Türkiye Türkçesi dil bilgisi kitaplarında ünlüler ile ilgili ses olayları
Vowel-related phonological processes in Turkish grammar books
- Tez No: 991860
- Danışmanlar: PROF. DR. HATİCE ŞAHİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ses olayları, Türkçenin ses bilgisi alanında dilin işleyişini ve yapı özelliklerini doğrudan etkileyen en temel olgulardan biridir. Türkçede ses uyumları, benzeşmeler, daralmalar, düşmeler, birleşmeler gibi çok sayıda ses değişmesi hem tarihî süreçte hem de günümüz kullanımında dilin biçimlenişine yön vermektedir. Bu nedenle ses olayları, dil bilgisi yazımında hem kuramsal hem de öğretimsel açıdan önemli bir inceleme alanı oluşturur. Ancak Türkiye Türkçesi üzerine hazırlanmış dil bilgisi kitaplarında ve incelemelerde bu olayların tanımı, sınıflandırılması ve örneklenmesi yazarlar arasında farklılık göstermektedir. Terimsel çeşitlilik, sınıflandırma ölçütlerindeki uyumsuzluk ve örnekleme yöntemlerindeki farklılıklar, bu alanın en dikkat çeken sorunları arasındadır. Bu çalışmada söz konusu çeşitlilik ortaya konmuş; farklı yazarların ses bilgisi ve ses olaylarına yaklaşımları sistematik olarak incelenmiştir. Öncelikle dil bilgisi tanımları ve kuramsal yaklaşımlar ele alınmış, ardından ses olaylarının dil bilgisi yazımındaki konumu değerlendirilmiştir. Ünlü uyumu, ünlü düşmesi, ünlü birleşmesi, hece düşmesi, daralma, incelme, yuvarlaklaşma ve ses benzeşmeleri gibi olaylar yazarların sunduğu örnekler üzerinden karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmada olayların kalıcı veya geçici oluşu, eş zamanlı ya da art zamanlı yaklaşımla ele alınıp alınmadığı, ağız verilerinin veya yazı dili örneklerinin kullanılıp kullanılmadığı gibi ölçütler esas alınmıştır. Sonuçta ses olaylarının dil bilgisi yazımında bütüncül ve tutarlı bir sınıflandırmaya ihtiyaç duyulduğu görülmüştür. Çalışma, bu yönüyle hem dil bilgisi araştırmalarına hem de öğretim süreçlerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Phonetic events are among the most fundamental phenomena in Turkish phonology, directly affecting the functioning and structural characteristics of the language. Numerous sound changes in Turkish, such as vowel harmony, assimilation, contractions, drops, and mergers, shape the formation of the language, both historically and in contemporary usage. Therefore, phonetic events constitute an important area of study in grammar writing, from both theoretical and educational perspectiveHowever, the definition, classification, and exemplification of these events in grammar books and studies on Turkish as a whole vary among authorTerminological diversity, inconsistency in classification criteria, and differences in sampling methods are among the most striking problems in this field. This study highlights this diversity, systematically examining the approaches of different authors to phonetics and phonetic eventFirst, grammatical definitions and theoretical approaches are discussed, followed by an evaluation of the position of phonetic events in grammatical writing. Events such as vowel harmony, vowel drop, vowel merger, syllable drop, contraction, circumflex, rounding, and phonetic assimilation are compared using examples provided by the authorThis comparison was based on criteria such as whether events were permanent or temporary, whether they were approached with a synchronic or diachronic approach, and whether dialect data or written language samples were used. Consequently, it was determined that a holistic and consistent classification of phonetic events is needed in grammatical writing. In this respect, the study aims to contribute to both grammatical research and teaching processes.
Benzer Tezler
- Türkiye Türkçesinde ses düşmeleri
The cases of deletion in Turkey Turkish
CEREN KAYASELÇUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıYıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERTUĞRUL YAMAN
- Türkiye Türkçesinde zarflar ve zarflaştırma
Adverbs and adverbialization in modern Türkish
SEVGİ SAYALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Türk Dili ve EdebiyatıMersin ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. HÜRRİYET GÖKDAYI
- Türkiye Türkçesinde ünlemler ve işlevleri (1995-2015)
Exclamations and their functions in Turkey Turkish (19915- 2015)
AYŞE YELPAZE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimPamukkale ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGUT TOK
- Türk soylulara Türkiye Türkçesi öğretimi: Yesevi Türkçe öğretim seti örneği
Teaching Turkish to the Turkic people: Example of Yesevi Turkish teaching set
YASMİN TERZİOĞLU
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMA ASLAN DEMİR
- Türkmen Türkçesinde adlar
Nouns in Turkmenian Turkish
EDANUR DİLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimAtatürk ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN DİNÇ