Antropolojik perspektiften çocukluk çağındaki duyusal sorunlara bakış
An anthropological perspective on sensory difficulties in childhood
- Tez No: 993024
- Danışmanlar: PROF. DR. İZZET DUYAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ergoterapi, Antropoloji, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Occupational Therapy, Anthropology, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Antropoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çocukluk çağında gözlenen duyusal sorunlar, çevresel uyaranlara aşırı ya da yetersiz tepkiler ve regülasyon güçlükleri, çoğu zaman yalnızca bireysel gelişim farklılıkları olarak değil; daha ağır nörogelişimsel bozuklukların erken işaretleri olarak yorumlanmaktadır. Bu yorum biçimi, ailelerde çocuğun geleceğine ilişkin yoğun kaygılar yaratmakta ve duyusal farklılıkların doğrudan patolojik bir çerçeve içinde anlamlandırılmasına yol açmaktadır. Oysa çocukların duyusal dünyası yalnızca sinir sistemi temelli bir işlev alanı değil; erken bakım ortamı, bedensel temas, çevresel ritim ve kültürel pratikler tarafından birlikte biçimlenen çok katmanlı bir gelişim alanıdır. Bu bağlam göz ardı edildiğinde, duyusal sorunlar bireyin içsel bir kusuru gibi okunmakta; çevresel ve ilişkisel belirleyiciler görünmez hâle gelmektedir. Bu tez, çocukluk çağında gözlenen duyusal sorunları biyomedikal bir olgunun ötesine taşıyarak, çevresel, toplumsal ve kültürel bağlamları içinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, duyusal sorunları olan çocukların erken dönem çevresel deneyimlerini ve bakım verenlerle olan etkileşimlerini retrospektif olarak ele almakta; ekolojik yaklaşım ve otoetnografik yöntem temelinde yapılandırılmış yedi olgu üzerinden erken çocuklukta duyusal-motor gelişim, bağlanma ilişkileri ve çevresel uyaran örüntülerini birlikte değerlendirmektedir. Her bir olgu,“insan doğasının bir yönü – başat ekolojik ortam”çerçevesinde analiz edilerek duyusal gelişimi etkileyen kültürel ve çevresel etkenler görünür kılınmıştır. Bulgular, duyusal farklılıkların yalnızca biyolojik temelli olmadığını; erken bakım ortamı, bedensel temas, ritim, hareket özgürlüğü ve sosyal etkileşim gibi faktörlerle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, modern yaşam koşullarının duyusal gelişim üzerinde yarattığı ekolojik ve kültürel uyumsuzluğu tartışmakta; duyusal sorunları bireysel patoloji yerine çevresel-kültürel bir bağlam içinde yeniden konumlandırmaktadır. Sonuç olarak bu tez, çocukluk çağı duyusal sorunlarının tanı ve değerlendirme süreçlerine antropolojik bir derinlik kazandırmayı; erken dönem bakım pratiklerinin duyusal ekolojiye duyarlı biçimde yeniden düşünülmesinin önemini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
Sensory difficulties, regulatory challenges, and atypical responses to environmental stimuli observed in childhood are often interpreted not merely as individual developmental differences but as early signs of more severe neurodevelopmental disorders. This interpretive framing places sensory difficulties within a clinical horizon of neurodevelopmental risk, generating substantial concern among families and leading sensory differences to be understood primarily in pathological terms. Yet children's sensory worlds are not shaped solely by neural functioning; they emerge within a multilayered developmental field co-constructed through early caregiving environments, bodily contact, environmental rhythms, and culturally patterned practices. When this broader context is disregarded, sensory difficulties tend to be read as intrinsic deficits of the individual, while environmental and relational determinants remain largely invisible. This thesis aims to move beyond a strictly biomedical understanding of childhood sensory difficulties by examining them within their ecological, social, and cultural contexts. The study retrospectively investigates the early environmental experiences of children with sensory difficulties and their interactions with caregivers. It is structured around an ecological approach and an autoethnographic methodology and analyzes seven cases in which early sensory–motor development, attachment relationships, and patterns of environmental stimulation are examined together. Each case is interpreted through the conceptual framework of“a dimension of human nature – a dominant ecological environment,”making visible the cultural and environmental factors shaping sensory development. The findings indicate that sensory difficulties are not solely biologically determined but are closely related to early caregiving environments, bodily contact, rhythmic continuity, freedom of movement, and social interaction. In this context, the study discusses the ecological and cultural mismatch between evolutionarily shaped sensory systems and contemporary living conditions, and reconceptualizes sensory difficulties not as individual pathologies but as environmentally and culturally situated phenomena. In conclusion, this thesis seeks to contribute anthropological depth to the diagnosis and assessment of childhood sensory difficulties and emphasizes the importance of rethinking early caregiving practices in ways that are sensitive to sensory ecology.
Benzer Tezler
- Turizme antropolojik bir yaklaşım: Hacı Bayram Veli Camii ve Türbesi alan araştırması
An anthropological approach to tourism: A field study on Hacı Bayram Veli Mosque and Tomb
MELİKE SELİN ÖCALAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
AntropolojiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSeyahat İşletmeciliği ve Turizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN PARS ŞAHBAZ
- Post-antropolojik felsefelerde adaletin imkânı
The possibility of justice in post-anthropological philosophies
NAZAN YEŞİLKAYA
Doktora
Türkçe
2020
FelsefeAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN YÜCEL BAŞDEMİR
- Kendini inceleyen kadınlar- Kadın çalışmaları üzerine antropolojik bir araştırma
Woman criticising herself- An anthropological research on women studies
MELİKE KAPLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Halk Bilimi (Folklor)Ankara ÜniversitesiHalk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜRBÜZ ERGİNER
- COVID-19 pandemic in an environment of uncertainty
Belirsizlik ortamında COVID-19 pandemisi
SELDA SEVENCAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
AntropolojiYeditepe ÜniversitesiAntropoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EBRU KAYAALP JURİCH
- Konya yemek kültüründe düğün pilavının toplumsal ve kültürel anlamı
The social and cultural meaning of wedding rice in Konya food culture
SEVDE NUR ADIGÜZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SosyolojiNecmettin Erbakan ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FARUK KARAARSLAN