Tarih boyunca Şam şehri ve kutsaliyetin aktarılması bağlamında Şam Emeviyye Camii
The city of Damascus throughout history and the Umayyad Mosque in the context of the transmission of sanctity
- Tez No: 992247
- Danışmanlar: PROF. DR. NURAN PİLEHVARİAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Tarih, Architecture, History
- Anahtar Kelimeler: Çok katmanlı kentler, Şam Emeviyye Camii, Multi-layered urbans, Şam Emeviyye Mosque
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarih boyunca birçok medeniyete ve farklı inanç sistemine ev sahipliği yapmış olan Şam, üzerinde kesintisiz yerleşimin sürdüğü kadim şehirlerden birisidir. Şehrin surlarla çevrili olan ve Dımaşk el-Kadîme olarak bilinen sur içi bölgesinde bu tarihsel süreklilik açık bir şekilde okunabilmektedir. Sur içinin kuzeybatısında yer bulunan ve şehre hâkim olmuş her medeniyetin en büyük mabedine ev sahipliği yapmış olan bu bölge, tarihsel ve mekânsal süreklilik açısından önem arz etmektedir. Bu alanda, ilk olarak Aramiler döneminde MÖ 9. yüzyılda fırtına ve rüzgâr tanrısı Hadad-Ramman adına bir tapınak inşa edilmiştir. Daha sonra Romalıların MÖ. 64 yılında şehri fethiyle birlikte baş tanrıları Jüpiter'e adanmış, Hristiyanlığın resmî din olarak kabul edilmesiyle birlikte ise İmparator Theodosios döneminde (379–395) Vaftizci Yahya'ya adanmış bir kilise inşa edilmiştir. Şam'ın 635 yılında Müslümanlar tarafından fethedilmesinin ardından, daha önce tapınak ve kilisenin bulunduğu temenos alanı bir süre Hristiyanlar ve Müslümanlar tarafından ortaklaşa kullanılmıştır. Artan Müslüman nüfus ve ibadet mekanının yetersiz gelmesi sebebiyle 705 yılında kilise yıktırılmış ve yerine günümüzde varlığını sürdüren Şam Emeviyye Camii'nin inşasına başlanmıştır. Böylece alanın kutsal mekân olma niteliği devam ettirilmiştir. Şam Emeviyye Camii, kendisinden sonra gelen cami plan şemalarını etkilemiş olması ve ilk İslam Devleti'nin ilk anıtsal camisi olması sebebiyle İslam mimarisi için önemli bir yere sahiptir. İnşa edildiği tarihten günümüze kadar çok sayıda deprem, yangın ve istilaya sahne olan yapı, geçirdiği onarım ve eklemelerle günümüze kadar ulaşmayı başarabilmiştir. Çalışma kapsamında Şam'ın katmanlı yapısı tarihsel süreç içerisinde incelenmiş; Hadad Tapınağı, Jüpiter Tapınağı, Vaftizci Yahya (Aziz Yohannes) Kilisesi ve Emeviyye Camii'nin bulunduğu alanın tarihsel ve mimari dönüşümü söz konusu yapılar üzerinden aktarılmaya çalışılmıştır. Ayrıca Şam Emeviyye Camii'nin inşa sürecinden günümüze kadar geçirdiği onarımlar, eklemeler ve dönüşümler incelenerek katmanlı yapısı ele alınmıştır.
Özet (Çeviri)
Damascus, which has been home to many civilizations and different belief systems throughout history, is one of the ancient cities where settlement has continued uninterrupted. This historical continuity is clearly visible in the walled city area, also known as Damascus al-Qadima. The area located in the northwest of the walled city, which housed the largest temple of every civilization that dominated the city, is important both in terms of historical and spatial continuity. In this area, a temple dedicated to Hadad-Ramman, the god of storms and winds, was first built in the 9th century BC during the Aramean period. Later, with the Roman conquest of the city in 64 BC, it was dedicated to their chief god Jupiter, and with the acceptance of Christianity as the official religion, a church dedicated to John the Baptist was built during the reign of Emperor Theodosius (379–395). Following the Muslim conquest of Damascus in 635, the temenos area, which previously housed a temple and a church, was used jointly by Christians and Muslims for a time. Due to the increasing Muslim population and the inadequacy of the place of worship, the church was demolished in 705, and the construction of the Umayyad Mosque of Damascus, which stands today, began. Thus, the area's status as a sacred place was maintained. The Umayyad Mosque of Damascus holds a significant place in Islamic architecture because it influenced subsequent mosque plans and was the first monumental mosque of the first Islamic state. Having witnessed numerous earthquakes, fires, and invasions since its construction, the structure has managed to survive to the present day through repairs and additions. This study examines the layered structure of Damascus throughout its historical process; the historical and architectural transformation of the area containing the Hadad Temple, the Temple of Jupiter, the Church of John the Baptist, and the Umayyad Mosque is explored through these structures. Furthermore, the layered structure of the Umayyad Mosque in Damascus has been examined by analyzing the repairs, additions, and transformations it has undergone from its construction to the present day.
Benzer Tezler
- Yabrud'da (Kalamun-Suriye) roma ve erken Hıristiyanlık dönemi mimarisi
The architecture of the roman and early Christian periods in Yabrud (Kalamun -Syria)
AFRAA RAJAB
- Mescid-i Aksâ iç avlusunu çevreleyen yapılar
Buildings surrounding the inner courtyard of Masjid Al-Aqsa
ABDURRAHMAN ŞİŞMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAN KARA PİLEHVARİAN
- Halep vilayeti Evamir-i Sultaniye Defteri (H. 1133-1138/M. 1720-1725) transkripsiyon ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of the Central Orders Book (A. D. 1720-1725) of the province of Aleppo
TUBA DAĞTEKİN
- Tarih-i Burhaneddin-i Belhi (Lady Sheil'in anıları)
History of Burhaneddin-i Belhi (Memories of Lady Sheil)
NİHAL ÇANKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiFars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KANAR