Sosyo-mekansal süreklilik bağlamında geçirgen blok tipolojisine dayalı kentsel dönüşüm tasarım modeli: Ümraniye Hekimbaşı Mahallesi örneği
Urban transformation design model based on permeable block typology in the context of socio-spatial continuity: The case of Ümraniye Hekimbaşi Neighborhood
- Tez No: 991330
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜM DAMLA AŞKIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Doğuş Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'de kentsel dönüşüm çoğunlukla yapısal yenilenmeye odaklanırken, mahalle ölçeğinde toplumsal ilişkiler, aidiyet ve kültürel süreklilik geri planda kalmaktadır. İstanbul Ümraniye ilçesi Hekimbaşı Mahallesi'nde“rezerv yapı alanı”kapsamında yürütülen kentsel dönüşüm, bu nedenle sosyo-mekânsal süreklilik açısından incelenmektedir. Bu tez çalışması, dönüşümü mekânın üretimi, kullanımı ve belleğiyle ilişkili toplumsal bir süreç olarak ele almaktadır. Çalışmada incelenen model, geçici yer değiştirme süreciyle birlikte geçirgen blok tipolojisine dayanmaktadır. Bu yaklaşım, hak sahiplerinin mevcut parsellerinde kalabilmelerini, komşuluk ilişkilerinin sürdürülmesini ve kamusal–özel alan eşiklerinin sosyal etkileşimi destekleyecek şekilde düzenlenmesini amaçlamaktadır. Araştırma karma yöntem (mixed-method) yaklaşımını benimsemektedir. Nicel veriler 5'li Likert ölçekli anket (n=60, amaçlı örnekleme), nitel veriler ise derinlemesine görüşmeler, mekân günlükleri ve katılımcı çizimlerinden elde edilmiştir. Analiz sürecinde tematik içerik analizi, görsel/şematik okuma ve tanımlayıcı istatistikler birlikte uygulanmıştır. Bulgular, geçirgen blok tipolojisinin fiziksel sürekliliğin yanı sıra sosyal ilişkilerin devamlılığını, mahalle aidiyetini ve mekânsal hafızayı desteklediğini göstermektedir. Mevcut parsellerinde kalabilen hak sahiplerinin komşuluk ilişkilerinden daha yüksek memnuniyet duyduğu; yeşil alan ve ortak kullanım alanlarının artırılmasının sosyal etkileşimi güçlendirdiği belirlenmiştir. Buna karşın bilgi eksikliği, katılımın sınırlılığı, belirsizlik algısı ve bazı kamusal alanlarda erişim kısıtları önemli kaygı alanları olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, Hekimbaşı Mahallesi dönüşüm modeli, Türkiye'de yerinde dönüşüme sosyo-mekânsal süreklilik odağında özgün bir katkı sunmakta; katılımcı planlama, kamusal alan niteliği ve dönüşüm sonrası sosyal ilişkilere yönelik öneriler geliştirmektedir.
Özet (Çeviri)
Urban transformation in Turkey has largely been framed around structural renewal, often leaving social relations, neighborhood belonging, and cultural continuity at the local scale underexamined. Accordingly, this thesis examines the urban transformation implemented within the“reserve building area”designation in the Hekimbaşı Neighborhood, Ümraniye District, Istanbul, through the lens of socio-spatial continuity. It conceptualizes transformation as a social process intertwined with the production, use, and memory of space. The model examined in the study is based on a permeable block typology combined with a temporary displacement process. This approach aims to enable rightful owners to remain on their existing parcels, maintain neighborly relationships, and arrange public-private space thresholds to support social interaction. The research adopts a mixed-methods approach. Quantitative data were obtained via a Likert-scale survey (n=60, purposive sampling), while qualitative data were obtained through in-depth interviews, spatial diaries, and participant drawings. Thematic content analysis, visual/schematic reading, and descriptive statistics were applied in conjunction throughout the analysis process. The findings indicate that the permeable block typology supports physical continuity, as well as the continuity of social relations, neighborhood belonging, and spatial memory. Right-holders who remain in their existing parcels report higher satisfaction with neighbors, and increased green spaces and common areas strengthen social interaction. However, lack of information, limited participation, uncertainty, and restricted access to some public spaces remain significant concerns. In conclusion, the Hekimbaşı Neighborhood transformation model offers an original contribution to in-situ urban transformation in Turkey, developing recommendations for participatory planning, public space quality, and post-transformation social relations.
Benzer Tezler
- Pıazza navona ve sultanahmet meydanlarının mekansal süreklilik bağlamında karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of piazza navona and sultanahmet squares in the context of spatial continuity
GİZEM ÖZYAPAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Okan ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NEVBAHAR ATALAY
- Zamansallık ve mekansallık bağlamında heterotopyaların sentaktik ve semantik irdelenmesi
A syntactic and semantic research on the temporality and spatiality of heterotopias
İLGİ HACIHASANOĞLU
- Sosyo-mekânsal katmanların kent kimliğine katkısı: Bursa hisar surları ve etkileşim çevresinin incelenmesi
The contribution of socio-spatial layers to urban identity: an examination of bursa hisar ramparts and their surrounding interaction zones
MERVE YALÇINKAYA TAŞKESEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkBursa Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERSAN KOÇ
- Kayseri şehri cumhuriyet dönemi kentsel gelişiminin kültürel süreklilik bağlamında harita okuma yöntemi ile değerlendirilmesi
Evaluation of the urban development of the city of Kayseri in the republican period in the context of cultural continuity by using map reading method
MERVE BİLGEN IŞIK
Doktora
Türkçe
2025
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜNEVVER DAĞGÜLÜ
- Kültürel miras bağlamında İstanbul Karaköy Kemankeş Caddesi'nin işlevsel dönüşümü: Mimari bir analiz (1904-2024)
Functional transformation of Kemankeş Street in Karaköy, Istanbul in the context cultural heritage: An architectural analysis (1904-2024)
HİLAL KAVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SONER ŞAHİN