Eski Türkçede istem
Valency i̇n old Turkic
- Tez No: 992903
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLDEN SAĞOL YÜKSEKKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Eski Türkçe, İstem, Eylem, İstem Değişmesi, İstem Nöbetleşmesi, Söz dizimi, Old Turkic, Valency, verb, Change of Valency, Valency Alternatıon, Syntax
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Modern bir söz dizimsel inceleme kuramı olan istem kavramı, bir sözcük sınıfının belirli sayıda katılanı yönetebilme potansiyelidir. Bugün gelinen noktada Türkoloji sahasında tarihî Türk dillerini temel alan istem dil bilgisi çalışmalarının sınırlı oluşu bu tezin çıkış noktası olmuştur. Bu amaçla çalışmada sınırları belirlenmiş Köktürk ve Eski Uygur dönemine ait yazıtlar ve eserler temelinde Eski Türkçe dönemindeki -istemin en belirgin şekilde görüldüğü- eylemler örneklem alınarak istem konusu incelenmiştir. Tezde öncelikle istem terimi, düzeyleri ve türleri hakkında teorik bilgiler verilmiş, istemle ilgili daha önce yapılan çalışmalar ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Daha sonra çalışmanın“İnceleme”kısmına geçilmiş ve bu doğrultuda metinlerden tanıklanabilen hem yüklem hem de eylemsi durumundaki 771 tek ve çok anlamlı eylem mantıksal, anlam bilimsel, söz dizimsel ve biçim bilgisel olmak üzere istemin tüm düzeyleri itibariyle ele alınarak tespit edilen istem değişimleri değerlendirilmiştir. Ayrıca tezde İstem Nöbetleşmesi adı altında istem değiştirimi olmaksızın farklı durum biçim birimleriyle kodlanmış ikili yapıların olası sebepleri üzerine durulmuştur. Son olarak istem yapıları incelenen eylemlerin yüzey yapıda tespit edilebilen anlam değişkeleri, istem sayıları ve kullandığı durum işaretleyicilerinin yer aldığı iki ayrı dizin tablosu oluşturulmuştur. Tüm bu incelemeler neticesinde istemin çağdaş lehçelerde olduğu gibi Eski Türkçe dönemi metinlerinde de tanıklanabileceği gösterilerek tüm istem çalışmalarına bir katkıda bulunulması hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
The concept of valency, a modern theory of syntactic analysis, is the potential of a word class to manage a certain number of participants. The starting point of this thesis is that today, in the field of Turkology, valency grammar studies based on historical Turkic languages are limited. For this purpose, the subject of valency was examined by taking as a sample the verbs in the Old Turkic period - where valency is most clearly seen - on the basis of the inscriptions and works belonging to the Köktürk and Old Uyghur periods, the boundaries of which are determined in the study. In the thesis, firstly, theoretical information about the term valency, its levels and types is given, and previous studies on valency are explained in detail. Then, the“Analysis”part of the study was started and in this direction, 771 univocal and polysemous verbs, both predicative and verbal, that could be witnessed in the texts were examined at all levels of valency, including logical, semantic, syntactic and morphological, and the detected valency changes were evaluated. In addition, the thesis focuses on the possible reasons for the binary structures coded with different case morphemes without valency change under the name of Valency Alternation. Finally, two separate index tables were created, which included the semantic variants, valency numbers, and case markers used in the surface structure of the verbs whose valency structures were examined. As a result of all these studies, it is aimed to make a contribution to all valency studies by showing that valency can be witnessed in the texts of the Old Turkic period as well as in contemporary dialects.
Benzer Tezler
- Eski Türkçede edatların istemi
The valency of postpositions in old Turkic
NESLİHAN KARACAN
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKARTÜRK KARAHAN
- Eski Türkçede fiillerin istemi (Valenz)
Valency of verbs i̇n old Turki̇c (Valenz)
İPEK İLHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıManisa Celal Bayar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERPİL ERSÖZ
- Eski Türkçede çatı ekli fiillerin semantiği
Semantics of voice verbs in Old Turkish
KERİME ÇALIŞ
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERRUH AĞCA
- Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait satır arası ilk Kur'an tercümesinde fiillerin istem analizi
Analysis of verbs in the first interlined Qur'an translation of the Ancient Anatolian Turkish period
PEMBE BİLGİÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimAmasya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KÜRŞAT EFE
- Valenzbedingte Fehler beim Lernen der deutschen Sprache
Başlık çevirisi yok
AHMET OLGUN
Yüksek Lisans
Almanca
1989
Alman Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KASIM EĞİT