Olumlu bir sosyal davranış olarak paylaşma: Erken çocuklukta yürütücü işlevlerin etkisi
Sharing as a prosocial behavior: The impact of executive funtions in early childhood
- Tez No: 1017036
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATMA CANSU PALA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Prososyal davranışlar, başkalarının yararını gözeterek sergilenen paylaşma, yardım etme, iş birliği ve teselli etme gibi olumlu sosyal davranışları kapsamakta ve erken çocukluk dönemindeki sosyal uyumun temel göstergelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu davranışlar arasında paylaşma, çocuğun kaynağını bir başkasıyla bölüşmesini içerdiğinden somut ve gözlenebilir bir prososyal davranış biçimi olarak öne çıkmaktadır. Yürütücü işlevler ise amaca yönelik davranışların başlatılması, sürdürülmesi ve gerektiğinde esnetilmesini mümkün kılan; ketleyici kontrol, çalışma belleği ve bilişsel esneklik bileşenlerinden oluşan üst düzey bilişsel süreçler bütünü olarak ele alınmaktadır. Alan yazında prososyal davranışların salt sosyal-duygusal bir niteliğe indirgenemeyeceği; çocuğun anlık isteklerini erteleyebilmesini, sosyal kuralı zihninde tutabilmesini ve değişen sosyal ipuçlarına göre davranışını uyarlayabilmesini gerektiren güçlü bir bilişsel altyapıya dayandığı bilinmektedir. Yürütücü işlevlerin ise bu altyapının merkezinde yer aldığı öne sürülmektedir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı; 37-72 ay aralığındaki çocuklarda yürütücü işlev performansı ile paylaşma davranışı arasındaki ilişkiyi incelemek, bu ilişkinin yaş, maliyet durumu (maliyetli/maliyetsiz) ve alıcı tipi (sevdiği/sevmediği/tanımadığı kişi) gibi bireysel ve bağlamsal faktörlere göre nasıl farklılaştığını ortaya koymak ve yürütücü işlevlerin paylaşma üzerindeki yordayıcı gücünü belirlemektir. Araştırmanın örneklemini İzmir ilinde yaşayan 37-72 ay aralığındaki 168 çocuk (98 kız, 70 erkek) ve anneleri oluşturmaktadır. Çocukların yürütücü işlev becerileri; ketleyici kontrolü ölçen Gece Gündüz Görevi, bilişsel esnekliği ölçen Boyut Değiştirerek Kart Eşleme Görevi ve çalışma belleğini ölçen Geriye Sayma Görevi ile değerlendirilmiştir. Paylaşma davranışı belirtilen maliyet ve alıcı koşulları çerçevesinde Mini Diktatör Görevi ile ölçülmüş; ebeveyn bildirimine dayalı veriler Çocuk Prososyallik Ölçeği-Anne Formu ile toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde betimleyici istatistikler, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi (one-way ANOVA), Pearson korelasyon analizi, karma desen varyans analizi (mixed ANOVA) ve hiyerarşik çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular, yürütücü işlev performansının paylaşma davranışının anlamlı bir yordayıcısı olduğunu ortaya koymuştur. Toplam paylaşım puanları yaş grupları arasında anlamlı düzeyde farklılaşmış; bu fark küçük ile büyük yaş grubu arasında belirginleşmiştir. Alıcı tipinin paylaşma üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmuş; çocuklar sevdikleri kişiye en yüksek, sevmedikleri kişiye en düşük düzeyde paylaşım sergilemiştir. Kız çocuklarının hem yürütücü işlev hem de toplam paylaşım puanlarının erkek çocuklara kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ebeveyn bildirimine dayalı prososyallik puanları ise araştırmanın diğer değişkenleriyle tutarlı bir ilişki göstermemiştir. Karma desen varyans analizindeki ikili ve üçlü etkileşim etkileri anlamlılığa ulaşmamıştır. Bu durum, paylaşma davranışındaki bağlamsal duyarlılığın yaş gruplarına göre farklılaşmadığını ve sosyalbilişsel örüntülerin tüm yaş gruplarında benzer biçimde işleyerek homojen bir gelişim seyri izlediğini göstermektedir. Elde edilen tüm bulgular ilgili kuramsal modeller ele alınarak tartışılmıştır. Bu çalışmanın, 37–72 aylık çocuklarda yürütücü işlevler ile prososyal paylaşma arasındaki ilişkiyi çok boyutlu bir paradigmayla sınayan az sayıdaki çalışmadan biri olarak alan yazına özgün bir katkı sunması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
Prosocial behaviors encompass positive social behaviors such as sharing, helping, cooperating, and comforting that are exhibited with regard to the benefit of others, and are recognized as one of the fundamental indicators of social adaptation in early childhood. Among these behaviors, sharing stands out as a concrete and observable form of prosocial behavior, as it involves the child dividing their resources with another person. Executive functions, on the other hand, are regarded as a set of higher-order cognitive processes consisting of inhibitory control, working memory, and cognitive flexibility components that enable the initiation, maintenance, and modification of goal-directed behaviors when necessary. It is well established in the literature that prosocial behaviors cannot be reduced to a purely social-emotional quality; rather, they rest on a robust cognitive infrastructure that requires the child to be able to defer immediate desires, hold social rules in mind, and adapt behavior according to changing social cues. Executive functions are proposed to occupy a central position within this infrastructure. Accordingly, the aim of the study is to examine the relationship between executive function performance and sharing behavior in children aged 37–72 months, to reveal how this relationship varies according to individual and contextual factors such as age, cost condition (costly/costless), and recipient type (liked/disliked/unfamiliar person), and to determine the predictive power of executive functions over sharing behavior. The sample of the study consists of 168 children (98 girls, 70 boys) aged 37–72 months residing in the province of İzmir and their mothers. Children's executive function skills were assessed with the Day-Night Task measuring inhibitory control, the Dimensional Change Card Sort Task measuring cognitive flexibility, and the Backward Counting Task measuring working memory. Sharing behavior was measured with the Mini Dictator Task (Resource Distribution Task) within the specified cost and recipient conditions; parent-reported data were collected with the Child Prosociality Scale-Mother Form. Descriptive statistics, independent samples ttest, one-way analysis of variance (one-way ANOVA), Pearson correlation analysis, mixed-design analysis of variance (mixed ANOVA), and hierarchical multiple regression analysis were used in the analysis of the data. The findings revealed that executive function performance is a significant predictor of sharing behavior. Total sharing scores differed significantly across age groups; this difference was most pronounced between the younger and older age groups. Recipient type was found to have a significant effect on sharing; children shared at the highest level with the person they liked and at the lowest level with the person they disliked. It was determined that girls' scores on both executive function and total sharing were significantly higher compared to boys. Parent-reported prosociality scores, however, did not show a consistent relationship with the other variables of the study. The twoway and three-way interaction effects in the mixed-design analysis of variance did not reach significance. This indicates that contextual sensitivity in sharing behavior does not differ across age groups and that socio-cognitive patterns operate similarly across all age groups, following a homogeneous developmental trajectory. All findings obtained were discussed in light of relevant theoretical models. This study is expected to make an original contribution to the literature as one of the few studies to examine the relationship between executive functions and prosocial sharing in children aged 37–72 months through a multidimensional paradigm.
Benzer Tezler
- Prosocial acts in early childhood: Transmission of maternal self-construals through parenting
Erken çocuklukta olumlu sosyal davranışlar: Benlik kurgularının ebeveynlik davranışları üzerinden aktarımı
AYBEGÜM MEMİŞOĞLU SANLI
Doktora
İngilizce
2023
PsikolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. SİBEL KAZAK BERUMENT
- Empati eğitim programının anaokulu çocuklarının empatik ve prososyal becerilerine etkisinin incelenmesi
Analysis of the impact of empathy education program on the prosocial and empathetic skills of preschool children
GİZEM ÖZER
Doktora
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimHacettepe Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜBECCEL GÖNEN
- Çocuklarda olumlu sosyal davranışın yordayıcıları olarak ahlaki muhakeme, ahlaki duygu ve ebeveyn davranışları
Moral reasoning, moral emotion and parenting behaviors as the predictors of prosocial behavior in children
GAMZE ER VARGÜN
- Жож студенттеринин никеге жана гендердик ролдорго болгон мамилесин изилдөө ислам марлен
Üniversite öğrencilerinin evilik ve toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının incelenmesi
ISLAM MARLEN UULU
Yüksek Lisans
Kırgızca
2024
Eğitim ve ÖğretimKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKMATALİ ALİMBEKOV
- 4-6 yaş resimli çocuk kitaplarının prososyal davranışlar açısından incelenmesi
Prosocial behaviors in the picture books for 4-6 year old children: a qualitative study
BERRİN SOMER
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESLİHAN AVCI