Döviz kurlarının ve faiz politikalarının Türkiye dış ticaretine etkileri
The effects of exchange rates and interest rate policies on Türkiye's foreign trade
- Tez No: 990720
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ENGİN DURSUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası Ticaret, Ekonomi, International Trade, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde faiz oranları ile döviz kuru hareketlerinin dış ticaret üzerindeki etkilerini 1978–2024 dönemine ait yıllık veriler çerçevesinde incelemektedir. Küreselleşme süreciyle birlikte Türkiye ekonomisinin dışa açıklık düzeyinin artması, para ve kur politikalarının dış ticaret dengesi üzerindeki rolünü daha belirgin hâle getirmiştir. Bu doğrultuda, faiz oranları ve döviz kurunda meydana gelen dalgalanmaların; üretim maliyetleri, rekabet gücü, iç talep ve sermaye hareketleri gibi ekonomik kanallar üzerinden ihracat ve ithalat hacmini nasıl etkilediği ile bu etkilerin kısa, orta ve uzun dönemlerde farklılaşıp farklılaşmadığı, çalışmanın temel araştırma problemini oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Türkiye'de uygulanan para politikası araçlarının ve döviz kuru hareketlerinin dış ticaret bileşenleri üzerindeki kısa, orta ve uzun dönemli etkilerini ampirik olarak analiz etmek ve bu değişkenler arasındaki nedensel ilişkileri ortaya koymaktır. Bu doğrultuda ihracat, ithalat, reel döviz kuru ve faiz oranı değişkenleri çalışmanın kapsamını oluşturmaktadır. Yöntemsel olarak, öncelikle serilerin durağanlık özellikleri birim kök testleri aracılığıyla incelenmiştir. Değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkilerin varlığını test etmek amacıyla ARDL sınır testi yaklaşımı uygulanmış; kısa, orta ve uzun dönem katsayıları tahmin edilmiştir. Ayrıca, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkilerinin farklılaşıp farklılaşmadığını analiz edebilmek için frekans alanı nedensellik testlerinden yararlanılmıştır. Böylece para politikası ve döviz kuru etkileri kısa, orta ve uzun dönemler itibarıyla ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, reel döviz kurunun dış ticaret üzerinde hem kısa hem de uzun dönemde anlamlı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koyarken, faiz oranlarının dış ticaret üzerindeki etkisinin daha sınırlı ve dolaylı olduğunu göstermektedir. Özellikle faiz oranlarındaki değişimlerin ithalat üzerinde orta ve uzun dönemde daha belirgin etkiler yarattığı, buna karşılık ihracat üzerinde istatistiksel olarak güçlü bir ilişki oluşturmadığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, Türkiye'de para politikalarının dış ticaret dengesine doğrudan değil, ağırlıklı olarak ithalat kanalı üzerinden dolaylı bir katkı sunduğunu göstermekte; politika yapıcılar açısından faiz ve döviz kuru politikalarının birlikte ve uyumlu bir çerçevede ele almalarının önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the effects of interest rate and exchange rate movements on foreign trade in the Turkish economy using annual data from 1978–2024. With the globalization process, the increased openness of the Turkish economy has made the role of monetary and exchange rate policies on the foreign trade balance more prominent. Accordingly, the main research problem of the study is to investigate how fluctuations in interest rates and exchange rates affect export and import volumes through economic channels such as production costs, competitiveness, domestic demand, and capital movements, and whether these effects differ in the short, medium, and long term. The main objective of the study is to empirically analyze the short, medium, and long-term effects of monetary policy instruments and exchange rate movements implemented in Turkey on the components of foreign trade and to reveal the causal relationships between these variables. In this context, export, import, real exchange rate, and interest rate variables constitute the scope of the study. Methodologically, the stationarity properties of the series were first examined through unit root tests. The ARDL bounds test approach was applied to test the existence of long-term relationships between the variables; Short, medium, and long-term coefficients were estimated. Furthermore, frequency domain causality tests were used to analyze whether causal relationships differed between the variables. Thus, the effects of monetary policy and exchange rates were evaluated separately in the short, medium, and long term. The findings reveal that the real exchange rate has a significant effect on foreign trade in both the short and long term, while the effect of interest rates on foreign trade is more limited and indirect. In particular, it was found that changes in interest rates have a more pronounced effect on imports in the medium and long term, while they do not create a statistically strong relationship on exports. These results show that monetary policies in Turkey contribute to the foreign trade balance indirectly, mainly through the import channel, rather than directly; highlighting the importance for policymakers to consider interest rate and exchange rate policies together and in a harmonious framework.
Benzer Tezler
- Euro'ya geçiş ve euro para birimli tahvil piyasalarının yapısı ve işleyişi üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SEVGİ AYDOĞDU TÜRKKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
EkonomiMarmara ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. GÜREL KONURALP
- Enflasyonla mücadelede istikrar politikaları
Başlık çevirisi yok
BİLGİN ORHAN ÖRGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
EkonomiMarmara Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ZEKAYİ ORHAN
- Döviz kuru sistemleri ve Türkiye'de uygulanan döviz kuru sistemleri dış ticaret ilişkisi (1995-2003 dönemi ekonometrik analiz)
Foreign exchange rate system and effects of the exchange rate policies
ELMAS DEMİRCİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
EkonomiZonguldak Karaelmas Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. SALİH BARIŞIK
- Döviz kuru politikası-ihracat ilişkisinin Türkiye açısından incelenmesi
Başlık çevirisi yok
AHMET ZENGİN
- Döviz kurunun belirlenmesinde belirsizliğin kaynağı olarak kur, enflasyon ve faiz oynaklığı: Türkiye üzerine bir uygulama
An emprical work on foreign exchange, inflation and interest rates volatility as a source of uncertainty for determining exchange rates: The case of Turkey
ERHAN ÖRUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
EkonomiDokuz Eylül Üniversitesiİktisat Bölümü
YRD. DOÇ. DR. NİLGÜN ACAR BALAYLAR