Nizamî-yi Gencevî'nin Mahzenü'l-Esrâr'ında bileşik ve türemiş kelimeler
A study of compound and derived words in Niẓāmī Ganjavī's Makhzan al-Asrār
- Tez No: 990777
- Danışmanlar: PROF. DR. NİMET YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Nizamî-yi Gencevî, Mesnevî, Bileşik kelimeler, Türemiş kelimeler, Mahzenü'l-Esrâr, Niẓāmī Ganjavī, Masnavi, Compound words, Derived words, Makhzan al- Asrār
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Fars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mahzenü'l-Esrâr, Nizamî-yi Gencevî'nin kaleme almış olduğu diğer eserlerinden yapı itibarıyla oldukça farklıdır. Onlarla tek ortak yanı, onun“mesnevi”yazım tarzıyla aşıladığı Nizamî'nin kendisine ait düşünceleridir. Bu eser, Nizamî'nin tasavvuf konulu ilk eseridir. Mahzenü'l-Esrâr telkin amaçlı yazılmış bir eserdir. Burada şair sufiyane düşüncesini, inancını, ahlakını ve bakış açısını şiir diliyle okurlarına ulaştırmayı amaçlar. 2258 beyitten oluşan bu eser, yapısal açıdan şairin önceki didaktik çalışmalarından farklılık göstermekte ve özgün bahr kullanımıyla dikkat çekmektedir. Mahzenü'l-Esrâr iki bölüm olarak düzenlenmiştir. Eserin ilk bölümünde şair;“tevhid, münâcât, naat”başlıkları altında Allah ve Peygamber'den söz ederek, onları İslam dini öğretileri çerçevesinde övmektedir. Yaşadığı dönemden son derece şikayetçi olan şair, Allah'a sığınarak eski dürüstlük ve hakikate, İslam'ın ilk yıllarına geri dönülmesi için çağrıda bulunmaktadır. Büyük şair, didaktik şiir türünün olanaklarını ustalıkla kullanmış; okuyucuyla lirik monologlar halinde konuşmuş, onu düşündüren ve endişelendiren sorunlara değinmiştir. Eserin ikinci bölümünde ise;“Yirmi Makale”ve bu makalelerin içerikleri ile bağlantılı olan“Yirmi Hikâye”yer almaktadır. Her bir makale ve hikâyenin kendine özgü bir konusu bulunmaktadır. Konular arasında bu dünyaya ilişkin fikirler önemli yer tutmaktadır. Nizamî,“Yirmi Makale”nin her birinde doğrudan veya dolaylı olarak bu dünyayı insanlara tanıtmış, insan ve dünya ilişkilerinin sağlıklı boyutlarına dair yorumlarda bulunmuştur. Eserin son bölümünde,“Kitabın Sonu”başlığı altında Mahzenü'l-Esrâr'ın özellikleri ve eserin değeri hakkında çeşitli iktibaslara yer verilmektedir. Çalışma“Giriş”,“İki bölüm”ve“Sözlük”ten oluşmaktadır. Giriş bölümünde kısaca Nizamî, eserleri ve yapılan çalışma hakkında bilgi verilmektedir. Birinci bölümde Mahzenü'l-Esrâr kelimeler açısından ele alınmış, eserde kullanılmış olan“bileşik kelimeler”tespit edilip gramer yapıları açısından tasnif edilmiştir. İkinci bölümde ise eserde kullanılmış olan“türemiş kelimeler”tespit edilip, gramer yapıları açısından tasnif edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Makhzan al-Asrār differs significantly in structure from Niẓāmī's other works. Its only similarity lies in its expression of the poet's personal thoughts and philosophical reflections through the masnavi style. This work is also notable as Niẓāmī's first composition centered on Sufi themes. Written as a didactic piece, Makhzan al-Asrār aims to convey the poet's spiritual outlook, beliefs, ethical views, and inner world through the language of poetry. Consisting of 2,258 couplets, this work structurally differs from the poet's previous didactic compositions and draws attention due to its distinctive use of poetic meter. The book is organized into two main parts. In the first part, the poet addresses theological and devotional themes such as tawḥīd (the oneness of God), munājāt (supplication), and naʿt (praise of the Prophet), offering reverence to God and the Prophet Muhammad in accordance with Islamic teachings. Expressing deep dissatisfaction with the moral decay of his time, Niẓāmī turns to God and urges a return to the values of early Islam, emphasizing honesty and truth. With great mastery of didactic poetry, the poet speaks to the reader through lyrical monologues, touches upon societal concerns, and consistently calls for enlightenment, truth, and moral righteousness amid the darkness of the medieval world. The second part contains Twenty Discourses (maqālāt) and their accompanying Twenty Stories, each with its own theme. Many of these themes focus on reflections about worldly life. In each discourse, either directly or indirectly, Niẓāmī offers insights into the human condition and the nature of the world, presenting ethical reflections on the relationship between humanity and earthly existence. The final section of the work, titled“Conclusion,”includes various excerpts highlighting the characteristics and significance of Makhzan al-Asrār. The present study consists of an“Introduction,”two main chapters, and a“Glossary.”The introduction provides a brief overview of Niẓāmī, his literary legacy, and the scope of the study. The first chapter examines the compound words used in Makhzan al-Asrār, classifying them based on their grammatical structure. The second chapter focuses on derived words, likewise categorized according to their morphological features.
Benzer Tezler
- Nizâmî-yi Gencevî'nin Mahzenü'l Esrâr adlı Mesnevisi'nin nüshaları
Manuscripts and printed copies of Nizami Ganjavi's Makhzan Al-Asrar
SOMAY ÖZLEM İLDEŞ KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KADİR TURGUT
- Bezmiâlem Vâlide Sultan Koleksiyonu'nda yer alan bir 16. yüzyıl Nizâmî Hamsesi: Beyazıt 5710 numaralı nüsha
16th century Khamsa of Nizâmî from the Bezmiâlem Vâlide Sultan Collection: The Beyazit b5710 manuscript
SEHEL FİDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sanat Tarihiİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASLIHAN ERKMEN BİRKANDAN
- Nizami-yi Gencevi`nin Mahzenü`l-Esrar mesnevisine Osmanlı sahasında yazılmış Türkçe nazireler
Başlık çevirisi yok
HAYRULLAH ACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Doğu Dilleri ve EdebiyatıDicle ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HALİL ÇEÇEN
- Şemsî-yi Bağdâdî'nin Manzar-i Ebrâr Mesnevisi ve Nizâmî'nin Mahzenü'l Esrâr'ı ile karşılaştırılması
Şemsi-yi Bagdadi's Mathnawi Manzar-i Ebrar and comprasion with Nizami's Mahzenü'l Esrar
SEYHAN KARAKÜTÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAT DEĞİRMENCİ
- Medîhî ve Cennet-i Ahrâr Mesnevisi (İnceleme-Metin)
Medîhî and Mathnawi of Cennet-i Ahrâr of Medîhî (Analysis-text)
ESRA ÇAKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ATALAY