Bir pozitif psikoloji olarak Fârâbi'de mutluluk
Happiness in Farabi's approach as a positive psychology concept
- Tez No: 991896
- Danışmanlar: PROF. DR. OSMAN MUTLUEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: İslami İlimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Felsefesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mutluluk, insanın iyi oluş hâlini ifade eden çok boyutlu bir kavram olup tarih boyunca farklı düşünürler tarafından çeşitli açılardan tanımlanmıştır. Klasik dönemde mutluluk, insanın erdemli bir yaşam sürmesi ve nihai amacına ulaşmasıyla ilişkilendirilirken; modern dönemde özellikle pozitif psikoloji ile birlikte mutluluk daha çok psikolojik iyilik hâli, bireysel tatmin ve sürdürülebilir yaşam doyumu bağlamında ele alınmaktadır. Bu çalışma, mutluluk kavramını Fârâbî'nin ahlâk, akıl ve nihai gaye merkezli mutluluk anlayışı ile çağdaş pozitif psikolojinin psikolojik iyi oluş temelli yaklaşımı arasında karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Araştırmada mutluluk, yalnızca öznel haz veya duygusal tatmin olarak değil; insanın aklî yetkinliğe ulaşması, erdemli eylemleri süreklilik kazanması ve varoluş amacına uygun bir hayat sürmesiyle gerçekleşen bütüncül bir iyi oluş hâli olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada, pozitif psikolojinin mutluluğu çoğunlukla bireysel iyi oluş, yaşam doyumu, psikolojik dayanıklılık ve anlam üretimi çerçevesinde ele aldığı; Fârâbî'nin ise mutluluğu, insanın teorik ve pratik aklını yetkinleştirmesi, ahlâkî erdemleri içselleştirmesi ve nihai olarak hakiki mutluluğa yönelmesiyle ilişkilendirdiği ortaya konmuştur. Bu bağlamda pozitif psikolojide öne çıkan geçici ve ölçülebilir mutluluk anlayışının, Fârâbî'nin“zannî (zahiri) mutluluk”kavramıyla büyük ölçüde örtüştüğü tespit edilmiştir. Araştırmanın temel bulgularına göre Fârâbî'de mutluluk, yalnızca bu dünyaya ait bir iyi oluş durumu değil; insanın aklî, ahlâkî ve metafizik boyutlarını kapsayan, süreklilik arz eden ve nihai olarak uhrevî kemale yönelen bir süreçtir. Pozitif psikolojinin kalıcı mutluluk arayışı ile Fârâbî'nin hakiki mutluluk anlayışı arasında belirli ortak noktalar bulunsa da, Fârâbî'nin mutluluğu aşkın bir amaçla ilişkilendirmesi, modern psikolojik yaklaşımlardan temel bir ayrışma noktası oluşturmaktadır. Sonuç olarak çalışmamız, Fârâbî'nin mutluluk anlayışının, pozitif psikolojinin sınırlı ve dünyaya içkin mutluluk tasavvurunu tamamlayabilecek etik, entelektüel ve anlam merkezli bir perspektif sunduğunu ortaya koymakta; klasik İslam felsefesinin çağdaş mutluluk tartışmalarına kuramsal bir katkı sağlayabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Happiness is a multidimensional concept that denotes human well-being and has been defined from various perspectives. In the classical period, happiness was associated with living a virtuous life and attaining one's ultimate end, whereas in the modern period, particularly with the rise of positive psychology, it has been approached primarily in terms of psychological well-being, individual satisfaction, and sustainable life satisfaction. This study examines the concept of happiness comparatively through al-Fārābī's understanding of happiness centered on ethics, intellect, and ultimate purpose, and the psychological well-being–based approach of contemporary positive psychology. In this research, happiness is not considered merely as subjective pleasure or emotional satisfaction; rather, it is evaluated as a holistic state of well-being achieved through the attainment of intellectual perfection, the continuity of virtuous actions, and the pursuit of a life in accordance with one's existential purpose. The study demonstrates that positive psychology generally conceptualizes happiness within the framework of individual well-being, life satisfaction, psychological resilience, and meaning-making, whereas al-Fārābī associates happiness with the perfection of both theoretical and practical intellect, the internalization of moral virtues, and the ultimate orientation toward true happiness. In this context, the transient and measurable conception of happiness emphasized in positive psychology largely corresponds to al-Fārābī's notion of conjectural (apparent) happiness. According to the main findings of the study, happiness in al-Fārābī is not merely a state of well-being confined to this world; rather, it is a continuous process encompassing the intellectual, moral, and metaphysical dimensions of the human being, ultimately directed toward otherworldly perfection. Although certain points of convergence can be identified between positive psychology's search for lasting happiness and al-Fārābī's conception of true happiness, al-Fārābī's association of happiness with a transcendent end constitutes a fundamental point of divergence from modern psychological approaches.
Benzer Tezler
- Türkiye'de psikoloji ve din psikolojisi
Psychology and religion psychology in Turkey
AYHAN KÖSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
TarihSelçuk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDÜLKERİM BAHADIR
- Hemşirelerde stresle başaçıkma biçimleri ile tükenmişlik arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Başlık çevirisi yok
BÜLENT GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Eğitim ve ÖğretimKaradeniz Teknik ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZAFER GÖKÇAKAN
- Seboreik dermatitli hastalarda yaşam kalitesi, anksiyete ve depresyon düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of quality of life levels of anxiety and depression in patients with seborrheic dermatitis
MUSTAFA AKSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
DermatolojiKaradeniz Teknik ÜniversitesiDeri ve Zührevi Hastalıklar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVGİ BAHADIR
- Borderline kişilik örgütlenmesi ile ilişkisel benlik değişimi arasındaki ilişkide reddedilme duyarlılığı ve kendilik nesnesi ihtiyaçlarının aracı rolü
The mediating role of rejection sensitivity and self-object needs in the relationship between borderline personality organization and relational self-changes
BURCU KARAKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Aydın ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYDEH FARAJİ
- Ortaokul öğrencilerinde sosyal beceri, duygu düzenleme ile internet bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between social skills, emotion regulation and internet addiction in secondary school students
AYSU FİDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYDEH FARAJİ