The trajectory of design cognition: The impact of cognitive science on knowledge production
Tasarım bilişi alanının yörüngesi: Bilişsel bilimlerin bilgi üretimi üzerindeki etkisi
- Tez No: 991145
- Danışmanlar: PROF. DR. FEHMİ DOĞAN, DOÇ. DR. ADİLE AVAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Bilimsel bilgi, Bilişsel bilim, Nicel araştırma, Nitel araştırma, Tasarım süreci, Scientific information, Cognitive science, Quantitative research, Qualitative research, Design process
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü
- Enstitü: Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, tasarım bilişinin epistemik gelişimini, bilişsel bilimlerle tarihsel ve güncel etkileşimleriyle şekillenen yarı-otonom bir alan olarak incelemektedir. Kavramların, yöntemlerin ve değerlendirme uygulamalarının epistemik sınırlar boyunca nasıl taşındığını, özellikle yaratıcılığı hem sınır nesnesi hem de epistemik bir varlık olarak ele alarak araştırmaktadır. Çalışma, üç aşamalı bir yaklaşım benimsemektedir: tasarım bilişi ile bilişsel bilimler arasındaki bilgi akışlarını izlemek için bibliyometrik haritalama; yaratıcılık çalışmalarının çerçevelenmesini ve uyarlanmasını analiz etmek için kavram haritalama; ve yaratıcılık kavramının tasarım araştırmalarında metodolojik olarak nasıl uygulanıp meşrulaştırıldığını incelemek için operasyonelleştirme analizi. Bulgular, tasarım bilişinin epistemik sınırlarını sürekli yeniden inşa eden bir bilgi oluşumu olduğunu göstermektedir. Alanın canlılığı, bilişsel bilimlerle doğrudan bütünleşmeden ziyade, ithal edilen kavramların seçici çevirisi, uyarlanması ve müzakere edilmesinden kaynaklanmaktadır. Yaratıcılık, bu süreçte merkezi bir rol oynamaktadır. Çalışma, genişlik ve derinlik arasındaki gerilimleri vurgulamakta, eleştirel olmayan ödünçlemelerin yüzeyselliğe yol açabileceğini, dikkatli sınır çalışmalarının ise epistemik tutarlılık ve yeniliği desteklediğini göstermektedir. Tasarım bilişini yarı-otonom bir epistemik alan olarak ele alarak, bu çalışma, alan içindeki bilgi üretimi ve sınır çalışmalarının bilişsel bilimlerle hem örtük hem de açık biçimde nasıl uyum sağladığını ortaya koymaktadır. Gelecek araştırmalar için bir rehber ilke olarak“kavramsal özen”önerilmektedir; bu, üç uygulamayı kapsamaktadır: kavramsal sorumluluk—kavramları dikkatle çerçevelemek ve zengin biçimde tanımlamak; üretken sınırların korunması—alanın kimliğini koruyarak bilişsel bilimlerle seçici etkileşimde bulunmak; ve refleksivite—yöntemlerin hem araştırma nesnesini şekillendirdiğini hem de ölçtüğünü kabul etmek ve bilginin bağlamlar arasında nasıl dolaştığını, dönüştüğünü ve yeniden üretildiğini izlemek.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates the epistemic development of design cognition as a semi-autonomous field shaped by its historical and ongoing engagement with cognitive science. It examines how concepts, methods, and evaluative practices migrate across epistemic boundaries, focusing particularly on creativity as both a boundary object and an epistemic thing. The study adopts a three-phased approach: bibliometric mapping to trace knowledge flows between design cognition and cognitive science; concept mapping of creativity to analyse its framing and adaptation; and an operationalisation analysis to examine how creativity is methodologically enacted and legitimised within design research. Findings indicate that design cognition function as a knowledge formation continually reconstructing its epistemic boundaries. Its vitality stems from the selective translation, adaptation, and negotiation of imported concepts, rather than from conceptual completeness or direct integration with cognitive science. Creativity plays a central role in this process. The study highlights tensions between breadth and depth, showing that uncritical borrowings risk superficiality, while careful boundary work supports epistemic coherence and innovation. By examining design cognition as a semi-autonomous epistemic territory, this study highlights how knowledge production and boundary work in the field align both implicitly and explicitly with cognitive science. It proposes 'conceptual stewardship' as a guiding principle for future research, encompassing three practices: conceptual responsibility, carefully framing and richly describing concepts; maintenance of productive boundaries, preserving the field's identity while selectively engaging with cognitive science; and reflexivity, recognising that methods both shape and measure research objects and tracing how knowledge travels and transforms across contexts.
Benzer Tezler
- Denizcilik eğitiminde karbonsuzlaştırma bilgi durumunun değerlendirilmesi: Bir eğitim modülünün etkililik sınaması
Bridging the knowledge gap: Evaluating the impact of decarbonization training in maritime education
BATURAY ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURAK ZİNCİR
- Uçuş performansı üzerinde temel benlik değerlendirmesi ile sosyal yetkinlikler ve biyoverinin etkisi: Türk havayolu pilotlarında bir araştırma
The effects of core self evaluations with social competencies and biodata on flight performance: A research on Turkish airline pilots
AYŞE DİKMEN
- Yönetimde kuantum yaklaşımı, organizasyonel enerjinin ölçümü için bir model
Quantum approach to management, a model for measuring organizational energy
ABDULLAH ŞENYILMAZ
Doktora
Türkçe
2012
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALUK ERKUT
- The effect of new technologies on architectural design, production and architect's role in contemporary architecture; Changing thinking sets in architecture
Güncel mimarlıkta yeni teknolojilerin mimari tasarım, üretim ve mimarın rolüne etkisi; Mimarlıkta değişen düşünce setleri
AYŞE SELCAN ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
MimarlıkTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT SÖNMEZ
- Olumlu bir sosyal davranış olarak paylaşma: Erken çocuklukta yürütücü işlevlerin etkisi
Sharing as a prosocial behavior: The impact of executive funtions in early childhood
CEREN ÖZERBİL