Çankırı-Yapraklı Hazım Dağlı Tabiat Parkı'nda çölleşme eğiliminin gösterge temelli değerlendirilmesi
Indicator-based evaluation of the desertification trend in the Cankiri-Yaprakli Hazim Dağli Nature Park
- Tez No: 991182
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU GÜL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ormancılık ve Orman Mühendisliği, Forestry and Forest Engineering
- Anahtar Kelimeler: Orman ekolojisi, Forest ecology
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kurak ve yarı kurak bölgelerdeki korunan alanlar, özellikle iklim değişikliği nedeniyle çölleşmeye karşı özellikle hassastır. Bu çalışmada, Çankırı ilinin Yapraklı ilçesinde bulunan Hazım Dağlı Tabiat Parkı'nın çölleşme riski, gösterge tabanlı DIS4ME sistemi kullanılarak nicel olarak değerlendirilmiştir. Toprak örnekleri 0-30 cm derinlikten toplanmış ve çölleşme araştırma formları DIS4ME protokolüne uygun olarak doldurulmuştur. Ardından, çölleşme riskini değerlendirmek için laboratuvar analizleri gerçekleştirilmiştir. Toprak analizleri, kil içeriğinin %23,40 ile %61,60 (ortalama %41,47) arasında, kireç (CaCO₃) içeriğinin %2,92 ile %39,43 (ortalama %21,27) arasında ve pH değerlerinin 6,90 ile 7,76 (ortalama %7,26) arasında değiştiğini ve genel olarak nötr ila hafif alkali bir reaksiyona işaret ettiğini göstermiştir. Toplam organik madde %0,15 ile %14,24 (ortalama %2,80) arasında ve toplam azot %0,01 ile %0,71 (ortalama %0,14) arasında değişmiştir. Her iki parametre de düşük ila orta düzeylerde ve önemli mekansal değişkenlik göstermiştir. Elektriksel iletkenlik değerleri çoğunlukla kritik tuzluluk eşiklerinin altında olup, 0,17 ile 2,15 dS m⁻¹ (ortalama 1,31 dS m⁻¹) aralığındadır. Ancak bazı bölgeler üst sınıra yaklaşmış ve bu da tuzluluk riskinde potansiyel bir artışa işaret etmektedir. Bu özellikler, özellikle seyrek bitki örtüsüne sahip eğimli bölgelerde, bölgenin erozyona ve buna bağlı çölleşme süreçlerine duyarlılığını artırmaktadır. Çölleşme riski (DR) değerleri 0,49 ile 3,73 arasında değişmekte olup, ortalama 2,20'dir ve bu da bölge genelinde orta düzeyde bir risk örüntüsüne işaret etmektedir. Çevresel Duyarlılık Endeksi (ÇDA) 1,34 ile 1,50 arasında değişmekte olup, ortalama 1,41'dir ve bu da çölleşmeye karşı önemli bir kırılganlık olduğunu göstermektedir; yalnızca birkaç alan çok düşük riskli olarak sınıflandırılmıştır. Ancak, mevcut arazi kullanımı ve yönetim uygulamaları iyileştirilmezse, alan hassas durumdan kritik duruma geçebilir. Temel öneriler arasında alanda erozyon kontrol önlemlerinin uygulanması ve rekreasyonel faaliyetlerden kaynaklanan toprak sıkışmasının en aza indirilmesi yer almaktadır. Bu çalışma gelecekteki park yönetimi planlamalarında hassas alanların belirlenmesi ve önceliklendirilmesi için değerli bir karar destek aracı görevi görmektedir.
Özet (Çeviri)
Protected areas in arid and semiarid regions are particularly vulnerable to desertification, mainly due to climate change. This study quantitatively assesses the desertification risk of Hazım Dağlı Nature Park, located in the Yapraklı district of Çankırı province, using the indicator-based DIS4ME system. Soil samples were collected at a depth of 0–30 cm, and desertification survey forms were completed in accordance with the DIS4ME protocol. Subsequently, laboratory analyses were conducted to evaluate the risk of desertification. Soil analyses showed that the clay content ranged from 23.40% to 61.60% (average 41.47%), the lime (CaCO₃) content ranged from 2.92% to 39.43% (average 21.27%), and pH values varied from 6.90 to 7.76 (average 7.26), indicating a generally neutral to slightly alkaline reaction. Total organic matter ranged from 0.15% to 14.24% (average 2.80%), and total nitrogen ranged from 0.01% to 0.71% (average 0.14%). Both parameters exhibited low to moderate levels and considerable spatial variability. Electrical conductivity values were mostly below critical salinity thresholds, ranging from 0.17 to 2.15 dS m⁻¹ (average 1.31 dS m⁻¹). However, some locations approached the upper limit, indicating a potential increase in salinity risk. These characteristics contribute to the area's susceptibility to erosion and related desertification processes, particularly in sloped regions with sparse vegetation. Desertification risk (DR) values ranged from 0.49 to 3.73, with an average of 2.20, indicating a moderate risk pattern across the area. The Environmental Sensitivity Index (ESI) ranged from 1.34 to 1.50, with an average of 1.41, signifying considerable vulnerability to desertification, with only a few areas classified as very low risk. The findings indicate that Hazım Dağlı Nature Park is not characterised by uniformly low risk or severe degradation. However, the area could transition from vulnerable to critical status if current land-use and management practices are not improved. Key recommendations include implementing erosion-control measures in forest and pasture areas, adjusting grazing pressure to align with carrying capacity, and minimising soil compaction from recreational activities. This study serves as a valuable decision-support tool for identifying and prioritising sensitive areas in future park management planning.
Benzer Tezler
- Hazım Dağlı tabiat parkı göleti havzasının morfometrik analizi
Morphometic analysis of Hazim Dağli nature park pond catchment
VOLKAN TEMİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Ormancılık ve Orman MühendisliğiÇankırı Karatekin ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEYHUN GÖL
- Çankırı-Yapraklı yöresi uludağ göknarı (Abies nordmanniana (Stev.) spach subsp. equi-trojani aschers & sint. ex boiss.) meşcereleri için tek ve çift girişli ağaç hacim denklemlerinin geliştirilmesi
Development of single and double-entry tree volume equations for uludag fir (Abies nordmanniana (Stev.) spach subsp. equi-trojani aschers & sint. ex boiss.) stands in the Çankiri-Yaprakli region
İBRAHİM MEŞE
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Ormancılık ve Orman MühendisliğiÇankırı Karatekin ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUAMMER ŞENYURT
- Bitki tür zenginliği ve çeşitliliği ile toprak özelliklerinin uzaysal değişkenliğinin analizi: Çankırı-Yapraklı örneği
Analysis of spatial variation of plant species richness-diversity and soil properties: Sample of Cankiri-Yaprakli
ERDEM YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
BiyolojiÇankırı Karatekin ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELDA DÖLARSLAN
- Çankırı-Yapraklı-Yukarıöz orman içi meralarında, mera durumu ile bazı toprak özellikleri arasındaki ilişkiler
The relationship between grassland conditions and some soil properties in forest grassland of Yukariöz-Yaprakli-Cankiri
EBRU GÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Ormancılık ve Orman MühendisliğiAnkara ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CEYHUN GÖL
- Çankırı yöresi ormandan stebe geçiş zonundaki orman kuruluşları ve silvikültürel özellikleri
Forest structures and silvicultural characteristics of forest-steppe transition zone in Çankiri
FİGEN ÇAKIR
Doktora
Türkçe
2014
Ormancılık ve Orman Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. H.FERHAT BOZKUŞ