Marı (Türkmenistan) şehrinin gelişim sürecinin mekansal analizi
Spatial analysis of the development process of Mary city (Turkmenistan)
- Tez No: 991936
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET EMRAH SİYAVUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dünyası Coğrafyası Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Marı şehri, Karakum çölünde Murgap nehrinin oluşturduğu vaha üzerinde yer almaktadır. Çalışma sahasını oluşturan şehir, Türkmenistan'ın güneydoğusunda yer alan Marı iline bağlıdır. Ayrıca Marı vilayetinin merkezi şehridir. Şehrin kuzey ve kuzeydoğusunda Vekilbazar ve kuzeybatısında, batısında, güneyinde ve güneydoğusunda Marı ilçeleriyle komşudur. İpek yolu güzergahı üzerinde yer alan Antik Merv şehri Selçuklular döneminde önem kazanmış ve bu dönemde Selçuklu Devlet'ine başkentlik yapmıştır. Ancak 1221 yılında Moğol istilasına uğradıktan sonra şehir harap edilmiştir. Günümüzde ise arkeolojik kalıntılar halinde varlığını sürdürmektedir. Aynı coğrafi koşullarda ancak Antik Merv şehrinin 30 km mesafesinde 1884 yılında Çarlık Rusya tarafından Marı şehri kuruldu. Nitekim Marı şehri, Antik Merv şehrinin tarihi ve kültürel mirasın devamı niteliğindedir. Türkmenistan'da Çarlık Rusya tarafından kurulan demiryolları sayesinden Marı şehri önem kazandı. Akabinde Sovyet döneminde şehirleşme sürecine giren Marı şehri, Türkmenistan'ın 1991 yılında bağımsızlığını kazanmasından sonra Marı şehri ülkenin önemli sanayi merkezi konumuna gelmiştir. Şehrin gelişiminde fiziki ve beşerî unsurlar etkili olmuştur. Şehir, yerleşime uygun yer şekilleriyle sahip olduğu verimli toprakları sayesinde gelişim sürecini sürdürmektedir. Nitekim Murgap nehrinin oluşturduğu verimli vaha toprakları hem Antik Merv şehri hem de günümüz Marı şehrinin ortaya çıkmasında en önemli etkendir. Şehrin çeperinde ve çevresinde yer alan tarım arazileri şehrin ekonomisine katkı sağlamaktadır. Türkmenistan'da ulaşım açısından kavşak noktada yer alan şehirde, demiryolu aracılığıyla taşınan ve üretilen mallar şehrin ticari hayatında önemli rol oynamıştır. Türkmenistan'da şehir yapıları, planlama anlayışı ve mimari özellikler bakımından birbirine benzerlik görülmektedir. 1991 yılında Türkmenistan'da yapılan idari bölünmelerinde Marı şehri, Marı vilayetinin ilçeye denk merkezi şehri oldu. Bu dönemden itibaren ülkenin beş vilayetinin idari merkezlerinde birbirine benzer plan ve mimari özellikler taşıyan müze, tiyatro, kütüphane, baş mescit, evlendirme dairesi ve myhmanhana (otel) gibi kamusal yapılar inşa edilmiştir. Nitekim Marı şehrinde de bu yapılar şehrin merkez kesimlerinde bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The city of Mary is located on an oasis formed by the Murgap River in Karakum Desert. The city, which constitutes the study area, is in Mary Province in southeastern Turkmenistan. İt is also the capital city of Mary Province. The city is bordered by Vekilbazar to the north and northeast and by Mary districts to the northwest, west, south and southeast. The ancient city of Mary, located on the Silk Road route, gained importance during the Selcuk period and served as the capital of the Selcuk State. However, after being invaded by the Mongols in 1221, the city was devastated. Today, it survives only as archaeological remains. In the same geographical conditions, but 30 km away from the ancient city of Mary, the city of Mary was founded in 1884 by Tsarist Russia. Indeed, Mary is a continuation of the historical and cultural heritage of the ancient city of Mary. The railways established by Tsarist Russia in Turkmenistan brought Mary to prominence. Subsequently, Mary underwent a process of urbanization during the Soviet era, and after Turkmenistan gained independence in 1991, it became an important industrial center of the country. Both physical and human factors have influenced the city's development. The city continues its growth thanks to its fertile lands and suitable topography. Indeed, the fertile oasis lands formed by the Murgap River were the most important factor in the emergence of both the ancient city of Mary and the modern city of Mary. Agricultural lands located on and around the city contribute to its economy. Situated at a transportation hub in Turkmenistan, the city's commercial life has been significantly impacted by goods transported and produced via railway. In Turkmenistan, similarities are observed in terms of urban structures, planning approaches, and architectural features. Following the administrative divisions of Turkmenistan in 1991, Mary became the administrative center of Mary Province, equivalent to a district. Since then, public buildings such as museums, theaters, libraries, main mosques, marriage registration offices, and myhmanhana (hotels) have been constructed in the administrative centers of the country's five provinces, exhibiting similar plans and architectural characteristics. Indeed, in Mary, these structures are in the city center.
Benzer Tezler
- Türkmenistan Marı vilayeti ve çevresi halk inanışları ve uygulamaları üzerine bir inceleme
An examination on folk beliefs and practices in Turkmenistan Mary province and surrounding
RAHYM MEREDOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Halk Bilimi (Folklor)Niğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAYRAM POLAT
- Hayvancılık işletmelerinin ekonomik analizi ve rekabet stratejisi; Türkmenistan Mari ili Yolöten ilçesi örneği
Dairy enterprises economics analysis and competitiveness strategy; case study of Yoloten town, Mari province, in Turkmenistan
GUCHGELDI BYASHIMOV
- Enerji dönüşümü bağlamında Türkmenistanın enerji politikası
Energy policy of Turkmenistan in the context of energy transition
GUNCHA NARZULLAYEVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerKarabük ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BUKET TENEKE ODUNCU
- Atacan Tagan'ın hikâyeleri ve hikâyeciliği
Atajan Tagan's stories and storytelling
DILFUZA OVEZOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıPamukkale ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SONER SAĞLAM
- Ata Köpek Mergen'in hayatı, edebi kişiliği ve Ata Köpek Yılgıryar adlı eserin incelenmesi
The life, literature of Ata Köpek Mergen and the examination of Ata Köpek Yılgıryar
İBRAHİM KUBİLAY ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıUşak ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EROL SAKALLI