Antik kent yerleşmelerinde fiziki ortam özelliklerinin rolü: Stratonikeia örneği
The role of physical environmental features in ancient city settlements: The case of Stratonikeia
- Tez No: 992650
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAHATTİN AKŞİT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Coğrafi arkeoloji, mekânsal analiz (ESDA), sedimantoloji, dendroarkeoloji, stratonikeia, Dendrokronoloji, Jeoarkeoloji, Mekansal analiz, Geographic archaeology, spatial analysis (ESDA), sedimentology, dendroarchaeology, Stratonikeia. Keywords: Geographic archaeology, stratonikeia, Dendrochronology, Geoarcheology, Spatial analysis
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Coğrafya Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Stratonikeia teritoryumunun Dipsiz Çayı Havzası'nda antik dönem yerleşmelerinin doğal ortam koşullarıyla olan ilişkilerini coğrafi arkeoloji (jeoarkeoloji) perspektifinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Holosende meydana gelen doğal ortam değişimleri antik dönem toplumlarında farklı yerleşme desenleri oluşturmuştur. Bu çalışmada Doğal ortam koşulları ile kültürel süreçlerin uzun dönemli etkileşimi farklı yöntemlerle incelenmiştir. Tezde SYM, MGM, HGM ve MTA verileri kullanarak tematik haritalar üretilmiş, sınıflandırmalarla elde edilen raster katmanları ESDA yöntemleri kullanılmıştır. ESDA analizleri kullanılarak havza içerisinde 20 farklı antik dönem yerleşmelerinin dağılımları test edilerek doğal ortam ile etkileşimi değerlendirilmiştir. Dipsiz Çayı Havzasında dönemsel yerleşim dağılımı rastlantısal olarak gelişmemiş her dönemin kendi sosyoekonomik ve politik nedenleri fiziki coğrafya ortamıyla uyumluluk göstermektedir. Stratonikeia teritoryumunun yerleşim deseni doğal ortam bakımından mikro ölçekte değişkenlik göstermektedir. Mikro ortam düzeyinde yapılan incelemeler kapsamında Stratonikeia antik kentindeki 6 yapıya ait stratigrafik kesitlerin tane boyu dağılımları hidrometre yöntemiyle belirlenmiştir. Helenistik dönemde kurulan kent yüksek enerjili birikim ortamından günümüze dengeli birikim ortamına evrilmiştir. Dendroklimatoloji analizleri kapsamında havza içerisinde farklı mikro topografya ortam koşullarına sahip 12 adet Kızılçam (Pinus brutia) ağaçlarından artım kalemleri, Stratonikeia antik kenti içerisinde restorasyonu başlayan 5 farklı yapıdan ahşap dilimleri alınmıştır. Analiz sonucunda havzanın iklim sinyalleri belirlenerek 1852-2025 yılları arası iklim trendi belirlenmiştir. Havza genelinde nemli-yağışlı ortam koşullarından nemli ancak görece daha düşük yağışlı, ılıman iklim koşullarına geçilmiştir. Bu çalışma kapsamında elde edilen bulgular, Dipsiz Çayı Havzası ve Stratonikeia antik kentinde yerleşimlerin dağılımının çoğu dönem için rastlantısal bir mekânsal düzen sergilediğini, ancak Post-Antik dönemde belirgin bir dağınık yerleşim deseni ortaya çıktığını göstermektedir. Doğal ortam bileşenleri, sedimanter süreçler ve dendroklimatolojik iklim sinyalleri birlikte değerlendirildiğinde, yerleşimlerin tek bir belirleyici faktöre bağlı kalmaksızın, çevresel koşullara duyarlı ve zamansal olarak değişken mekânsal stratejiler geliştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Tezde kullanılan mekânsal analiz yöntemleri, sedimantoloji ve dendroklimatoloji analizleri coğrafi arkeolojinin gelişimine önemli katkılar sağlamıştır.
Özet (Çeviri)
Aim of the thesis aims to evaluate the relationship between the natural environmental conditions and ancient settlements in the Dipsiz Çayı Basin of the Stratonikeia territory from a geographic archaeology perspective. Changes in the natural environment during the Holocene created different settlement patterns in ancient societies. The long-term interaction between natural environmental conditions and cultural processes has been studied using various methods. In this thesis, thematic maps were produced using data from SYM, MGM, HGM, and MTA, and raster layers obtained through classifications were analyzed using ESDA methods. Within the scope of ESDA analyses, the distributions of 20 different ancient settlements within the basin were tested, and their interaction with the natural environment was evaluated. The periodic settlement distribution in the Dipsiz Çayı Basin did not develop randomly; each period's socioeconomic and political reasons are consistent with the physical geography environment. The settlement pattern of the Stratonikeia territory shows variability at the micro-level in terms of the natural environment. Within the scope of micro-level investigations, the grain size distributions of the stratigraphies of 6 structures in the ancient city of Stratonikeia were determined using the hydrometer method. The city, founded during the Hellenistic period, has evolved from a high-energy accumulation environment to a balanced accumulation environment today. As part of dendroclimatological analyses, increment samples were taken from 12 brutia (Pinus brutia) trees with different microtopographic conditions within the basin, and wooden slices were taken from 5 different structures in the ancient city of Stratonikeia, where restoration has begun. The analysis determined the climate signals of the basin and established the climate trend between 1852 and 2025. The basin as a whole has shifted from humid-rainy conditions to humid but relatively lower-rainfall, temperate climate conditions. The findings of this study show that the distribution of settlements in the Dipsiz Çayı Basin and the ancient city of Stratonikeia exhibited a random spatial arrangement for most periods, but a distinctly dispersed settlement pattern emerged in the Post-Antique period. When natural environmental components, sedimentary processes, and dendroclimatological climate signals are evaluated together, it is concluded that settlements developed spatial strategies that were sensitive to environmental conditions and temporally variable, without being dependent on a single determining factor. The spatial analysis methods, sedimentology, and dendroclimatology analyses used in this thesis have made significant contributions to the development of geographic archaeology.
Benzer Tezler
- Tommaso Campanella ve Thomas More`un ütopyalarının karşılaştırılması
Comparing Thomas More and Tommaso Campanella`s utopias
MAHMUT AVCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
FelsefeAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OSMAN ELMALI
- Kırıkkale Şehri'nin cumhuriyetten günümüze mekânsal gelişimi
The development of the Kirikkale city from the republic to the present
ERCAN VURAL
- İstanbul'da hazırlanan kentsel tasarım projelerinin planlama sistematiğindeki yerinin karşılaştırmalı hukuka göre değerlendirilmesi
Evaluation of urban design projects prepared in İstanbul by comparative law
AYCAN NUR SAYRAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ENGİN EYÜP EYUBOĞLU
- Vezirköprü'nün kültür tarihi
Cultural history of Vezirköprü
OKAN IŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
TarihOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM TELLİOĞLU
- Tarihi kent merkezlerinde kentsel mekanın biçimlenişi ve karakter oluşumu; İzmir örneği
Formation of urban space and character in historic city centers, Smyrna (Izmir) case study
SEDA SAKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TOLGA ÜNLÜ