Kentsel mekanda cinsiyete dayalı yaşlanma deneyimi
Gendered experiences of aging in urban space
- Tez No: 991946
- Danışmanlar: PROF. DR. NİHAL EKİN ERKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Kamu Yönetimi, Sociology, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Cinsiyet eşitsizliği, Kent hakkı, Kent sosyolojisi, Kentleşme, Kentsel mekan, Sosyal sınıf, Toplumsal cinsiyet, Yaşlanma, Yaşlılık, İstanbul, Gender inequalit, Right to the city, Urban sociology, Urbanization, Urban space, Social class, Gender, Aging, Old age, Istanbul
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yerel Yönetimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yerel Yönetimler ve Kent Politikaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İstanbul'da farklı mekânsal tipolojileri temsil eden Yıldırım (Bayrampaşa) ve Göztepe (Kadıköy) mahallelerinde yürütülen saha araştırması üzerinden, kentte yaşlanma deneyiminin toplumsal cinsiyet ve sınıf eksenlerinde farklılaşmasını incelemektedir. Yaşlanma, yalnızca biyolojik bir süreç olarak değil; kentsel mekânın örgütlenişi, gündelik yaşam pratikleri, bakım emeği ve kamusal kaynaklara erişim ilişkileri içinde kurulan toplumsal bir deneyim olarak ele alınmıştır. Çalışma, yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler, gözlem ve yürüyüş temelli saha teknikleriyle üretilen verilerin tematik analiziyle gerçekleştirilmiştir. Bulgular, her iki mahallede de yaşlılığın cinsiyetlenmiş bir gündelik düzen içinde deneyimlendiğini; kadınların ev içi emek ve bakım sorumluluklarının yaşlılıkta artarak devam ettiğini, erkeklerin ise kamusal alandaki görünürlüklerini kesintisiz sürdürebildiğini göstermektedir. Sınıfsal konum; kentsel hizmetlere erişim, hareketlilik ve kamusal özerklik üzerinde belirleyicidir: Yıldırım'da ekonomik kırılganlık, bakım emeğinin yükü ve altyapı sorunları kadınların kamusal özerkliğini aşındırırken, dijital yetersizlik kurumlarla teması daha bağımlı kılar. Göztepe'de eğitim, gelir, dijital beceriler ve elverişli altyapı erişimi kolaylaştırsa da hane içi emek ve bakımın cinsiyetli dağılımı büyük ölçüde sürmekte; bu durum kadınların kentsel mekân deneyimini sınırlı ve kesintili hale getirmektedir. Mahalle aidiyeti, güvenlik algısı ve sosyal ilişkiler de yaşlanma coğrafyasını belirleyen kritik katmanlardır. Sonuç olarak tez, 2000'li yıllar sonrası İstanbul kentleşmesinin ana dinamikleri olan mekânsal ayrışma, dönüşüm baskısı, ekonomik kırılganlık ve dijitalleşmenin, yaşlanma deneyimini yaş, cinsiyet, sınıf kesişiminde yeniden kurduğunu göstermektedir. Kadınların kent deneyimi tekil ve homojen değildir; bu nedenle kentin yeniden yapılanma süreçlerinde yaşlı kadınların kentsel mekân deneyiminin göz ardı edilmesi, kentsel eşitsizlikleri derinleştiren yapısal bir sorundur. Bu bakış açısıyla kent hakkı, yaşlı kadınlar açısından yalnızca erişim talebiyle sınırlı kalmayan; kenti birlikte dönüştürme imkânlarını da içeren bir çerçeve olarak ele alınmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the differentiated experiences of aging in the city along the axes of gender and class, drawing on fieldwork conducted in the Yıldırım (Bayrampaşa) and Göztepe (Kadıköy) neighbourhoods of Istanbul, which represent distinct spatial typologies. Aging is conceptualised not merely as a biological process, but as a socially constructed experience shaped by the organisation of urban space, everyday life practices, care work, and relations of access to public resources. The study is based on the thematic analysis of data generated through semi-structured in-depth interviews and walking-based fieldwork methods. The findings indicate that in both neighborhoods, old age is experienced within a gendered everyday order. While women's domestic labor and caregiving responsibilities persist and often intensify in old age, men maintain a continuous presence and visibility in the public sphere. Class position serves as a primary determinant of access to urban services, mobility, and public autonomy. In Yıldırım, economic precarity, the heavy burden of care labor, and infrastructural deficiencies erode women's public autonomy, while digital divides render their interactions with institutions more dependent. In Göztepe, although higher levels of education, income, digital literacy, and favorable infrastructure facilitate access, the gendered distribution of domestic labor remains largely intact, rendering women's experience of urban space fragmented and intermittent. Furthermore, neighborhood belonging, perceptions of safety, and social networks emerge as critical layers defining the geography of aging. In conclusion, this thesis demonstrates that the core dynamics of post-2000s urbanization in Istanbul—namely spatial segregation, transformation pressures, economic vulnerability, and digitalization—reconstruct the aging experience at the intersection of age, gender, and class. The urban experience of women is neither singular nor homogeneous; therefore, the marginalization of older women's spatial experiences during urban restructuring processes constitutes a structural issue that exacerbates urban inequalities. From this perspective, the right to the city for older women is framed not merely as a demand for access, but as a framework encompassing the potential to collectively transform the city.
Benzer Tezler
- Orta Anadolu'da kentsel yaşlanma: Kayseri örneği
Urban aging in Central Anatolia: The example of Kayseri
IŞIL AVŞAR ARIK
Doktora
Türkçe
2022
SosyolojiNecmettin Erbakan ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FARUK KARAARSLAN
- Balıkesir kentinde kadınların kamusal mekân kullanımı: Feminist bir perspektif
Women's use of the public space in the balikesir city: A feminist perspective
GÜLDANE MİRİOĞLU
- Kentsel dış mekânda kadın: Bolu- Mudurnu yerleşimi örneği
Woman in the urban outdoor: Case of Bolu- Mudurnu settlement
CANSU DİNÇTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Peyzaj MimarlığıBartın ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEBAHAT AÇIKSÖZ
- Kapitalist ataerkil iktidar ilişkileri dahilinde kentsel mekânda kadının gündelik hayatının coğrafyası Tokat örneği
Geography of everyday life of women in the urban space including patriarchal capitalism relations of power the case of Tokat
GÜNDÜZ AKSU KOCATÜRK
Doktora
Türkçe
2018
Kamu Yönetimiİnönü ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİHRİBAN ŞENGÜL
- A Feminist study on spale: The case of urban women in a city of Turkey
Mekan üzerine bir çalışma: Türkiye`de şehirdeki kadının durumu
HATİCE YEŞİLDAL
