkili olduğuna işaret etmektedir. Morfometrik indeksler, İnönü-Kandilli arasında tektonik kontrolün karstik yapılar tarafından büyük ölçüde maskelendiğini göstermiştir. Düşük Rb ve Dd değerleri, karstik yapıların yüzey drenajını kısıtladığını; hipsometrik analizlerin ise aktif bir fayda beklenmeyen olgun morfolojiyi göstermesi, bölgedeki karstlaşmanın etkisi HI değerlerinin düşürmesine sebep olmuştur. Jeofizik çalışmalarda, Mikrogravite ölçümleri fay zonu boyunca yeraltı boşlukları veya kırıklarla ilişkili düşük yoğunluklu anomaliler saptamıştır. ERT profilleri, bu anomali alanlarında suya doygun (düşük özdirenç) ve hava dolu (yüksek özdirenç) zonlar tespit ederek gelişmiş bir karstik boşluk ağının varlığına göstermiştir. Mikrotremor ölçümleri, temel kaya derinliğinde ani değişimler göstermiş bu durum da yeraltı karstik yapıların çökmesiyle açıklanmıştır. Sonuç olarak, bölgedeki morfolojik yapılanma yalnızca tektonik hareketlerle değil, yoğun karstik aktivitelerle de kontrol edilmektedir. Fayın önceki doğrultu atımlı rejimi, karbonatlı kayalarda deformasyon yaratmış, ve bu zonda karstlaşmayla geniş bir yeraltı boşluk ağı oluşmuştur. Normal fay rejimine geçişle bu boşlukların kısmen çökmesi, günümüzdeki yüzey morfolojisini şekillendirmiştir. Bu durum, benzer bölgelerde morfolojik ve tektonik analizlerin karstik süreçler dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma, yerleşim bölgelerinde karstik yapıların çökme riskinin göz ardı edilmemesi gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The Eskişehir Fault Zone (EFZ) is a significant neotectonic structure situated between the extensional regime of Western Anatolia and the strike-slip regime of the North Anatolian Fault Zone. Bounding the İnönü-Eskişehir Basin to the south, the EFZ forms a distinct, north-dipping morphological escarpment. Field observations indicate a normal fault character with the northern block downthrown. However, the fault-related morphology between İnönü and Kandilli exhibits deviations from typical normal fault structures, suggesting that geological processes other than tectonics have contributed to its development. Morphometric indices reveal that tectonic controls in the İnönü-Kandilli region are largely masked by karstic structures. Low Rb and Dd values signify restricted surface drainage, while hypsometric analyses point to a mature morphology—unexpected for an active fault—resulting from the lowering of HI values by karstification. Geophysical investigations, including microgravity measurements, have detected low-density anomalies along the fault zone associated with subsurface voids or fractures. ERT profiles identified both water-saturated (low resistivity) and air-filled (high resistivity) zones within these anomalies, indicating a well-developed network of karstic voids. Furthermore, Microtremor data exhibit abrupt bedrock depth variations, interpreted as collapses of subterranean karst features. Consequently, the region's morphological framework is controlled by both tectonic movements and intense karstic activity. The fault's prior strike-slip phase deformed the carbonate rocks, facilitating the development of an extensive subsurface cavity network. The subsequent transition to a normal faulting regime triggered the partial collapse of these voids, shaping the present-day surface morphology. This study underscores the necessity of re-evaluating tectonic analyses in similar settings to incorporate karstic processes and highlights the critical collapse risk in populated areas.
Benzer Tezler
- İnce Burun Dağları'nın (Hani-Diyarbakır) batı kesiminin karst jeomorfolojisi açısından araştırılması
Investigation of the western section of the İnce Burun Mountains (Hani-Diyarbakır) in terms of karst geomorphology
SİNAN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
CoğrafyaHarran ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET SERDAR AYTAÇ
- Karabük ve Safranbolu havzasının karst jeomorfolojisi
Karst geomorphology of karabük and Safranbolu basin
YUNUS EMRE TAN
- İzmir-Bayındır arasındaki sahanın jeomorfolojisi
The Geomorphology of the between İzmir-Bayındır Area
İSMAİL BULDAN
- Defining denudation rates in carbonate rocks using cosmogenic 36Cl
Karbonatlı kayaçların denüdasyon hızının kozmojenik 36Cl kullanılarak belirlenmesi
AYDA HASHEMI
Doktora
İngilizce
2024
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiKatı Yer Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKİF SARIKAYA
- Taşkale çevresinin (Karaman doğusu/Orta Toros) jeomorfolojisi
Geomorphology of the Taşkale surrounding
DURMUŞ DOĞU ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
CoğrafyaAnkara ÜniversitesiFiziki Coğrafya Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İHSAN ÇİÇEK