Öğretmenlerin yapay zekayı ölçme ve değerlendirmede kullanım algılarına yönelik ölçek geliştirme çalışması
Developing a scale to asses teachers perceptions of using artificial intelligence in measurement and evaluation processes
- Tez No: 992621
- Danışmanlar: PROF. DR. HATİCE SANCAR TOKMAK, DOÇ. DR. BURAK AYÇİÇEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Öğretmen algılama, Perception of tearcher
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Son yıllarda eğitimde dijital dönüşümün hız kazanmasıyla birlikte yapay zekâ (YZ) teknolojileri, öğretim sürecinin her aşamasında etkili bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle, öğretimin önemli bir boyutu olan ölçme ve değerlendirme süreçlerinde YZ'nin sağlayabileceği fırsatlar alan yazında sıkça vurgulanmaktadır. Bununla birlikte, bu teknolojilerin ölçme ve değerlendirme amacıyla etkili biçimde kullanılabilmesi için öğretmenlerin söz konusu araçların ölçme değerlendirme amacıyla kullanımına ilişkin algılarının belirlenmesi gerektirmektedir. Ancak alan yazın taraması sonucunda, öğretmenlerin algılarının ölçülmesine yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının bulunmadığı görülmüştür. Bu nedenle, bu çalışmanın amacı öğretmenlerin YZ destekli ölçme ve değerlendirme süreçlerine ilişkin algılarını ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Araştırma sürecinde öncelikle literatür taraması yapılarak madde havuzu oluşturulmuş, ardından içerik geçerliğine kanıt sunmak amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuştur. Uzman değerlendirmeleri Lawshe tekniği ile analiz edilerek madde geçerlik oranları hesaplanmış, kapsam geçerlik indeksi düşük olan maddeler elenmiş ve öneriler doğrultusunda gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Elde edilen taslak form, K12 düzeyinde görev yapan 405 sayıdaki öğretmenlerin katılımıyla uygulanmış ve açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin faktör yapısı belirlenmiştir. Daha sonra 278 kadar öğretmenden elde edilen veriler kullanılarak doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile ölçeğin yapı geçerliği test edilmiştir. Analizler sonucunda ölçeğin tek boyutlu ve 25 maddeden oluştuğu doğrulanmıştır. Tek faktörlü yapının toplam varyansın yaklaşık %60'ını açıkladığı görülmüştür. Güvenirlik analizlerinde Cronbach Alfa katsayısı .959, McDonald's Omega katsayısı .955 ve birleşik güvenirlik (CR) değeri .975 olarak hesaplanmıştır. Bu değerler ölçeğin oldukça yüksek düzeyde güvenilir olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca DFA uyum indeksleri (CFI = .997, TLI = .996, RMSEA = .076, SRMR = .051) incelendiğinde, modelin veri ile yüksek düzeyde uyum sağladığı belirlenmiştir. Bu bulgular, geliştirilen ölçeğin psikometrik açıdan geçerli, güvenilir ve ölçme amacı için yeterli özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, geliştirilen ölçeğin öğretmenlerin YZ tabanlı ölçme ve değerlendirme uygulamalarına ilişkin algılarını belirlemede etkili ve işlevsel bir araç olacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
In recent years, with the acceleration of digital transformation in education, artificial intelligence (AI) technologies have begun to be effectively utilized at every stage of the teaching process. In particular, the opportunities that AI can provide in assessment and evaluation processes, which constitute an essential dimension of teaching, have been frequently emphasized in the literature. However, in order for these technologies to be effectively used for assessment and evaluation purposes, it is necessary to identify teachers' perceptions regarding such tools. A review of the literature revealed that there is no valid and reliable measurement instrument specifically developed to assess these perceptions. Therefore, the aim of this study is to develop a valid and reliable scale to measure teachers' perceptions of AI supported assessment and evaluation processes. During the research process, an item pool was first generated based on an extensive literature review, and expert opinions were sought to provide evidence for content validity. Expert evaluations were analyzed using the Lawshe technique, item validity ratios were calculated, and items with low content validity index values were eliminated. Necessary revisions were made in line with expert suggestions. The draft form was then administered to 405 teachers working at the K–12 level, and the factor structure of the scale was determined through exploratory factor analysis. Subsequently, confirmatory factor analysis (CFA) was conducted to test the construct validity of the scale with 278 teachers. The analyses confirmed that the scale consisted of a single factor with 25 items. The unidimensional structure was found to explain approximately 60% of the total variance. Reliability analyses yielded a Cronbach's alpha coefficient of .959, a McDonald's omega coefficient of .955, and a composite reliability (CR) value of .975, all of which indicated a very high level of internal consistency. Furthermore, the CFA fit indices (CFI = .997, TLI = .996, RMSEA = .076, SRMR = .051) demonstrated a high degree of model fit with the data. These findings provide strong evidence that the developed scale is both psychometrically valid and reliable, and sufficient for its intended measurement purpose. In conclusion, the developed scale is considered to be an effective and functional instrument for identifying teachers' perceptions of AI based assessment and evaluation practices.
Benzer Tezler
- Perceptions and the readiness level of EFL teachers towards artificial intelligence (AI)
İngilizceyi yabancı dil olarak öğreten öğretmenlerin yapay zekâya (YZ) yönelik algıları ve hazır bulunuşluk düzeyleri
ÖZLEM TAŞKARA
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
DilbilimKaradeniz Teknik ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA NACİ KAYAOĞLU
- Matematik eğitiminde yapay zekâ destekli ölçme ve değerlendirme: Doküman analizi ve ilkokul öğretmenlerinin görüşleri
Artificial intelligence-supported measurement and assessment in mathematics education: Document analysis and primary school teachers' views
ÖMER SAĞLAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN ULUM
- Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde yapay zekâ kullanımına ilişkin öğretmen görüşleri
Teacher opinions on the use of artificial intelligence in teaching Turkish as a foreign language
FURKAN YAVŞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF METE ELKIRAN
- Öğretmenlerin yapay zekâ farkındalık düzeyleri ile yapay zekâ kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between teachers' artificial intelligence awareness levels and artificial intelligence anxiety levels
BANU AKSU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. H. SOMUNCUOĞLU ÖZERBAŞ
- Enhancing teachers' readiness for AI integration in English language teaching development of a measurement scale and training program implementation
İngiliz dili eğitimine yapay zeka (AI) entegrasyonu için öğretmenlerin hazırbulunuşluklarının arttırılması ölçek geliştirme ve eğitim programı uygulaması
KÜBRA ERDOĞAN
Doktora
İngilizce
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE SOFU