Arkeolojik mirasın çevresel bağlamı içinde analizi ve bütüncül korunması için öneriler: Bozburun Yarımadası örneği
Analysis of archaeological heritage in its environmental context and recommendations for integrated preservation: The case of Bozburun Peninsula
- Tez No: 992560
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ KAZIM ÖZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Bozburun Yarımadası, Aziziye (Karamaka), Kültürel Miras, Kültürel Peyzaj, Mimari Tipoloji, Tarihsel Süreklilik, Bütüncül Koruma, Bozburun Peninsula, Aziziye (Karamaka), Cultural Heritage, Cultural Landscape, Architectural Typology, Historical Continuity, Holistic Conservation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arkeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Anadolu'nun somut ve somut olmayan kültürel varlıklar açısından taşıdığı zenginlik, özellikle sürekli iskân gören kırsal yerleşimlerde çok katmanlı fiziksel ve kültürel birikimler olarak görünür hâle gelmektedir. Tarihsel süreç boyunca yerel topluluklar, yaşadıkları coğrafyanın doğal ve kültürel bileşenleriyle uyumlu yaşam biçimleri geliştirerek mimari düzenlerini, üretim pratiklerini ve mekânsal örgütlenmelerini kuşaktan kuşağa aktarmıştır. Bu bağlamda, Bozburun Yarımadası'nda antik dönemden itibaren kullanılan tarım terasları, su yapıları, inanç alanları ve yapı kalıntıları, sonraki dönem kırsal yerleşimleriyle iç içe geçerek günümüze ulaşan özgün kültürel peyzaj örneklerini oluşturmaktadır. Bu tezde, Marmaris ilçesine bağlı Bozburun Yarımadası'nın güney kesimindeki kırsal alanlar; tarihsel süreklilik, mimari tipoloji ve kültürel peyzaj bağlamında ele alınmıştır. Yarımadadaki geleneksel konut mimarisi, yel değirmenleri, sarnıçlar, antik tarım terasları ve kıyı-iç kesim inanç alanları, bunları biçimlendiren yaşam pratikleriyle birlikte diakronik bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Özellikle Selimiye, Bozburun ve Söğüt gibi kıyı yerleşimlerinde gözlenen turizm baskısı, nüfus artışı ve plansız yapılaşma süreçleri, kırsal mirasın karşı karşıya olduğu riskleri görünür kılmaktadır. Araştırma, Hisarönü (Kastabos), Orhaniye (Bybassos), Turgut (Hydas), Bayır (Syrna), Selimiye (Losta), Bozburun (Tymnos), Taşlıca (Phoinix), Söğüt (Thyssanos) ve Bozukkale (Loryma) yerleşimlerinde yürütülen kapsamlı alan çalışmalarıyla desteklenmiştir. Bu genel çerçeve içerisinde, coğrafi izolasyonu sayesinde tarihsel sürekliliğini en nitelikli biçimde koruyabilmiş olan Aziziye (Karamaka) yerleşimi, derinlemesine analizlerin gerçekleştirildiği ana vaka alanı olarak ele alınmıştır. Çalışmada, Bozburun Yarımadası'nın kırsal peyzajı; morfolojik özellikler, yerleşim örgüsü, üretim alanları ve mimari tipolojiler üzerinden değerlendirilmiş; özellikle Ege adalarıyla kurduğu tarihsel, coğrafi ve mekânsal benzerlikler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu karşılaştırmalar aracılığıyla, Ege adalarında uygulanan kırsal miras koruma yaklaşımları analiz edilmiş ve Bozburun Yarımadası için uygulanabilir, bütüncül ve sürdürülebilir koruma stratejileri geliştirilmiştir. Tez, arkeolojik ve kırsal mimari mirasın birlikte ele alındığı kültürel peyzaj yaklaşımı temelinde; risk analizleri, koruma ilkeleri ve yerel ölçekli uygulama önerileri sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The richness of Anatolia in terms of tangible and intangible cultural assets becomes particularly visible in continuously inhabited rural settlements through multilayered physical and cultural accumulations. Throughout history, local communities have developed ways of life in harmony with the natural and cultural components of their environment, transmitting architectural arrangements, production practices, and spatial organization from generation to generation. In this context, on the Bozburun Peninsula, agricultural terraces, water structures, religious spaces, and architectural remains dating from antiquity onward have become intertwined with later rural settlements, forming distinctive examples of cultural landscapes that have survived to the present day. This dissertation examines the rural areas located in the southern part of the Bozburun Peninsula, within the administrative boundaries of Marmaris district, through the perspectives of historical continuity, architectural typology, and cultural landscape. Traditional rural housing, windmills, cisterns, ancient agricultural terraces, and coastal–inland sacred spaces across the peninsula are analyzed diachronically together with the life practices that shaped them. In particular, tourism pressure, population growth, and unplanned construction observed in coastal settlements such as Selimiye, Bozburun, and Söğüt reveal the risks currently threatening rural heritage. The research is supported by comprehensive fieldwork conducted in the rural settlements of Hisarönü (Kastabos), Orhaniye (Bybassos), Turgut (Hydas), Bayır (Syrna), Selimiye (Losta), Bozburun (Tymnos), Taşlıca (Phoinix), Söğüt (Thyssanos), and Bozukkale (Loryma). Within this broader framework, the settlement of Aziziye (Karamaka), which has preserved its historical continuity in the most qualified manner due to its geographical isolation, is selected as the main case study where in-depth analyses are carried out. The rural landscape of the Bozburun Peninsula is evaluated through its morphological characteristics, settlement patterns, production areas, and architectural typologies, while its historical, geographical, and spatial affinities with the Aegean islands are examined comparatively. Through these comparisons, rural heritage conservation practices implemented on the Aegean islands are analyzed, and applicable, holistic, and sustainable conservation strategies are proposed for the Bozburun Peninsula. Based on a cultural landscape approach that integrates archaeological and rural architectural heritage, this study aims to present risk analyses, conservation principles, and locally applicable implementation proposals.
Benzer Tezler
- Parion kazısı metal buluntularında bozulmaların tespiti, koruma ve onarım uygulamaları
Detection of deteriorations, conservation and restoration practices in metal finds from the Parion excavation
ZEYNEP YILMAZ
Doktora
Türkçe
2025
ArkeolojiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiKültür Varlıklarını Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAŞAR SELÇUK ŞENER
- Alan yönetim planı ve kentsel tasarım etkileşiminde yeni bir süreç önerisi: Priene antik kent örneği
A new process proposal for the interaction between site management plan and urban design: The case of Priene ancient city
FATMA ÇAĞLA ŞEVİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİH BİRİK
DOÇ. DR. YAŞAR DİLEK ERBEY
- Türkiye'de höyük yerleşmelerinin korunması, değerlendirilmesi ve devamlılığın sağlaması sorunu: Tilmen Höyük Arkeolojik Park örneği
The problem of preservation, evaluation and sustainability of the mound settlements in Turkey: Tilmen Höyük Archaeological Park example
MÜGE SAVRUM KORTANOĞLU
- Küçükçekmece Gölü çevresı̇ arkeolojı̇k sı̇t alanlarının dönüşüm ve koruma açısından ı̇rdelenmesı̇: Avcılar Bathonea Antı̇k Kentı̇ örneği
Discussion of archaeological sites around Kucukcekmece Lake in terms of transformation and protection: The case of Avcilar Bathonea Ancient City
YELİZ YURDABAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge PlanlamaYıldız Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELİF ÖRNEK ÖZDEN
- Şanlıurfa Göbeklitepe kentsel arkeolojik sit alanı ve Örencik mahallesi arkeopark model önerisi
Şanlıurfa Göbeklitepe urban archeological site and Örencik neighborhood archeaopic model project
İSMAİL SERVETBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ArkeolojiHasan Kalyoncu ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYDANUR YENEL