A sustainable design case: Re-examining traditional irrigation ollas as intangible cultural heritage
Bir sürdürülebilir tasarım vakası: Geleneksel sulama testilerinin bir somut olmayan kültürel miras olarak yeniden incelenmesi
- Tez No: 992854
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇİĞDEM KAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Endüstri Ürünleri Tasarımı, Industrial Design
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Endüstriyel Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
UNESCO tarafından 2003 yılında kabul edilen somut olmayan kültürel mirasın (SOKM) sürdürülebilir kalkınmayı ekonomik, sosyal ve çevresel yönden desteklediği günümüzde bilinmektedir. Bu faydalara rağmen, günümüzde SOKM olarak değerlendirilebilecek birçok unsur, artan küreselleşme faaliyetlerinden dolayı yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu sebeple, SOKM unsurlarını desteklemek bu gezegenin geleceği için hayati bir önem taşımaktadır. 2003'te yayınlanan SOKM yönetmeliğinde, UNESCO SOKM unsurlarının sadece korunup kayıt altına alınmasını değil, günümüzde canlılıkları korunarak yaşatılması gerektiğini vurgulamıştır. Bu doğrultuda, SOKM unsurlarını tasarım sürecinden geçirmek, onların yaşatılması ve devamlılıklarının sağlanması için uygun bir strateji niteliği taşımaktadır, çünkü tasarım SOKM unsurlarının günlük hayata uyum sağlaması ve kullanıcılar için işlevli ve anlamlı hale getirilmesini sağlayabilir. Bu sebeple, bu araştırmanın ana odak noktası tasarım pratiklerinin SOKM unsurlarının devamlılığı için nasıl bir rol oynayabileceği keşfetmektir. Literatür taramasında araştırmanın amacıyla yakından alakalı olan sürdürülebilirlik ve SOKM konuları üzerinde durulmuştur. Sürdürülebilirlik kapsamında sürdürülebilirliğin tarihi, çevresel sürdürülebilirliğin kapsamı, kültürel sürdürülebilirlik, sürdürülebilirlik için tasarım konuları incelenmiştir. Bu kapsamda, kültürel sürdürülebilirliğin çevresel sürdürülebilirlik için destekleyici nitelikte olduğu kabul edilmiş ve geçmişten bu yana yaşayan miraslar çevresel sürdürülebilirlik için destekleyici bir unsur olarak ele alınmıştır. Yaşayan mirasın teşvik edilmesi için ise sürdürülebilirlik için tasarım yaklaşımının benimsenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Fakat, sürdürülebilirlik için tasarım yaklaşımın büyük ölçüde sürdürülebilir olmayan ürün ve süreçleri sürdürülebilir hale getirmeye odaklandığı görülmüş, bunun yanında aynı zamanda var olan sürdürülebilir pratikleri de teşvik etmesi gerektiği tartışılmıştır. Araştırmada çevresel sürdürülebilirlik kapsamında özellikle su tüketimi konusunun üzerinde durulmuş ve tarımsal sulamanın dünyadaki su tüketimi oranlarında ne kadar büyük bir paya sahip olduğuna dikkat çekilmiştir. Bu amaçla araştırma su verimliliği sağlayan kültürel mirasların günümüzde teşvik edilmesi gerektiğini vurgulamıştır. SOKM kapsamında, literatür taramasında SOKM'un tarihi, tanımı ve çevresel sürdürülebilirlikle ilişkisi konuları üzerinde durulmuştur. Araştırma SOKM kapsamı olarak yerel bilgiyi merkeze almış ve onu çevresel sürdürülebilirliğin bir destekçisi olarak konumlandırmıştır. SOKM ile ilişkilenen tasarım yaklaşımları incelendiğinde ise, tasarımın SOKM için pek çok katkısı olabileceği görülmüştür. Fakat var olan çalışmaların kısıtlı olduğu ve büyük bir bölümünün yerel zanaatlara odaklandığı gözlemlenmiştir. Bu durum literatürde yerel bilgi, çevresel sürdürülebilirlik ve tasarım ilişkisi hakkında kısıtlı bir bilgi sağlamaktadır. Araştırma için vaka olarak testi sulama yöntemi seçilmiş, literatür kapsamında bu yöntemin çevresel ve pratik olmak üzere pek çok boyutta avantajları olduğu görülmüştür. Uygulama olarak, modern sulama teknolojilerine kıyasla %60'a kadar daha yüksek su verimliliği sağlayabilen bir SOKM vakası olarak testi sulama yöntemine odaklanmıştır. Tasarımın etkisini incelemek amacıyla, tasarım odaklı nitel bir araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Yaklaşım olarak ise, bağlama duyarlı ve kullanıcı odaklı çözümler geliştirmek amacıyla katılımcı tasarım yaklaşımları benimsenmiştir. Katılımcı tasarım yaklaşımının benimsenmesinin temel sebebi olla kullanıcılarının dünyasına girerek onların deneyimleri ve görüşleri hakkında kapsamlı bilgi ve içgörü edinmek olmuştur. Bu kapsamda, kullanıcı araştırması olarak görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Kullanıcıların testi sulama yöntemiyle ilgili deneyimlerini ve görüşlerini derinlemesine anlamak için görüşme türü olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler tercih edilmiştir. Ayrıca, kullanıcı deneyimine ilişkin ek içgörüler elde etmek amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmeleri destekleyici nitelikte yapılandırılmış formlar kullanılmıştır. Görüşmeler yoluyla elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Tematik analiz sonucunda; kullanım süreci, zorluklar ve sınırlamalar, kullanıcı motivasyonları, kişisel anlamlar ve tasarım önerileri ve müdahaleleri olmak üzere çeşitli temalar belirlenmiştir. Kullanım süreci temasında testi kullanım süreciyle ilgili ollaların üretilmesi, toprağa gömülmesi, sulama pratikleri, topraktan çıkarma ve bakım süreçleriyle alakalı kapsamlı içgörüler açıklanmıştır. Zorluklar ve sınırlamalar teması dört farklı grupta incelenmiştir. Bu gruplar pratik zorluklar, malzemeye ilişkin sınırlamalar, ekolojik sınırlamalar ve maddi sınırlamalar olmuştur. Pratik zorluklar kategorisinde, kullanıcıların özellikle testi kullanım sürecinde yaşadıkları kurulum, bakım, kırılganlık ve düzenli doldurma gerekliliğine ilişkin sorunlar dile getirilmiştir. Malzemeye ilişkin sınırlamalar kategorisinde testilerin üretildiği malzeme olan pişmiş topraktan kaynaklanan az su geçirgenliği ve kırılganlık sorunları dile getirişmiştir. Ekolojik sınırlamalar kategorisinde doğal koşullardan kaynaklanan ve kullanıcılar için sorun teşkil eden durumlar dile getirilmiştir. Bu durumlar arasında istilacı bitki ve haşere sorunları, küf oluşumu ve testilerin bazı bitki türleriyle verimsiz çalışması durumları vardır. Son olarak ekonomik sınırlamalar kategorisinde ise testilerin pahalı olduğu dile getirilmiştir. Kullanıcı motivasyonları teması dört ayrı kategori olarak incelenmiştir. Bu kategoriler: pratik motivasyonlar, çevresel motivasyonlar, duygusal motivasyonlar ve keşifsel motivasyonlardır. Pratik motivasyonlar kategorisi kullanıcıların testi kullanımı için pratik ve işlevsel nedenlerden dolayı motive oldukları durumları kapsar. Bu tür motivasyonlar arasında, testilerin kullanıcıların iş yükünü azaltması ve testilerin bitki yetiştirmede işlevsel olup başarılı sonuçlar vermesi vardır. Çevresel motivasyonlar kategorisinde kullanıcıların testileri su verimliliği ve ekosistem sağlığı gibi çevresel sebeplerle kullandığı dile getirilmiştir. Duygusal motivasyonlar kategorisinde kullanıcıların doğa ve bahçeyle bağ kurması ve sulama sürecinde iyi vakit geçirmesi gibi duygu temelli motivasyon kaynakları vardır. Keşifsel motivasyonlar kategorisinde ise kullanıcıların testilere bir merak ve keşif çerçevesinde yaklaştığını gösteren ifadeler mevcuttur. Bu kategoride kullanıcılar testileri tarih ve gelenekle bağ kurma, testilerin çalışma yöntemini bilimsel olarak keşfetme ve testi kullanım sürecindeki doğal olayları gözlemleme gibi motivasyonlarla kullanmaktadırlar. Kişisel anlamlar temasında özellikle yapılandırılmış formlardan toplanan yanıtlar çerçevesinde şekillendirilmiştir. Bunun için katılımcıların kişilleştirme sorunlarına verdiği cevaplar kategorize edilip yorumlanmıştır. Kişisel anlamlar olarak dört adet tema belirlenmiştir. Bu temalar: güvenilirlik, düşük bakım ihtiyacı, doğallık ve kullanıcı dostu olma özellikleridir. Bu temalar tasarım çıkarımları oluşturma süreci için ilham ve bilgilendirme sağlamıştır. Kullanıcı önerileri ve müdahaleleri temasında ise kullanıcıların ileride tasarlanacak testiler için öneriler kategorize edilmiş, aynı zamanda mevcut müdahaleleri de dikkate alınmıştır. Bu temada, kullanıcıların boyutlandırma ve otomatize etme gibi işlevsel temelli yaklaşımlar bulunurken, aynı zamanda testilerin bahçe hayvanlarına su sağlama vb. farklı işlevsel temellerle tekrar tasarlandığı görülmüştür. Saha çalışmasının ardından, görüşme sürecinde ortaya çıkan kullanıcı verileri baz alınarak tasarım çıkarımları geliştirilmiştir. Bu kapsamda, saha çalışmasından elde edilen içgörüler tasarım çıkarımlarını direkt olarak bilgilendirmiş, tasarım çıkarımlarında kişisel görüşlere yer verilmemiştir. Tasarım çıkarımları saha çalışmasından elde edilen verilerle gerekçelendirilmiş, gerekli çözüm önerileri sunulmuş, çözüm önerileri kimi zaman örneklerle desteklenmiştir. Bu bağlamda, tasarım çıkarımları özellikle dört alanda yoğunlaşmıştır. Bu alanlar kullanılabilirlik, verimlilik, kullanıcı etkileşimi ve esnek kullanımdır. Kullanılabilirlik olarak, testilerin işlevi, ergonomisi ve anlaşılabilirliği hakkında iyileştirmeler önerilmiş, potansiyel çözüm önerileri örneklendirilmiştir. Verimlilikle ilgili olarak, saha çalışmasından elde edilen bağlamsal içgörüler doğrultusunda, testi sulama yönteminin bitki yetiştirme sürecini daha verimli hâle getirmesine yönelik iyileştirmeler önerilmiştir. Tasarım çıkarımlarında kullanılabilirlik ve verimliliğe ek olarak, testilerin kullanıcı etkileşimini arttıracak çözümler önerilmiştir. Esnek kullanım olarak ise, kullanıcıların yaratıcılığının teşvik edilmesinin hem kullanılabilirlik hem de sürdürülebilirlik açısından önemli olduğu görülmüş ve buna yönelik çözüm önerileri sunulmuştur. Tartışma bölümünde, önerilen tasarım çıkarımları anlamlandırılarak, testi sulama ve SOKM açısından potansiyel katkıları üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda, kullanılabilirliğin özellikle ürün kullanım esnasında problem ve kesinti gibi durumları önleyerek kullanım sürecine bağlı bir memnuniyet yarattığı sonucuna varılmıştır. Bu durum özellikle sürdürülebilir ürünlerde yanlış kullanımdan dolayı oluşabilecek sorunları önleyerek kullanıcıların ürünleri pratik ve süreçsel sebeplerle terk etmelerinin önüne geçilmesine katkıda bulunur. Verimliliğin testi sulama yönteminde ürünün amacı ve işlevi ile doğrıdan bağlantılı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sebeple verimliliği sağlamanın ürünün amacını yerine getirmesini mümkün kılarak kullanıcılarda sonuca bağlı bir geribildirim ve tatmin etkisi yaratacağı tartışılmıştır. Kullanıcı etkileşimini sağlamaya yönelik müdahalelerin ise testi sulama ve SOKM pratikleri için çeşitli motivasyon kaynakları sunurak düzenli kullanım ve devamlılığın sağlanması için oldukça önemli olduğu vurgulanmıştır. Esnek kullanımın ise, kullanıcıların kendi bağlamlarına göre müdahaleler yapmasına izin vererek SOKM pratiklerinin aktif olarak adaptasyon ve evrimlerinin teşvik edilmesine katkıda bulunacağı sonuca varılmıştır. Sonuç olarak, tasarımın SOKM pratiklerinin kullanıcılarla kurdukları ilişkileri güçlendireceği ve böylece aktif kullanım, adaptasyon ve evrim süreçlerini destekleyeceği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Intangible cultural heritage (ICH) is recognized for supporting all three dimensions of sustainable development: environmental, social, and economic sustainability. In our age, however, many ICH elements are facing the risk of extinction due to the intensification of globalisation. Therefore, supporting any kind of ICH is a significant issue that requires human beings to take action. In the 2003 convention, UNESCO emphasized that safeguarding ICH elements should involve not only their protection and documentation, but also ensuring their continued vitality in contemporary contexts. In this view, implementing design can be a strategy for enabling the viability of ICH elements, as design can enable them to be incorporated into daily life and make them functional and meaningful for users. The study focused on the olla irrigation method as an ICH case that can provide up to 60% higher water efficiency compared to modern irrigation technologies. To explore the impact of design, a design-oriented qualitative research approach was adopted. To conduct a design-oriented qualitative research, olla irrigation was explored by investigating olla users' usage experience through a PD approach. Within the framework of the PD approach, a fieldwork was conducted through semi-structured interviews and structured forms to qualitatively explore the problems, needs and expectations of individuals who use the olla irrigation method. Semi-structured interviews were selected as the data collection method to gain an in-depth understanding of users' thoughts and experiences with the olla irrigation method. In addition, structured forms were adopted to support the semi-structured interviews and obtain further insights regarding user experience. The data obtained through interviews were analysed using thematic analysis. As a result of the thematic analysis, several themes were identified including: usage process, challenges and limitations, user motivations, personal meanings, and user suggestions and interventions. After the interviews, design implications were developed based on the data obtained through the interview process. The process of generating design implications proceeded in the following order: reading data, having insights, and generating design implications. Through the implications, the main focus areas of the design solutions were presented in four categories: usability, efficiency, user engagement, and customization. At the end, the actual meaning of such focus areas and their potential contributions to olla irrigation were discussed. These contributions were defined as satisfaction during use, outcome-oriented satisfaction, regular and continued use, and active adaptation and evolution.
Benzer Tezler
- Geleneksel kırsal yapıların yeniden işlevlendirilmesinde yapısal dönüşüm için bir model önerisi: Tarihi Günyurdu Köyü örneği
A model proposal for structural transformation in the adaptive reuse of traditional rural buildings: The case of historical Günyurdu Village
DİDEM BARAN ERGÜL
Doktora
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDEN ACUN ÖZGÜNLER
- Transforming Deleuze & Guattari's rhizome analogy into a parametric design strategy through anatolian Yörük tent
Deleuze & Guattari'nin rizom analojisini anadolu Yörük çadırları üzerinden parametrik bir tasarım stratejisine dönüştürmek
ENGİN DEMİROK
Doktora
İngilizce
2025
İç Mimari ve DekorasyonÇankaya Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLRU MUTLU TUNCA
- Rethinking agricultural communication in the context of power/knowledge: Socialization of digital agriculture in Geyve
Tarımsal ı̇letı̇şı̇mı̇ bilgi/iktidar bağlamında yenı̇den düşünmek: Geyve'de dı̇jı̇tal tarımın sosyalleşmesı̇
KÜBRA SULTAN YÜZÜNCÜYIL
Doktora
İngilizce
2024
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİME YÜCEL BOURSE
- Erbil Kalesi'ndeki tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesi Fettah Çelebi Evi, Raşid Ağa Divanı Hanı ve Kale Hamamı örneği
Re-functioning of historical buildings in Erbil Citadel a case study of Fattah Chalabi House, Rashid Agha Diwan Khanah, and Citadel Public bath
REBIN HAMAD HASSAN HASSAN
- Tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesi sürecinde sürdürülebilirlik çözümleri
Sustainability solutions in the process of the re-use of historical buildings
SUEDA KABAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MimarlıkÇankaya ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÖNGE