Muhammed Ali Tâhâ ed-Durra'nın Tefsîru'l-Kur'ân-i'l-Kerîm ve İ'râbuhû ve Beyânuhû isimli tefsirinin üslûp ve belagat açısından incelenmesi
An examination of the stylistic and rhetorical aspects of Muhammad Ali Taha al-Durra's Commentary Titled“Tafsir al-Qur'an al-Karim wa I'rabuhû wa Bayanuhû”
- Tez No: 990476
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMAZAN KAZAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kur'ân-ı Kerîm'in indirilmeye başlandığı ilk dönemlerde ortaya çıkan önemli etki alanlarından birisi de Arap Edebiyatı olmuştur. Bu ilâhî hitap, sahip olduğu eşsiz üslûp ve edebî inceliklerle, onu kabul etmeyen Arap topluluklarını dahi derinden etkilemiş ve onları tefekküre sevk etmiştir. Tarih boyunca muhataplarına böylesine güçlü bir üslup ve derin edebî inceliklerle hitap eden Kur'ân-ı Kerîm'i daha iyi anlamak amacıyla çeşitli tefsir ve lügat eserleri te'lîf edilmiştir. Te'lif edilen bu eserler, her dönemde Müslümanların Kur'ân ile bağlarını canlı tutmuş; onu inzâl eden Allah'a (c.c.) olan iman ve ubûdiyetlerini daha sağlam bir zemine oturtmalarına vesile olmuştur. Bu bağlamda, son dönem âlimlerinden Sûriye'nin Hıms şehrinde doğan Muhammed Ali Tâhâ ed-Durra'nın Tefsîru'l-Kur'âni'l-Kerîm ve İ'râbuhû ve Beyânuhû isimli tefsiri dikkat çekici bir örnektir. Söz konusu eserin en belirgin özelliği, Kur'ân'ı öncelikle lügat, gramer ve üslûp açısından ele alan bir yöntemi benimsemiş olmasıdır. Çalışmada, ilgili eser uslûp ve belâgat literatürü çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu kapsamda müfessirin; fesahat ve belâgate dair tarifleri, üslûp, dilsel ayrıntılar sebebiyle ihtilaflı gramer kaidelerinden kaynaklı çeşitli fıkhî hükümler ihtiva eden âyetlere yaklaşımı, nahiv kaidelerinden hal ve nidâ bahislerine dair tarif ve tasnifi, çeşitli çağdaş meseleleri ele alış üslûbu gibi konular kısaca ele alınarak değerlendirilmiştir. Ayrıca Kur'ânî terimleri ile alakalı tespitleri, bazı tasavvuf ilkelerine dair yaklaşımı gibi başlıklar ele alınarak eserin muhtevası yansıtılmaya çalışılmıştır. Ayrıca müellifin belâgat bablarından Meânî, Beyân Bedî' ilimlerinin içerdiği konular zikredilerek tefsir çerçevesinde tarif tahlil ve tatbiklerine yer verilmiştir. Çeşitli ilimleri ihtiva eden ve ansiklopedik bir yönü olan eser, İslâmî ilimler sahasında farklı ilim dallarıyla irtibat kuran ve bu sahaya yeni açılımlar kazandıran muasır bir pencere hüviyetindedir. Bu çalışmada, söz konusu eser hem kadim hem de muasır filolojik nitelikli kaynaklara müracaat edilerek tanıtılmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Mong the notable spheres of influence that manifested themselves in the earliest phases of the Qur'ān's revelation was its profound impact upon Arabic literature. This divine discourse, endowed with an inimitable style and refined literary subtleties, exerted a deep impression even upon those Arab communities who refused to acknowledge it, compelling them towards contemplation. Throughout history, in order to attain a deeper understanding of the Qur'ān—which has ever addressed its recipients with such a powerful mode of expression and profound rhetorical grace—numerous works of tafsīr and lexicography were composed. These compositions, across successive generations, have preserved the vitality of the Muslims' bond with the Qur'ān, and have served as means whereby their faith in, and servitude to, Allah (Glorified and Exalted be He), the Revealer thereof, might rest upon a firmer foundation. Within this framework, the tafsīr entitled Tafsīru'l-Qur'āni'l-Karīm wa I'rābuhū wa Bayānuhū, authored by Muḥammad 'Alī Ṭāhā al-Durra—a scholar of the later period born in Ḥimṣ, Syria—may be cited as an exemplary instance. The most conspicuous characteristic of this work lies in its methodological orientation, wherein the Qur'ān is primarily examined from the vantage points of lexicon, grammar, and style. The present study considers this tafsīr within the broader horizon of the literature on uslūb and balāgha. Accordingly, attention has been directed to the exegete's definitions of eloquence and rhetoric, his treatment of verses that embody diverse juridical rulings arising from disputed grammatical principles occasioned by stylistic or linguistic considerations, his classification and explication of grammatical rules concerning, inter alia, ḥāl and nidā', as well as his manner of addressing certain contemporary parables. Likewise, his determinations regarding Qur'ānic terminology, together with his perspective upon select principles of taṣawwuf, have been examined with a view to presenting the content of the work. Moreover, the subjects encompassed within the rhetorical sciences of Ma'ānī, Bayān, and Badī' are adduced, and their definitions, analyses, and applications within the tafsīr are duly considered. In light of the foregoing, the work reveals an encyclopedic character inasmuch as it comprises a variety of sciences. At the same time, it constitutes a contemporary aperture within the field of Islamic disciplines, forging connections with diverse branches of knowledge and offering fresh avenues of engagement with this domain. In this study, the work in question has been introduced through recourse to both classical and contemporary philological sources.
Benzer Tezler
- Burhânüddîn El- Hakemî ve Ali B. Muhammed El- Hakemî tarafından kaleme alınan Ed-Dıyâeyn fî tekmileti tefsîri'l-kur'ân adlı tefsirin tahkik ve tahlili: Meryem, Tâhâ, el-enbiyâ ve el-hac sûreleri bölümü
A Critical Edition and Analytical Study of the Qur'anic Commentary al-Ḍiyāʾayn fī Takmilat Tafsīr al-Qurʾān Authored by Burhān al-Dīn al-Ḥakamī and ʿAlī b. Muḥammad al-Ḥakamī: The Sections on Sūrat Maryam, Sūrat Ṭā Hā, Sūrat al-Anbiyāʾ, and Sūrat al-Ḥajj
NURULHÜDA MANHAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESAT SABIRLI
- الشيخ عبد الكريم الدبان حياته وآثاره وآرائه الكلامية
Abdülkerim Ed-Deban'ın hayatı, eserleri ve kelâmî görüşleri
RASOOL FARAJ SUBHI SUBHI
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KILIÇ ASLAN MAVİL
- الوقف و الابتداء في القران الكريم جمع و دراسة نقديّة
El-Vakfu ve'l-İbtida fi'l-Kur'ani'l-Kerim Cem'un ve Dirasetün Nakdiyyetün
TAQWA HATEM TAHA
Yüksek Lisans
Arapça
2015
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SÜLEYMAN AYDIN
- Molla Lutfi'nin“Talikat Ala Evaili Sahihi'l-Buhari”Adlı Eserinin tahkik ve tahlili
Edition criticism and analysis of Mulla Lutfi's Talikqat Ala Evaili Sahih al-Bukhari
MUHAMMED YAKUP KEPENEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TarihTrakya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH TAHA İMAMOĞLU