Alî Şîr Nevâyî'nin Leylî vü Mecnûn'u (Diliçi çeviri-açıklamalı notlar-lügatçe)
Alî Şîr Nevâyî's Leylî vü Mecnûn (Intralingual translation-explained notes-glossary)
- Tez No: 990357
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET KARTAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Farsçanın edebî dil olduğu ve Türkçe yazmanın küçümsendiği bir ortamda yetişen, Farsça bir dîvân tertip edecek kadar Farsçaya ve Fars şiirinin dünyasına hâkim olan Alî Şîr Nevâyî; Çağatay Türkçesini klasik bir yazı dili hâline getirmiş, Türk diliyle de şâheserler yazılabileceğinin somut bir örneği olmuştur. Farsçanın ifade kabiliyetini Türkçe karşısında yetersiz gören Nevâyî, genç Türk şairlere Türkçe yazmalarını tavsiye ederek onlara bir dil, millet ve kültür bilinci aşılamaya çalışmıştır. Böylesi büyük bir şairin şiirleri, daha kendisi hayattayken hayranları tarafından derlenip bir dîvân hâline getirilmiş, istinsah edilip çoğaltılmış, bu şiirlere pek çok şair tarafından nazireler yazılmış ve başka coğrafyalardaki hayranlarının anlayabilmesi için Oğuz Türkçesine uyarlanmıştır. Nevâyî'nin manzum ve mensur Türkçe eserlerinin hepsi, Türkiye'de çeviri yazılı metin hâlinde neşredilmiştir. Bu eserlerin bir kısmı Türkiye Türkçesine aktarılıp günümüz okurlarının istifadesine sunulsa da Türkiye'de hâlâ Nevâyî'nin diliçi çevirisi yapılmamış önemli eserleri bulunmaktadır. Bu tez çalışmasının konusu, Nevâyî'nin Türkiye'de henüz diliçi çevirisi yapılmamış olan Leylî vü Mecnûn mesnevîsidir. Klasik Türk edebiyatının Anadolu sahası şairleri, 15. asırdan son döneme kadar Nevâyî'den etkilendiği için onun şiirlerini anlayabilmek, geleneği anlama açısından oldukça önemlidir. Ancak hem Nevâyî'nin kullandığı Çağatay (Doğu) Türkçesinin, Oğuz (Batı) Türkçesine göre farklı oluşu hem de Nevâyî'nin yaşadığı Horasan ve Mâverâünnehr bölgelerindeki sosyokültürel unsurlar, bu metinlerin günümüz insanı tarafından anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu çalışmada Leylî vü Mecnûn'un çeviri yazılı metni gözden geçirilerek her bir beytinin diliçi çevirisinin ortaya konması amaçlanmıştır. Diliçi çeviride anlaşılmayan ögeler için dipnotlarda açıklamalı notlar verilmeye gayret edilmiştir. Mesnevî hakkında genel bilgilere değinilerek mesnevîdeki bazı hususiyetler tespit edilmeye çalışılmıştır. Tez çalışmasının sonuna, eserde geçen bazı deyimler ile her sözlükte yer almayan bazı kelime ve kelime gruplarının sözlüğü eklenmiştir.
Özet (Çeviri)
Alî Şîr Nevâyî, he grew up in an environment where Persian was the literary language and writing in Turkish was despised. He has enough knowledge of Persian and the world of Persian poetry to compile a dîvân in Persian language. He turned Chagatai Turkish into a classical literary language and became a concrete example of the fact that masterpieces could be written also in Turkish language. Nevâyî, who regarded the expressive capacity of Persian as inadequate compared to Turkish, tried to instill in young Turkish poets an awareness of language, nation and culture by advising them to write in Turkish. The poems of such a great poet were collected and compiled turned into a dîvân by his fans while he was still alive, copied and reproduced, inspired numerous poetic imitations (nazîras) by many poets and adapted into Oghuz Turkish so that his fans in other geographies could understand them. All of Nevâyî's works in Turkish, both in verse and prose, have been published as transcribed texts in Turkey. Although some of these works have been translated into Turkey Turkish and made available to modern readers, there are still important works of Nevâyî that have not been translationed intralingually in Turkey. The subject of this thesis is Nevâyî's Leylî vü Mecnûn masnawi, which has not yet been translated intralingually into Turkey Turkish. Since the poets of the classical Turkish literature in Anatolia were influenced by Nevâyî from the 15th century until the last period, being able to understand his poems is of great importance for understanding the literary tradition. However, both the difference between the Chagatai (Eastern) Turkish used by Nevâyî and the Oghuz (Western) Turkish and the different sociocultural elements in the Khorasan and Transoxiana regions where Nevâyî lived make it difficult for contemporary people to understand these texts. In this study, it is aimed to provide the intralingual translation of each couplet by reviewing the transcribed text of Leylî vü Mecnûn. An effort has been made to provide explanatory notes in the footnotes for elements that are not understood in the intralingual translation. By touching on general information about masnawi, some distinctive features in this masnawi have been tried to be determined. At the end of the thesis, a glossary of certain idioms mentioned in the work in question as well as some words and phrases that are not included in every glossary has been added.
Benzer Tezler
- Ali Şir Nevayi-Leyli vü Mecnun (gramer-metin-dizin)
Başlık çevirisi yok
ÜLKÜ ÇELİK
Doktora
Türkçe
1993
FelsefeHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT TEKİN
- Ali Şir Nevayi'nin mesnevilerinde kelime grubu yapıları
Word group structures in Ali Şir Nevayi's couplets
MALEK SAWALHA
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİKRET TURAN
- Ali Şir Nevayi'nin eserlerinde yardımcı fiiller
Auxiliary verbs in Ali-Shir Nava'i's works
RABİA POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimErciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HACER TOKYÜREK
- Alî Şîr Nevâyî'nin eserlerinde tematik söz varlığı incelemesi
Thematic vocabulary analysis in the works of Alî Şîr Nevâyî
MUZAFFER SAZ
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıErciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GALİP GÜNER
- Ali Şir Nevâyî'nin hamsesindeki naatlar ve Miraciyeler üzerine bir inceleme
A study of the naats and Miraciyes in Ali Şir Nevâyî's hamse
MERYEM CEMİLE ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk İslam Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN ÖZÇELİK