Ham petrol ve doğal gaz piyasası dinamiklerinin metin madenciliği yaklaşımı ile analizi
Analysis of crude oil and natural gas market dynamics through a text mining approach
- Tez No: 992692
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERAP ÇOBAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, ham petrol ve doğal gaz piyasalarında fiyat oluşumuna yön veren haber temelli bilgi akışını metin madenciliği, doğal dil işleme ve makine öğrenmesi teknikleri kullanılarak sistematik biçimde modellemek ve bu haber temelli göstergelerin fiyat dinamikleri üzerindeki etkilerini ekonometrik olarak incelemektir. OilPrice platformundan elde edilen geniş hacimli haber metinleri, teorik olarak belirlenmiş arz-talep yönü (artış/azalış), gerçekleşme–beklenti durumu, jeopolitik risk içeriği ve enerji piyasasına özgü temalar doğrultusunda sınıflandırılmış ve her kategori için günlük bazda standartlaştırılmış metin temelli endeksler oluşturulmuştur. Bu çok boyutlu metinsel göstergeler, Brent petrolü ve doğal gaz fiyatlarıyla ARDL (AutoRegressive Distributed Lag) modeli çerçevesinde ilişkilendirilerek kısa ve uzun dönem etkiler ampirik olarak analiz edilmiştir. Bulgular, haber temelli arz ve talep sinyallerinin, özellikle petrol piyasasında istatistiksel olarak anlamlı ve güçlü açıklayıcı güce sahip olduğunu, talep yönlü haberlerin arz haberlerine kıyasla daha yüksek fiyat etkisi yarattığını göstermektedir. Uzun dönem analizlerinde, Talep Artış Endeksi'nin Brent fiyatları üzerindeki etkisinin Arz Artış Endeksi'ne göre yaklaşık 11.5 kat daha güçlü olduğu tespit edilmiş olup bu durum piyasanın talep yönlü haber akışına belirgin şekilde asimetrik tepki verdiğini ortaya koymuştur. Bununla beraber, VIX (Finansal Piyasa Volatilite Endeksi ve DXY (Dolar Endeksi) gibi küresel makro-finansal göstergelerin petrol fiyatları üzerinde anlamlı ve negatif yönlü etkiler yaratması finansal belirsizlik dönemlerinde petrol fiyatlarının baskılandığını doğrulamaktadır. Doğal gaz piyasasında ise haber etkilerinin görece daha zayıf olduğu, piyasanın asimetrik bilgi yapısının ve bölgesel fiyatlama mekanizmalarının bu farklılaşmayı açıklayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. ARDL tabanlı fiyat tahmin analizleri, iki yıllık tahmin ufkunda Brent petrol fiyatlarının referans döneme kıyasla daha düşük bir denge bandına yerleşeceğine işaret etmekte olup bu uzun dönemli aşağı yönlü fiyat senaryosu uluslararası kurumların arz fazlası ve zayıf talep beklentileriyle tutarlı bulunmaktadır. Buna karşılık, doğal gaz fiyat tahminleri görece yatay bir ortalama eğilimle birlikte genişleyen güven aralıkları sergileyerek, piyasanın yapısal belirsizliklere ve potansiyel şoklara açık olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, metinsel bilgi akışını enerji fiyatlama süreçlerine entegre eden özgün bir metodolojik yaklaşım sunmakta olup haber temelli duyarlılığın enerji piyasalarındaki rolünü hem teorik hem de ampirik düzeyde kapsamlı biçimde ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, piyasa aktörleri, politika yapıcılar ve risk yöneticileri açısından haber dinamiklerinin fiyatlama davranışındaki kritik önemini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to systematically model the news-based information flow driving price formation in crude oil and natural gas markets by employing text mining, natural language processing and machine learning techniques and to econometrically examine the effects of these news-based indicators on price dynamics. A large corpus of news articles obtained from the OilPrice platform is classified according to theoretically defined dimensions, including supply–demand direction (increase/decrease), realization versus expectation, geopolitical risk content and energy-market-specific themes. Based on this classification, daily standardized text-based indices are constructed for each category. These multidimensional textual indicators are then linked to Brent crude oil and natural gas prices within an AutoRegressive Distributed Lag (ARDL) framework, allowing for an empirical assessment of both short-run and long-run effects. The findings indicate that news-based supply and demand signals exhibit statistically significant and strong explanatory power, particularly in the crude oil market, with demand-oriented news generating substantially larger price effects than supply-oriented news. Long-run estimates reveal that the impact of the Demand Increase Index on Brent prices is approximately 11.5 times stronger than that of the Supply Increase Index, highlighting a pronounced asymmetry in the market's response to demand-driven information. Moreover, global macro-financial indicators such as the VIX (financial market volatility index) and the DXY (U.S. dollar index) exert statistically significant and negative effects on oil prices, confirming that periods of heightened financial uncertainty tend to suppress oil price dynamics. In contrast, the results for the natural gas market suggest that news effects are relatively weaker, reflecting the market's asymmetric information structure and region-specific pricing mechanisms. ARDL-based price forecasting results further indicate that, over a two-year forecast horizon, Brent crude oil prices are expected to converge to a lower equilibrium band relative to the reference period, a long-run downward price scenario that is consistent with international institutions' projections of excess supply and subdued demand growth. By contrast, natural gas price forecasts display a relatively flat average trajectory accompanied by widening confidence intervals, suggesting heightened structural uncertainty and continued exposure to potential shocks. Overall, this study offers a novel methodological framework that integrates textual information flows into energy price formation processes and provides comprehensive theoretical and empirical evidence on the role of news-based sentiment in energy markets. The results underscore the critical importance of news dynamics for price discovery, with direct implications for market participants, policymakers and risk managers.
Benzer Tezler
- Sermaye piyasası likiditesi ile emtia vadeli işlem piyasaları arasındaki ilişkinin analizi
Analyzing the link between capital market liquidity and commodity futures markets
AHMET CAN DEĞER
- Doğal gaz fiyat mekanizmasının bağımsızlığının incelenmesi
A study on independence of the natural gas price mechanism
ABDULLAH NEZİHİ ERDEM
Doktora
Türkçe
2021
Ekonometriİstanbul Ticaret ÜniversitesiFinans Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ OSMAN GÜRBÜZ
- Doğal gazla elektrik üretimi yapan firmalara yönelik muhasebe sisteminin incelenmesi
Analysis of the accounting system of the firms producing electric energy with natural gas
CENK UZELLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
İşletmeDokuz Eylül Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA TEKTÜFEKÇİ ŞENÇİÇEK
- A study on LNG terminal location selection for Turkey
Türkiye'de LNG terminali yeri seçimi için bir çalışma
ŞABAN EMRE KARTAL
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF VOLKAN AYDOĞDU