Bir aile sağlığı merkezine başvuran bireylerin kanser taramalarına yönelik bilgi düzeyi ile kanser taramalarına katılım durumları ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi: Karma yöntemle yapılmış bir çalışma
Evaluation of knowledge and participation in cancer screenings and associated factors among individuals attending a family health center: A mixed-methods study
- Tez No: 990864
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜLENT KILIÇ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Kanser taramaları, aile hekimi danışmanlığı, bilgi ve farkındalık düzeyi, halk sağlığı, Cancer screening, family physician counseling, knowledge and awareness, public health
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, İzmir Karabağlar İlçesi 9 No'lu Aile Sağlığı Merkezine (ASM) başvuran bireylerin Ulusal Kanser Tarama Programına yönelik bilgi düzeylerini ve taramalara katılım durumlarını belirlemek ve bunu etkileyen faktörleri saptamaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırma niceliksel (kesitsel ve analitik) ve niteliksel (fenomenolojik) yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma tip bir çalışmadır. Araştırma 2024 yılında gerçekleştirilmiş ve 30–70 yaş arası 377 bireyden yüz yüze veri toplanmıştır. Bağımlı değişkenler, kanser taramalarına yönelik bilgi düzeyi (KTYBD) ve en az bir kez tarama testi yaptırma durumudur. KTYBD, ölçek kullanılarak ölçülmüş ve hem bağımlı hem de ana bağımsız değişken olarak incelenmiştir. Niteliksel bölümde toplam 18 katılımcı (hizmeti kullananlar, sunanlar, anahtar kişiler) ile derinlemesine görüşmeler yapılmış ve tematik içerik analizi uygulanmıştır. Tek değişkenli analizlerde Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, ki-kare ve Fisher'in Kesin Testi; çok değişkenli analizlerde çoklu doğrusal ve lojistik regresyon yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların çoğu kadın (%80), evli (%80) ve düşük eğitim/gelir düzeyindedir. Kanser taramalarına yönelik bilgi düzeyi yeterli bulunmuş ve tarama testlerine katılım oranlarının benzer çalışmalara göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. KTYBD ölçek puanı kadınlarda ve yüksek eğitim düzeyinde daha yüksektir; çoklu doğrusal regresyonda üniversite ve üzeri eğitim bilgi puanını 2,08 puan (p=0,007), kadın olmak 3,29 puan (p<0,001) artırmaktadır. Mamografide bilgi puanı (OR=1,12; p=0,012), yaş (OR=1,07; p=0,013) ve daha önce tarama önerisi (OR=3,99; p=0,028) anlamlı saptanmıştır. Smear/HPV-DNA için bilgi puanı (OR=1,10); GGK'da aile hekimi aracılığıyla yönlendirme (OR=2,32); kolonoskopide erkek cinsiyet (OR=2,46) ve daha önce kanser tanısı almış olmak (OR=4,34) anlamlı bulunmuştur. Nitel bulgular, ASM'de danışmanlık, randevu alma ve aktif yönlendirmenin korku/yanlış inanış ve erişim engellerini azaltarak katılımı kolaylaştırdığını desteklemektedir. Sonuç: Bu çalışmada elde edilen niceliksel ve niteliksel bulgular, bilgi düzeyinin ve birinci basamak sağlık çalışanlarının aktif yönlendirme ve danışmanlığının kanser taramalarına katılımı artırmada belirleyici olduğunu, kişiye özel davet ve bilgilendirme mekanizmalarının ise korku, yanlış inanış ve erişim engellerini azaltarak tarama katılım oranlarının yükseltilmesine katkı sağlayabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to determine the knowledge levels and participation status of individuals attending a Family Health Center in İzmir regarding the National Cancer Screening Program, and to identify the factors influencing these outcomes using a mixed-methods approach. Materials and Methods: Between October and November 2024, face-to-face data were collected from 377 individuals aged 30–70 years. The dependent variables were the level of knowledge regarding cancer screenings (KTYBD) and the status of having undergone at least one screening test. KTYBD was measured using a scale and examined both as a dependent and as a main independent variable. Other variables included sociodemographic characteristics, presence of chronic disease and cancer diagnosis, health behaviors, health perception, frequency of visits to family physicians, and the status and sources of screening recommendations. In the qualitative component, in-depth interviews were conducted with 18 participants, and thematic content analysis was applied. For univariate analyses, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, chi-square, and Fisher's exact tests were used; for multivariable analyses, multiple linear and logistic regression methods were employed. Results: The majority of participants were women (80%), married (80%), and of low education/income levels. Knowledge about cancer screenings was generally adequate, and participation rates were higher compared to similar studies. In multivariable analysis, female gender (β=3.29, p<0.001) and higher education (β=2.08, p=0.007) significantly increased CSKL scores. For mammography, knowledge score (OR=1.12, p=0.012), age (OR=1.07, p=0.013), and prior recommendation (OR=3.99, p=0.028) remained significant. For smear/HPV-DNA, knowledge score was significant (OR=1.10). For fecal occult blood testing, physician referral was the only significant factor (OR=2.32, p=0.042). For colonoscopy, male gender (OR=2.46, p=0.031) and a prior cancer diagnosis (OR=4.34, p=0.008) were significant. Qualitative findings highlighted that counseling and active guidance by family physicians reduced fears, misconceptions, and access barriers, thereby facilitating participation. Conclusion: Structured counseling at the primary care level, combined with personal invitations and simultaneous appointment scheduling, should be prioritized to increase cancer screening uptake.
Benzer Tezler
- Bir aile sağlığı merkezine başvuran 30-70 yaş arası bireylerin kanser taramalarına yönelik bilgi,tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of individuals between the ages of 30-70 who applied to a family health center towards cancer screening
MERT AYKUT AKBULAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Halk SağlığıAnkara ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELTEM ÇÖL
- Aile sağlığı merkezine başvuran erişkin bireylerde kanser taramalarına yönelik bilgi düzeyinin kanser korkusu ve tarama davranışı ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between the level of knowledge about cancer screening on cancer fear and screening behavior among adult individuals visiting a family health center
TUĞÇE KÖSEOĞLU KIVIRCI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERRİN TELATAR
- Pelitköy Eğitim Aile Sağlığı Merkezine başvuran bireylerin kanser tarama programlarına yönelik bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge, attitudes and behaviors of individuals applying to Pelitköy Education Family Health Center towards cancer screening programs
EMRAH YAKUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiOndokuz Mayıs ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA FEVZİ DİKİCİ
- Bir aile sağlığı merkezine kayıtlı yetişkinlerin kanser taramalarına yönelik tutumları, ulusal kanser tarama programlarına katılım durumları ve sağlık okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between attitudes towards cancer screening, participation in national cancer screening programs and health literacy levels of adults registered in a family health center
SİMGE AYAN BELEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HemşirelikKarabük ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞBA AYDIN YILDIRIM
- Aile Sağlığı Merkezine başvuran 30-70 yaş arası bireylerin kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of individuals aged 30-70 years registered to Family Health Center about cancer
SEDA BEGÜM DİNÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELMA PEKGÖR