Afet ve insani yardım yönetiminin erişilebilirlik perspektifinden değerlendirilmesi
Evaluating disaster and emergency management from an accessibility perspective
- Tez No: 991782
- Danışmanlar: PROF. DR. ASLI AKAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Afet yönetimi, erişilebilirlik, engellilik, kırılganlık, dirençlilik, Biyoerişilebilirlik, Duygusal erişilebilirlik, Ekonomik kırılganlık, Kentsel dirençlilik, Sosyal kırılganlık, Disaster management, accessibility, disability, vulnerability, resilience, Bioaccessibility, Emotional availibility, Economic fragility, Urban resilience, Social vulnerability
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Afet ve İnsani Yardım Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Afet ve İnsani Yardım Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de afet ve acil durum yönetiminde erişilebilirliğin nasıl konumlandığını incelemekte ve erişilebilirliğin yalnızca fiziksel çevre düzenlemelerine indirgenemeyeceğini; afet yönetiminin etkinliği ve kapsayıcılığı açısından stratejik bir yönetişim unsuru olduğunu savunmaktadır. Çalışmanın amacı, engelli bireylerin afet süreçlerinde karşılaştığı yapısal eşitsizlikleri kurumsal, hukuki ve yönetişimsel boyutlarıyla analiz etmek ve bu analiz doğrultusunda Türkiye için bütüncül bir model önerisi geliştirmektir. Araştırma, nitel yaklaşım kapsamında doküman analizi yöntemiyle yürütülmüş; ulusal mevzuat, planlama belgeleri, kurumsal raporlar ve uluslararası rehberlik materyalleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye'de erişilebilirliğin afet yönetimine parçalı ve çoğunlukla fiziksel çevreye odaklanan bir politika alanı olarak dâhil edildiğini; hukuki düzenlemelerin afet senaryolarına özgü bağlayıcı hükümler ve denetim mekanizmalarıyla desteklenmediğini ortaya koymuştur. Ayrıca afet planlarının genel nüfus varsayımı üzerinden kurgulandığı, engelli bireylerin tahliye, iletişim, geçici barınma ve iyileştirme süreçlerinde yapısal dezavantajlarla karşılaştığı bulgulanmıştır. Buna karşılık erişilebilirliğin yatay bir ilke olarak ele alındığı yönetişim modellerinde, toplumsal dirençlilik, müdahale kapasitesi ve eşitlik düzeyinin güçlendiği görülmüştür. Bu değerlendirmeler doğrultusunda çalışma, Türkiye için“Erişilebilir Afet Yönetişimi Modeli (EAYM)”önermektedir. Model, kurumsal koordinasyon, hukuki bağlayıcılık, erişilebilirlik odaklı afet planlaması ve toplumsal kapasite olmak üzere dört bileşen üzerinden erişilebilirliğin afet risk azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme süreçlerinin tamamına entegre edilmesini öngörmektedir. EAYM, erişilebilirliği proje bazlı uygulamalardan çıkararak ölçülebilir, sürdürülebilir ve hak temelli bir kamu sorumluluğu alanı olarak tanımlamaktadır. Model ayrıca erişilebilirliğin performans göstergeleriyle izlenmesini, denetim mekanizmalarıyla desteklenmesini ve engelli bireylerin karar alma süreçlerine kurumsal düzeyde katılımını içeren uygulama boyutunu da vurgulamaktadır. Sonuç olarak çalışma, erişilebilirliğin afet yönetiminde ikincil bir sosyal politika konusu değil; kırılganlığın azaltılması ve toplumsal dirençliliğin artırılması açısından stratejik bir yapı taşı olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines how accessibility is positioned within disaster and emergency management in Türkiye, arguing that accessibility cannot be reduced solely to physical environmental arrangements but constitutes a strategic governance component that shapes the effectiveness and inclusiveness of disaster management. The aim of the study is to analyze the structural inequalities experienced by persons with disabilities throughout disaster processes through institutional, legal, and governance dimensions, and to propose a comprehensive model for Türkiye based on this analysis. The research was conducted through document analysis within a qualitative research design. National legislation, planning documents, institutional reports, and international guidance materials were comparatively examined. The findings reveal that accessibility in Türkiye is incorporated into disaster management as a fragmented and predominantly physical-environment-oriented policy field, and that legal regulations are not supported by binding provisions and inspection mechanisms specific to disaster scenarios. The analysis also indicates that disaster plans are structured on the assumption of a“general population,”leading persons with disabilities to face structural disadvantages during evacuation, communication, temporary sheltering, and recovery. In contrast, governance models that adopt accessibility as a transversal principle demonstrate strengthened societal resilience, enhanced response capacity, and improved equity outcomes. Based on these findings, the study proposes the“Accessible Disaster Governance Model (EAYM)”for Türkiye. The model envisions the integration of accessibility into disaster risk reduction, preparedness, response, and recovery processes through four components: institutional coordination, legal enforceability, accessibility-oriented disaster planning, and societal capacity. EAYM defines accessibility not as a project-based practice but as a measurable, sustainable, and rights-based public responsibility. The model further emphasizes implementation mechanisms such as performance indicators, monitoring and inspection processes, and the institutional participation of persons with disabilities in decision-making. In conclusion, the study demonstrates that accessibility is not a secondary social policy issue within disaster management, but rather a strategic component for reducing vulnerability and strengthening societal resilience.
Benzer Tezler
- Multi-modal hub location and resource allocation for post-earthquake logistics under damage-integrated demand: The 2023 Kahramanmaraş case
Hasar-entegre talep altında deprem sonrası lojistik için çok-modlu hub yerleşimi ve kaynak tahsisi: 2023 Kahramanmaraş vakası
ALİ YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGalatasaray ÜniversitesiLojistik ve Finansman Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKE BEREKETLİ ZAFEIRAKOPOULOS
- The role of digital technologies in enhancingorganizational performance of nonprofit organizations an example of responding to the earthquake in northwest Syria
Kar amaçlı kuruluşların örgütsel performansını artırmada dijital teknolojilerin rolü kuzeybatı Suriye'deki deprem müdahalelerine bir örnek
SALAH KADI
- Afet ve acil durum hazırlık ve risk yönetimi çalışmalarında muhtarların rolünün değerlendirilmesi: Ankara ili örneği
Evaluation of the role of mukhtar's in disaster and emergency preparedness and risk management activities: The case of Ankara province
FERİT YARDAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Kamu YönetimiAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiAfet ve İnsani Yardım Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUTAY YAVUZ
- İnsani yardım tedarik zincirini etkileyen kritik başarı faktörlerinin önem düzeyinin belirlenmesi: Analitik ağ süreci uygulaması
Determining the importance level of critical success factors affecting humanitarian supply chain: Analytic network process application
ÜMİT MUHCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
İşletmeKaradeniz Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİRDOĞAN BAKİ
- Pre-disaster relief item inventory planning under cooperation of response agencies
Yardım kuruluşlarının yardımlaşması altında afet öncesi yardım malzemelerinin envanter planlaması
ABDULLAH COŞKUN
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiKoç ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA SİBEL SALMAN