Türkiye Türkçesinde dolaylama
Periphrase in Turkish
- Tez No: 991445
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇETİN PEKACAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Dil bilgisi-sözcük türleri, Sosyodilbilim, Söz varlığı, Sözcük bilgisi, Toplumdilbilim, Şekil bilgisi, Grammar-word types, Sociolinguistic, Vocabulary, Word knowledge
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye Türkçesinde dolaylamayı dil bilimsel ve işlevsel yönleriyle ele almayı amaçlamaktadır. Dolaylama, bir kavram veya varlığın doğrudan adlandırılması yerine anlatıma etkileyicilik, anlatımda tasarruf veya örtüklük kazandıracak biçimde dolaylı yollarla ifade edilmesi olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada dolaylama; tek kelimenin birden çok sözcükle anlatılmasıyla sınırlandırılmamış, tek birimden oluşan varlık ve kavramlar da incelenmiştir. Dolaylamanın örtmece, tabu, argo, kötü adlandırma ve politik doğruculuk gibi alanlarla ilişkisi irdelenmiş, özellikle örtmecenin dolaylamanın alt başlığı olarak değerlendirilmesi gerektiği savunulmuştur. Bunun yanında dolaylamanın ad aktarması, benzetme, eğretileme ve kinaye gibi söz sanatlarıyla olan ilişkisi de ortaya konmuştur. Çalışmada ortak hafıza ve bağlamın, dolaylamanın çözümlenmesindeki belirleyici rolü vurgulanmış ve aynı ifadenin farklı bağlamlarda ayrı varlık veya kavramı karşıladığı belirtilmiştir. Güncel Türkçe Sözlük başta olmak üzere günlük dil ve medya kaynaklarından derlenen örnekler; cins adları, özel adlar, kelime türü ve şekil bilgisi açısından sınıflandırılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine periphrasis in Turkish from linguistic and functional perspectives. Periphrasis is considered as the indirect expression of a concept or entity through alternative means in order to enhance expressiveness, achieve economy of expression, or provide implicitness, rather than naming it directly. In this study, periphrasis is not limited to the use of multiple words to describe a single linguistic unit; entities and concepts consisting of a single unit are also examined. The relationship of periphrasis with such domains as euphemism, taboo, slang, dysphemism, and political correctness is investigated, and it is argued in particular that euphemism should be regarded as a subcategory of periphrasis. In addition, the connections between periphrasis and figures of speech such as metonymy, simile, metaphor, and irony are also demonstrated. The study emphasizes the decisive role of collective memory and context in the interpretation of periphrasis, noting that the same expression may refer to different entities or concepts in different contexts. Examples compiled primarily from the Current Turkish Dictionary as well as from everyday language and media sources are classified in terms of common nouns, proper nouns, word classes, and morphological structure.
Benzer Tezler
- Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesindeki bitki adlarının yapı ve anlam bakımından karşılaştırılması
Comparison of plant names in Kazakh Turkish and Turkey Turkish in terms of structure and meaning
AYŞEGÜL ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜLYA ARSLAN EROL
- “манас”эпосундагы тарыхый түрк тилдерине таандык тилдик каражаттар
Manas Destanında tarihî Türk lehçelerine аit dil unsurları
AYCAMAL ASKARBEK KIZI
Yüksek Lisans
Kırgızca
2018
Türk Dili ve EdebiyatıKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTürkoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURDİN USEEV
- Bayanğalı Alimjanov'un Ömirdin Özi adlı eseri üzerine dil incelemesi (Hayatı-edebi kişiliği-inceleme metin-aktarım)
Language analysis of Bayanğalı Alimjanov on his work called Ömirdin Özi (Life-literary personality-analysis text-translation)
SİBEL KANATSIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EKREM AYAN
- Türkiye Türkçesinde sıfat-fiil ve zarf-fiil eklerinin fonksiyonları
Başlık çevirisi yok
MEHMET HADİ BENHÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
DilbilimGazi ÜniversitesiTürkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İSMET CEMİLOĞLU
- Türkiye Türkçesinde çekim edatları ve çekim edatı olarak kullanılan isimler
Postpositions in Turkish of Turkey and nouns used as postpositions
DENİZ SARRAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
DilbilimGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEYLA KARAHAN