Burhânüddîn El- Hakemî ve Ali B. Muhammed El- Hakemî tarafından kaleme alınan Ed-Dıyâeyn fî tekmileti tefsîri'l-kur'ân adlı tefsirin tahkik ve tahlili: Meryem, Tâhâ, el-enbiyâ ve el-hac sûreleri bölümü
A Critical Edition and Analytical Study of the Qur'anic Commentary al-Ḍiyāʾayn fī Takmilat Tafsīr al-Qurʾān Authored by Burhān al-Dīn al-Ḥakamī and ʿAlī b. Muḥammad al-Ḥakamī: The Sections on Sūrat Maryam, Sūrat Ṭā Hā, Sūrat al-Anbiyāʾ, and Sūrat al-Ḥajj
- Tez No: 1020530
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ESAT SABIRLI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tefsir, Burhânüddîn el-Hakemî, Ali el-Hakemî, Tahkik, ed-Dıyâeyn, Tafsīr, Burhān al-Dīn al-Ḥakamī, ʿAlī al-Ḥakamī, Taḥqīq, al-Ḍiyāʾayn
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kur'ân'ın doğru anlaşılması ve ilahî mesajın sağlam bir zeminde yorumlanması açısından tefsir ilmi, İslâm ilim geleneğinin en temel disiplinlerinden biridir. Bununla birlikte, klasik kaynakların sahih nüshalara dayalı olarak yeniden incelenmesini amaçlayan tahkik ilmi de günümüzde ilmî çalışmaların güvenilirliği için vazgeçilmez bir yöntem hâline gelmiştir. Bu çalışmada ele alınan iki müellif, Burhânüddîn el-Hakemî ve torunu Ali el-Hakemî, yaşadıkları dönemde ilmî birikimleri ve özellikle tefsir alanındaki katkılarıyla temayüz etmiş önemli âlimlerdir. Her iki müellif de rivayet ve dirayet yöntemlerini dengeli biçimde kullanan, dil ve rivayet kaynaklarına hâkim, metne bağlılık prensibini önceleyen bir ilmî şahsiyete sahiptir. İnceleme konusu eser, müelliflerin Kur'ân sûrelerini âyet âyet çözümleyerek ele aldığı, yer yer işarî yorumların da görüldüğü, farklı kıraatlere temas eden, sûrelerin genel çerçevesini veren klasik üslupta bir tefsir çalışmasıdır. Eserin iki önemli yazma nüshasının Nuruosmaniye ve Konya Kütüphanelerinde bulunuyor olması, çalışmanın ilmî değerini artırmaktadır. Tez iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde her iki müellifin hayatı, ilmî kişilikleri, tefsir anlayışları ve eserin genel özellikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölüm ise eserin tahkikine ayrılmış olup Meryem, Tâhâ, Enbiyâ ve Hac sûrelerine ait bölümlerin karşılaştırmalı olarak ilmî yöntemlere uygun şekilde neşrini ihtiva etmektedir. Söz konusu sûrelerin tahkiki, eserin hem ilmî geleneğin bir halkası olarak gün yüzüne çıkarılmasına hem de günümüz araştırmacılarının güvenilir bir metne ulaşmasına katkı sağlamaktadır. Bu yönleriyle çalışma, klasik tefsir mirasının günümüze taşınmasına ve ilgili alanda yapılacak akademik araştırmalara kaynaklık edebilecek nitelikte önemli bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The science of Qur'anic exegesis (tafsīr) holds a central place within the Islamic scholarly tradition, as it enables the accurate understanding of the divine message. Likewise, the discipline of textual verification (taḥqīq), which aims to reconstruct classical works on the basis of reliable manuscripts, has become indispensable for ensuring the authenticity and academic soundness of contemporary research. This study examines the contributions of two prominent scholars, Burhān al-Dīn al-Ḥakamī and his grandson ʿAlī al-Ḥakamī, both of whom distinguished themselves in their time through their scholarly aptitude, particularly in the field of tafsīr. The two authors display a balanced use of both transmitted and analytical methods, demonstrating mastery of linguistic and traditional sources while maintaining a strong commitment to adherence to the Qur'anic text. The work under investigation is a classical-style tafsīr in which the authors interpret each verse sequentially, occasionally incorporating mystical allusions, referencing variant Qur'anic readings, and providing introductory information about each sūrah. The presence of two important manuscript copies preserved in the Nuruosmaniye Library and the Konya Manuscripts Library further enhances the scholarly significance of the text. The thesis consists of two main sections. The first section discusses the lives, scholarly profiles, exegetical approaches of the two authors, as well as the general features of the work. The second section is devoted to the critical edition of the text and presents a methodologically sound taḥqīq of the sūrahs of Maryam, Ṭāhā, al-Anbiyāʾ, and al-Ḥajj based on comparative manuscript analysis. The critical edition of these chapters contributes both to the rediscovery of this exegetical work as a part of the classical Islamic tradition and to providing modern researchers with a reliable text. In this respect, the study offers a meaningful contribution to the preservation and accessibility of the classical tafsīr heritage and serves as a valuable resource for future academic research in the field.
Benzer Tezler
- Burhânüddîn El-Hakemî ve Ali b. İbrahîm El-Hakemî tarafından kaleme alınan Ed-Dıyâeyn Fî Tekmileti Tefsîri'l-Kur'ân adlı tefsirin tahkik ve tahlili: En-Nisâ Sûresi bölümü
The critical edition and analytical study of“Al-diya'ayn Fi Takmilat Tafsir Al-Qur'an”written by Burhanuddin Al-Hakami and Ali bin Ibrahim Al-Hakami: The Surah Al-Nisa section
RİFKA MANHAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESAT SABIRLI
- Karahanlılar Devri İslam hukukçusu Burhanuddin el-Merginani ve el-Hidaye isimli eserinin değerlendirilmesi
Hanafi jurist Burhanu`d-Din al-Marghinani and his work al-Hidaya
ZHANAT MAKHASHEVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAMİL DAĞCI
- Burhânüddîn Ibn Mâze'nin“el-Muhîtu'l-Burhânî”adlı eserinde Furûk-u Fıkhiyye tahlili
The analysis of Furuq-u Fiqhiyya in the book of“Al-Muhîtu'l-Burhânî”written by Burhânüddîn Ibn Mâze
FATİH BATDI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ İHSAN PALA
- (Şeyhu'l-İslam Burhânüddin Ebü'l-Hasen Ali b.) Ebû Bekir el-Merginanî'nin el-Hidâye isimli eserindeki ibadetler bahsinde geçen İmam Şâfiî'ye ait görüşlerin tespit ve tahkiki
Determining and analyzing İmam Shafiī's idea satthe worships chapter of al-Hidāya by Burhanuddin Abu al-Hasan Ali b. Abu Bakr al-Marqinānī
HALİL EKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA YILDIRIM
- Burhanuddin İbrahim b. Omer el-Bika'i (885 / 1480) ve Tefsirindeki metodu
Başlık çevirisi yok
NECATİ KARA