Şîa'da mevzû hadis
Fabricated hadiths in Shia
- Tez No: 992432
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM KUTLUAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Şîa, Hadis, Mevzû, Uydurma, Literatür, Shia, Hadith, Fabrication, Mawḍūʿ, Literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ehl-i sünnet hadis usûlünde Hz. Peygamber (s.a.v.) adına uydurulan sözler, fiiller ve takrirler“mevzû hadis”olarak tanımlanmış, bu tür rivayetler hicrî 6./miladî 12. yüzyıldan itibaren“mevzûât”adı verilen müstakil bir literatürün doğmasına sebep olmuştur. Şîa hadis anlayışında ise hem Resûl-i Ekrem'e hem de Ehl-i beyt imamlarına isnad edilen uydurma sözler, mevzû hadis kabul edilmiş ve bu alana dair ilk müstakil eserler hicrî 14./miladî 19. yüzyılda telif edilmiştir. Ülkemizde Ehl-i sünnet'te uydurma hadisi konu edinen çok sayıda çalışma bulunmasına rağmen, doğrudan Şîa'nın mevzû hadis anlayışını ele alan kapsamlı bir araştırmanın mevcut olmaması bu alandaki dikkat çekici bir boşluğa işaret etmektedir. Bu çalışma, Şîa'da mevzû hadis konusunu ve literatürünü incelemekte olup üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Şîa'ya göre mevzû hadis kavramı, mevzû hadisin varlığına ilişkin tartışmalar, hadis uydurma yöntemleri ve mevzûât literatürü ele alınmaktadır. İkinci bölümde, Şîa'da hadis uydurmanın ortaya çıkışı, sistemleşmesi, sebepleri ve hadis uyduran fırkalar incelenmektedir. Çalışmanın ana eksenini oluşturan üçüncü bölümde ise Şîa'da mevzû hadis literatürünün Ehl-i sünnet'e kıyasla geç teşekkül etmesinin sebepleri, Şîa'nın uydurma hadisleri tespit ederken başvurduğu yöntemler ile aldığı tedbirler ve değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, Şîa'da mevzû hadis anlayışının şekillenmesinde ve bu alana dair literatürün geç bir dönemde ortaya çıkmasında; imâmet, gaybet ve takıyye gibi siyasî yaklaşımlar ile itikadî kabullerin yanı sıra, Ahbârî ekolün Kütüb-i Erbaa'da yer alan hadislerin tamamını kat'î ve sahih kabul eden yaklaşımının belirleyici bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Sünnî ve Şiî hadis anlayışlarında mevzû hadisin lügat anlamı konusunda genel bir mutabakat bulunmakla birlikte, imamlar adına uydurulan sözlerin de mevzû hadis kapsamında değerlendirilmesi sebebiyle, ıstılâhî anlamı hususunda belirgin bir görüş ayrılığı ortaya çıkmıştır. Ayrıca Şiî mevzû hadis literatürüne dair müstakil eserlerin büyük ölçüde son iki asırda telif edilmeye başlandığı anlaşılmaktadır. Bu alandaki Şîa literatürünün, Ehl-i sünnet literatürüyle mukayese edildiğinde, daha sınırlı olduğu görülmektedir.
Özet (Çeviri)
In Sunnī ḥadīth methodology, statements, actions, and tacit approvals fabricated in the name of the Prophet Muḥammad (peace be upon him) are defined as“fabricated (mawḍūʿ) ḥadīth.”Such reports led, from the sixth century AH/twelfth century CE onward, to the emergence of an independent body of literature known as mawḍūʿāt. In Shīʿī ḥadīth thought, however, fabricated statements attributed not only to the Messenger of Allah but also to the Imams of the Ahl al-Bayt have been regarded as mawḍūʿ ḥadīth, and the first independent works devoted to this subject were authored as late as the fourteenth century AH/nineteenth century CE. Although numerous studies addressing fabricated ḥadīth in the Sunnī tradition have been produced in Turkey, the absence of a comprehensive study focusing directly on the Shīʿī conception of fabricated ḥadīth points to a noteworthy gap in the existing scholarship. This study examines the issue of fabricated ḥadīth in Shīʿī thought and the relevant literature and is structured into three chapters. The first chapter addresses the concept of fabricated ḥadīth according to Shīʿī scholarship, debates concerning the existence of fabricated reports, methods of fabricating ḥadīth, and the mawḍūʿāt literature. The second chapter explores the emergence, institutionalization, and causes of ḥadīth fabrication in Shīʿī history, as well as the groups involved in such activities. The third chapter, which constitutes the core of the study, analyzes the reasons behind the relatively late formation of the Shīʿī mawḍūʿāt literature in comparison with the Sunnī tradition, together with the methods employed by Shīʿī scholars to identify fabricated reports and the measures adopted to address them. In conclusion, it appears that the formation of the Shīʿī conception of fabricated ḥadīth and the relatively late emergence of the related literature were shaped not only by doctrinal and political notions such as the imamate, occultation (ghayba), and dissimulation (taqiyya), but also by the Akhbārī school's approach of considering all traditions contained in al-Kutub al-Arbaʿa to be definitive and authentic. While there is a general consensus between Sunnī and Shīʿī ḥadīth scholarship regarding the lexical meaning of fabricated ḥadīth, a significant disagreement has arisen concerning its technical definition, particularly due to the inclusion of statements fabricated in the name of the Imams within the category of mawḍūʿ traditions. Moreover, it is understood that independent works on fabricated ḥadīth in Shīʿī scholarship have largely begun to be produced over the past two centuries. In comparison with the Sunnī tradition, the Shīʿī literature in this field appears to be more limited.
Benzer Tezler
- Mevzûat edebiyatında hadis uydurmakla itham edilen sûfî ve zâhid râvîler
Sufi and zahid narrators accused of making hadiths in fabricated literature
CUMA TURĞUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT KAYA
- Fezâil ve mevzûât literatüründe Hz. Ali
Ali's place in literature of Feẓāil and Mevẓūah
CEVAT DOĞMAÇ
Doktora
Türkçe
2025
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENBİYA YILDIRIM
- Âşûrâ gününün İslâm'daki önemi ve bugünle ilgili rivâyetlerin değerlendirilmesi
The importance of day of ashura and the evalvation of rumars about to day
RANA SENA MUTAF
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinBayburt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TEVHİT BAKAN
- Ca`fer Sadık`ın itikadi görüşleri
Ja`far as-Sadiq
SEYİT BÖĞET
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. MUSTAFA AKÇAY
- Şehirlerin fazileti ile ilgili hadisler
The Hadiths on fadail of cities
HAMİT KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜCTEBA UĞUR