Fol (Trabzon-Türkiye) Deresinin su ve sedimentinde ağır metal seviyesinin belirlenmesi
Determination of heavy metal levels in water and sediment of Fol (Trabzon-Türkiye) Creek
- Tez No: 992533
- Danışmanlar: PROF. DR. CENGİZ MUTLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Biyoloji, Biology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Giresun Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Entegre Su Yönetimi yaklaşımı, su kaynaklarının korunması, kirletici baskıların azaltılması ve sürdürülebilir kullanım stratejilerinin geliştirilmesi için bilimsel bir temel sunmaktadır. Bu çerçevede, Trabzon ili sınırları içinde yer alan Fol Deresi'nde ağır metal düzeyleri, kirlilik indeksleri ve çok değişkenli istatistiksel yöntemler aracılığıyla kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir. Örnekleme Eylül 2023–Ağustos 2024 döneminde 12 ay boyunca sürdürülmüş; su ve sedimandan düzenli örnekler alınmış, yerinde sıcaklık (°C), elektriksel iletkenlik (S/m), TDS (mg/L) ve pH ölçümleri yapılmıştır. Yerinde ölçüm verilerine Kolmogorov–Smirnov ve Shapiro–Wilk normallik testleri uygulanmış, farklılıkların incelenmesinde ANOVA'dan yararlanılmıştır. Su ve sedimanda 13 metal analiz edilmiş; Hg tüm örneklerde tespit limitinin altında kaldığından (ND; <LOD=0,0390 ppb; LOQ=0,1170 ppb) istatistiksel değerlendirmelere dâhil edilmemiştir. Na, Mg, Al, Si, Fe, Cu, Rb, Sr, Cd, Ba, Pb ve U parametrelerinin ICP-MS analizleri Sinop Üniversitesi Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, su ortamındaki ağır metal konsantrasyonlarının ulusal ve uluslararası standartların izin verdiği sınırlar içinde ve çoğunlukla bu değerlerin altında seyrettiğini göstermiştir. Buna karşın sediman örneklerinde özellikle Pb, Cu, Fe ve Cd gibi metallerin daha yüksek konsantrasyonlarda bulunduğu belirlenmiştir. Korelasyon, PCA ve HCA bulguları sedimandaki birikimlerin büyük ölçüde antropojenik etkilerle (endüstriyel deşarj, evsel atıklar ve tarımsal girdiler) ilişkili olduğunu; bazı elementlerde ise jeolojik zemin özelliklerinin belirleyici olabildiğini ortaya koymuştur. Mevsimsel ve istasyon bazlı farklılıklar, ağır metal dağılımının çevresel koşullara bağlı olarak dinamik bir yapı sergilediğine işaret etmiştir. İndeks sonuçları yüzey suyunda metal yükünün düşük düzeyde olduğunu göstermiştir (HMPI: 0,04672–0,07904; MI: 0,042) ve PI/NI değerleri Cu'nun baskın katkı yaptığını ortaya koymuştur. Sedimanda EF çoğu element için zenginleşme olmadığını işaret etse de CF–mCd/Cd ve Cp bulguları bazı elementlerde (özellikle Na, Mg, Al, Si ve Fe) belirgin birikime işaret etmiştir. Ekolojik risk açısından RI=165,54 orta düzeyi gösterirken, ETQ'nun yüksek (388,2) ve PELQ (1,64) ile ERMQ'nun (0,76) eşik değerlerin üzerinde olması, sedimanda biriken kirleticilerin bentik organizmalar üzerinde olumsuz etki oluşturma olasılığının yüksek olduğu tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
The Integrated Water Management approach provides a scientific basis for protecting water resources, reducing pollutant pressures, and developing sustainable use strategies. Within this framework, heavy metal levels in Fol Stream (Trabzon, Türkiye) were comprehensively assessed using pollution indices and multivariate statistical techniques. Sampling was conducted over a 12-month period (September 2023–August 2024); regular water and sediment samples were collected, and in situ measurements of temperature (°C), electrical conductivity (S/m), total dissolved solids (mg/L), and pH were performed. Normality of field measurements was tested using the Kolmogorov–Smirnov and Shapiro–Wilk tests, and spatial/seasonal differences were examined via ANOVA. Thirteen metals were analyzed in water and sediment; mercury (Hg) was below the detection limit in all samples (ND; <LOD = 0.0390 ppb; LOQ = 0.1170 ppb) and was therefore excluded from statistical analyses. ICP-MS determinations of Na, Mg, Al, Si, Fe, Cu, Rb, Sr, Cd, Ba, Pb, and U were carried out at the Scientific and Technological Research Application and Research Center of Sinop University. The results indicated that heavy metal concentrations in surface water were generally within, and mostly below, national and international guideline limits. In contrast, sediments exhibited relatively elevated concentrations of certain metals, notably Pb, Cu, Fe, and Cd. Correlation analysis, principal component analysis (PCA), and hierarchical cluster analysis (HCA) suggested that sediment metal accumulation was largely associated with anthropogenic inputs (industrial discharges, domestic wastes, and agricultural activities), while geological background conditions contributed to the distribution of some elements. Seasonal and station-based variations further demonstrated a dynamic pattern of metal accumulation driven by environmental conditions. Index outcomes confirmed a low metal burden in surface water (HMPI: 0.04672–0.07904; MI: 0.042), with PI/NI metrics indicating that Cu provided the dominant contribution. Although EF results suggested no enrichment for most elements in sediments, CF–mCd/Cd and Cp findings pointed to notable accumulation for specific elements, particularly Na, Mg, Al, Si, and Fe. In terms of ecological risk, RI (165.54) reflected a moderate risk level, whereas elevated ETQ (388.2) together with PELQ (1.64) and ERMQ (0.76) exceeding threshold values indicated a high likelihood of adverse effects on benthic organisms due to sediment-bound contaminants.
Benzer Tezler
- Maçka(Trabzon) Orman İşletmesi ormanüstü serisinde orman yetişme ortamı birimlerinin ayrılması ve hatırlanması üzerine araştırmalar
Başlık çevirisi yok
LOKMAN ALTUN
Doktora
Türkçe
1995
Ormancılık ve Orman MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN ZEKİ KALAY
- Değirmendere-Fol deresi ve Harşit çayı arasındaki sahada kır yerleşmesi
Başlık çevirisi yok
MUZAFFER TUNÇ
Doktora
Türkçe
1994
Coğrafyaİstanbul ÜniversitesiTürkiye Coğrafyası Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF DÖNMEZ
- Doğu Karadeniz Bölgesi kıyısal alanında kültür edilebilir heterotrofik bakteri çeşitliliğinin araştırılması
Investigation of diversity of cultivable heterotrophic bacteria in the coastal areas of Eastern Black Sea
SAMET KALKAN
Doktora
Türkçe
2019
Su Ürünleriİstanbul ÜniversitesiDeniz ve İçsu Kaynakları Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLŞEN ALTUĞ