5., 6., 7. ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitabında geçen değerlendirme sorularının SOLO Taksonomisine göre yapay zeka destekli incelenmesi
AI supported analysis of evaluation questions in 5th, 6th,7th and 8th grade science textbook according to SOLO Taxonomy
- Tez No: 993082
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET AKİF HAŞILOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: ACI-318-83, ACI-318-83
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilimleri Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 5., 6., 7. ve 8. sınıf Fen Bilimleri ders kitaplarında yer alan değerlendirme sorularının SOLO Taksonomisi' nin bilişsel düzey basamaklarına göre incelenmesidir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini MEB'e ait güncel fen bilimleri ders kitapları, örneklemini ise bu kitaplarda yer alan tüm ünite değerlendirme soruları oluşturmaktadır. Değerlendirme sorularının analizi sürecinde, SOLO Taksonomisi' nin ön-yapısal, tek-yapısal, çok-yapısal, ilişkisel ve soyutlanmış yapı basamakları temel alınarak analizler yapay zekâ destekli sınıflandırma yaklaşımıyla ve uzman görüşleri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Yapay zekâ tabanlı analiz aracı, soruların bilişsel düzeylerine ilişkin ön sınıflandırmalar üretmiş ve elde edilen çıktılar araştırmacı tarafından incelenerek nihai kodlamalar oluşturulmuştur. Analiz sürecinin güvenirliği, kodlayıcılar arası uyum hesaplamalarıyla desteklenmiştir. Araştırma bulguları, 5. ve 6. sınıf fen bilimleri ders kitaplarında yer alan değerlendirme sorularının büyük ölçüde tek- yapısal ve çok-yapısal düzeylerde yoğunlaştığını, öğrencilerin daha çok bilgi hatırlama ve sınırlı kavramsal açıklama gerektiren sorularla karşılaştığını göstermektedir. 7. sınıf düzeyinde ilişkisel yapıdaki soruların oranında kısmi bir artış gözlenirken, 8. sınıf ders kitabında çok-yapısal ve ilişkisel düzeylerdeki soruların daha belirgin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca tüm sınıf düzeylerinde soyutlanmış yapı basamağını temsil eden, üst düzey düşünme, genelleme ve bilgi transferi gerektiren soruların oldukça sınırlı olduğu saptanmıştır. Elde edilen sonuçlar, fen bilimleri ders kitaplarında yer alan değerlendirme sorularının büyük ölçüde alt ve orta düzey bilişsel becerileri ölçmeye odaklandığını ve öğrencilerin üst düzey bilişsel gelişimini destekleme açısından yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Değerlendirme sorularının SOLO Taksonomisi' nin üst basamaklarını daha fazla kapsayarak yapılandırılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the assessment questions included in 5th, 6th, 7th, and 8th grade Science textbooks published by the Ministry of National Education according to the cognitive level stages of the SOLO Taxonomy. The research was conducted using the document analysis method, one of the qualitative research approaches. The population of the study consists of current science textbooks published by the Ministry of National Education, while the sample includes all unit assessment questions contained in these textbooks. In the analysis process of the assessment questions, the pre-structural, uni-structural, multi- structural, relational, and extended abstract levels of the SOLO Taxonomy were taken as a basis, and the analyses were carried out using an artificial intelligence–supported classification approach in line with expert opinions. The artificial intelligence–based analysis tool generated preliminary classifications regarding the cognitive levels of the questions, and the obtained outputs were reviewed by the researcher to produce the final codings. The reliability of the analysis process was supported through inter-coder agreement calculations. The findings of the study indicate that the assessment questions in 5th and 6th grade science textbooks are largely concentrated at the uni-structural and multi-structural levels, showing that students mostly encounter questions requiring information recall and limited conceptual explanations. While a partial increase in the proportion of relational-level questions was observed at the 7th grade level, multi-structural and relational-level questions were found to be more prominent in the 8th grade textbook. In addition, it was determined that questions representing the extended abstract level, which require higher-order thinking, generalization, and knowledge transfer, are quite limited across all grade levels. The results reveal that the assessment questions in science textbooks largely focus on measuring lower- and middle- level cognitive skills and are insufficient in supporting students' higher-order cognitive development. It is recommended that assessment questions be structured to more extensively cover the upper levels of the SOLO Taxonomy.
Benzer Tezler
- 5. 6. 7. ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitabında yer alan değerlendirme sorularının yenilenmiş bloom taksonomisine göre incelenmesi
Investigation of the evaluation questions in 5th6 th7 thand 8thgrade science textbooks according to revised bloom's taxonomy
ZEYNEP ÇOLAK ŞEKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimDicle ÜniversitesiFen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CİHAT DEMİR
- Ortaokul 5, 6, 7, 8. sınıf fen bilimleri ders kitaplarının alana özgü beceriler bakımından incelenmesi
Examination of middle school 5th, 6th, 7th, 8th grade science textbooks in terms of domain-specific skills
RABİA SEVİL BALCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL OĞUZ ER
- Ortaokul (5-8) fen bilimleri ders kitaplarında yer alan metin ve görsellerin doğal afetler ve afet bilinci eğitimi açısından incelenmesi
Examining the text and images in the secondary school (5-8) science textbook in terms of natural disasters and disaster awareness education
ELİF AVŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA MOLU
- 2018 ile Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programlarının ve 5. sınıf ders kitaplarının bilimsel süreç becerileri açısından karşılaştırılması
Comparison of the 2018 and Türkiye Yüzyılı Maarif Model Science Course Curriculums and 5th grade textbooks in terms of scientific process skills
GAMZE KURT DİREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAksaray ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA ERTAŞ KILIÇ
- Ortaokul (5-8) fen bilimleri ders kitaplarında yer alan metinlerin değerler eğitimi açısından incelenmesi
The texts in changes in secondary school (5-8) science textbooks in terms of values review
NEFİSE ALADAĞLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA MOLU