Türkiye'de dış ticaret dengesinin yapısal analizi (1923-2023)
Structural analysis of foreign trade balance in Turkey (1923-2023)
- Tez No: 993081
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ŞEKİP YAZGAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İkt. Gelişme ve Uluslararası İkt. Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'nin dış ticaretinin, uygulanan iktisat ve dış ticaret politikalarının yönlendirdiği sürekli bir dönüşüm ve uyum süreci yaşadığı görülmektedir. Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze Türkiye'nin en temel sorunlarından birisinin dış ticaret dengesi (açığı) sorunu olduğu kabul edilmektedir. Bu doğrultuda tezde, 1923-2023 yıllarını kapsayan dönemde Türkiye'de dış ticaret açıklarının, ihracatın ithalatı karşılama oranı serisi üzerinden durağanlık özellikleri incelenerek değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Söz konusu serinin durağanlık özellikleri, geleneksel Artırılmış Dickey-Fuller (ADF) birim kök testi, doğrusal olmayan serilerde durağanlık analizi gerçekleştiren Kruse (2011) birim kök testi, yapısal kırılmaların ve doğrusal dışılığın birlikte kabul edildiği Hepsağ (2021) birim kök testi ve veri kümelerini tanımlamak, kategorize etmek veya tahmin etmek için yetkin, çok amaçlı bir yaklaşım aracı olarak kabul edilen yeni nesil otoregresif sinir ağları birim kök testi (ARNN-ADF) kullanılarak araştırılmaktadır. Türkiye'de ihracatın İthalatı karşılama oranı serisinin 1923-2023 yılları arasını kapsayan dönem için durağanlık özelliklerinin incelenmesi için kullanılan birim kök test sonuçları, bir bütün olarak değerlendirildiğinde, inceleme döneminde serinin durağan olmadığını başka bir ifadeyle birim kök içerdiğini göstermektedir. Türkiye'de inceleme döneminde dış ticaret dengesini ifade eden ihracatın ithalatı karşılama oranı serisinin durağan olmadığı bulgusu, dış ticaret dengesinin sağlanmasına yönelik alınacak politika tedbirlerinin başarılı olabileceği anlamına gelmektedir. Ulaşılan ampirik bulgu doğrultusunda, Türkiye'de dış ticaret dengesinin sağlanabilmesi için hangi politika tedbirlerinin alınması gerektiği sorusunun cevabı politika yapıcılar için önem arz etmektedir. Bu kapsamda ilgili literatürde, Türkiye'nin küresel değer zincirinin bir parçası olmak üzere stratejiler geliştirmesinin ve sanayisinin teknoloji dönüşümünün de bu yönde planlamasının yanında ve Türkiye'nin iç kaynaklarını mobilize ederek desteklenen iyi planlanmış bir sanayi politikasının oluşturulmasının gerekliliğini ifade eden görüşler bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Turkey's foreign trade has undergone a continuous process of transformation and adaptation guided by the economic and foreign trade policies implemented. It is widely acknowledged that one of Turkey's most fundamental problems since the founding of the Republic has been the issue of the foreign trade balance (deficit). In this context, the thesis aims to evaluate the stationarity properties of foreign trade deficits in Turkey during the period 1923-2023 by examining the series of the ratio of exports to imports. The stationarity properties of the series in question are evaluated using the traditional Augmented Dickey-Fuller (ADF) unit root test, the unit root test by Hepsağ (2021), which performs stationarity analysis on non-linear series and accepts structural breaks and non-linearity together, and the unit root test by Kruse (2011) unit root test, which performs stationarity analysis on non-linear series, the Hepsağ (2021) unit root test, which simultaneously accepts structural breaks and non-linearity, and the new generation autoregressive neural network unit root test (ARNN-ADF), which is considered a competent, multi-purpose approach tool for defining, categorizing, or estimating data sets. The unit root test results used to examine the stationarity characteristics of the export-to-import ratio series in Turkey for the period 1923-2023 show that, when evaluated as a whole, the series is not stationary during the period under review; in other words, it contains a unit root. The finding that the export-to-import coverage ratio series, which represents the foreign trade balance in Turkey during the study period, is non-stationary implies that policy measures taken to achieve a foreign trade balance may be successful. In line with the empirical findings, the answer to the question of which policy measures should be taken to achieve a foreign trade balance in Turkey is important for policymakers. In this context, the relevant literature contains views stating that it is necessary for Turkey to develop strategies to become part of the global value chain, plan the technological transformation of its industry in this direction, and establish a well-planned industrial policy supported by mobilizing Turkey's internal resources.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Current account adjustment in Turkey 1923-2002
Türkiye`de cari işlemler dengesi uyumu: 1923-2002
YELDA YÜCEL
- Cumhuriyet'in ilk yıllarında Aydın'da iktisadi ve ticari yaşam (1923–1950)
Economic and commercial life in Aydın during the early years of the Republic (1923–1950)
BUSE SELİN ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihAydın Adnan Menderes ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜNVER GÜNEŞ
- Kura dayalı istikrar programının ödemeler bilançosuna etkisi :Türkiye örneği
Exchange rate-based stabilization program to balance of payments : Turkish Experience
NEVZAT BALIKÇIOĞLU
- Avrupa Birliği ilişkileri çerçevesinde Türkiye ve Almanya arasındaki dış ticaretin yapısal kırılmalı analizi
Within the framework of the European Union relations between Turkey and Germany foreign trade analysis structural break
MERVE ERMİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
EkonomiAydın Adnan Menderes ÜniversitesiEkonomi Finans Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHİN BULUT
