Tarımsal teras peyzajlarının tanımlanması: Uzundere Vadisi örneği
Description of agricultural terrace landscapes: The Uzundere Valley example
- Tez No: 993133
- Danışmanlar: PROF. DR. FARİS KARAHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, Uzundere Vadisi boyunca Dikyar, Cömertler, Merkez, Erikli, Çaybaşı ve Sapaca mahallelerinde mevcut tarımsal terasların (Seki) tespit edilip, bu terasların eğim, yön, yükseklik ve boyutlar morfolojik özelliklerin analizini yapılmasını, coğrafi bilgi sistemleri kullanarak terk edilmişlik durumlarını tespit edip, terk edilmelerinin başlıca nedenlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Elde edilen ortofotolar ve drone çekimleri ile tarımsal terasların morfolojisi incelenmiştir. Görüntüler, ArcGIS ve QuantumGIS olmak üzere Coğrafi bilgi sistemleri ile dijital ortamda anlamlandırılmış, morfolojik çıktılara dijital yükselti haritaları vasıtasıyla ve Harita Genel Müdürlüğü Küre yazılımlarında yapılan işlemlerle varılmıştır. Teras terk edilmesi verileri“Normalize Edilmiş Vejetasyon İndeksi”hesaplamalarıyla bulunmuşken, terk edilmiş teraslar üzerinde hidrolojik bağlantısallığın ve yerleşim yerlerine uzaklığın etkileri irdelenmiştir. Bulgular: Çalışma alanındaki toplam tarım arazisinin %57,2'si teraslanmış alanlardan oluşmaktadır. Toplamda 253 hektarlık bir alana yayılan 3.891 adet teras tespit edilmiştir. Teraslaşmanın en yoğun olduğu mahalleler Dikyar (%66,8 teras oranı) ve Sapaca'dır (%67,3). Bu bölgelerde tarım, dik topoğrafya nedeniyle neredeyse tamamen teraslara dayalıdır. Terasların büyük çoğunluğu (%56,5) %20-50 eğim grubundaki dik arazilerde yoğunlaşmıştır. Terasların %97,4'ü geleneksel kuru taş duvar tekniğiyle inşa edilmiştir. Teraslar genel olarak Kuzeybatı (%19,1), Güneybatı (%18,5) ve Kuzey (%16,9) bakılarına yerleşmiştir. Aktif Kullanım: Terasların %85'i (NDVI değeri > 0,4) aktif tarımsal üretimde kullanılmakta ve sağlıklı bitki örtüsüne sahiptir. Bu durum, yöre halkının teras tarımına bağlılığını göstermektedir. Terk Edilme: Terasların yaklaşık %15'i bakımsız veya terk edilmiş durumdadır. Terk edilen alanlar genellikle yerleşime uzak, çok dik eğimli veya sulama imkanının kısıtlı olduğu bölgelerdedir.. Terasların %33,2'si su kaynaklarına (akarsu ağına) 0-50 metre mesafededir. Bu durum sulamayı kolaylaştırsa da sel ve taşkınlarda teras duvarlarının yıkılma riskini artırmaktadır (özellikle Dikyar ve Çaybaşı'nda). Merkez ve Erikli mahallelerinde terasların önemli bir kısmı su kaynaklarına uzaktır (>100 m), bu da cazibeli sulamayı zorlaştırmakta ve terk edilme riskini artırmaktadır. Miras yoluyla arazilerin bölünmesi, iş gücü eksikliği, kırsal nüfusun azalması ve sulama altyapısındaki yetersizlikler terasların terk edilmesindeki başlıca nedenlerdir. Teraslar, sadece üretim alanı değil,“Kültürel Peyzaj”ve“Antropojenik Jeomorfoloji”örneği olarak tanımlanmıştır. Geleneksel taş duvar ustalığının azalması, sistemin fiziksel sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Sonuçlar: Uzundere'deki terasların zorlu coğrafyaya uyum sağlamış, taş işçiliğiyle örülmüş, yüksek üretim kapasitesine sahip“yaşayan bir tarımsal miras”olduğunu, ancak bakım, onarım ve iş gücü sorunları nedeniyle risk altında bulunduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Purpose: This study aims to identify existing agricultural terraces in the Dikyar, Cömertler, Merkez, Çaybaşı, Erikli, and Sapaca neighborhoods along the Uzundere Valley, analyze their morphological characteristics such as slope, orientation, height, and dimensions, determine their state of abandonment using geographic information systems, and investigate the main reasons for their abandonment. Method: The morphology of the agricultural terraces was examined using orthophotos and drone footage.The images were digitally interpreted using Geographic Information Systems (GIS) such as ArcGIS and QuantumGIS, and morphological outputs were obtained through digital elevation maps and processing performed in the Turkish Mapping General Directorate's Globe software. Terrace abandonment data was determined using“Normalized Difference Vegetation Index”calculations, while the effects of hydrological connectivity and distance from settlements on abandoned terraces were investigated. Findings: Terraced areas constitute 57.2% of the total agricultural land in the study area. A total of 3,891 terraces were identified, spread over an area of 253 hectares. The neighborhoods with the highest terrace density are Dikyar (66.8% terrace ratio) and Sapaca (67.3%). In these areas, agriculture is almost entirely based on terraces due to the steep topography. The vast majority of terraces (56.5%) are concentrated on steep slopes in the 20-50% gradient range. 97.4% of the terraces were constructed using the traditional dry stone wall technique. Terraces are generally located on the northwest (19.1%), southwest (18.5%), and north (16.9%) slopes. Active Use: 85% of the terraces (NDVI value > 0.4) are used for active agricultural production and have healthy vegetation. This situation demonstrates the local people's commitment to terrace farming. Abandonment: Approximately 15% of the terraces are neglected or abandoned. Abandoned areas are generally located far from settlements, on very steep slopes, or in regions with limited irrigation possibilities. 33.2% of the terraces are located 0-50 meters from water sources (stream network). While this facilitates irrigation, it increases the risk of terrace walls collapsing during floods (especially in Dikyar and Çaybaşı). In the Merkez and Erikli neighborhoods, a significant portion of the terraces are far from water sources (>100 m), which makes gravity irrigation difficult and increases the risk of abandonment. The division of land through inheritance, labor shortages, decreasing rural population, and inadequate irrigation infrastructure are the main reasons for the abandonment of the terraces. The terraces have been identified not only as a production area but also as an example of“Cultural Landscape”and“Anthropogenic Geomorphology”. The decline of traditional stonemasonry threatens the physical sustainability of the system. Conclusions: The study reveals that the terraces in Uzundere are a“living agricultural heritage”that has adapted to the challenging geography, is constructed with stonework, and has a high production capacity, but is at risk due to maintenance, repair, and labor problems
Benzer Tezler
- Artvin merkez ilçe ve yakın çevresinde peyzaj karakter değerlendirmesi ile peyzaj planlama rehberlerinin geliştirilmesi
Developing landscape planning guides with landscape character assesment in Artvin central province and its close environs
MANOLYA ÖZDEMİR DURAK
Doktora
Türkçe
2022
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TEVFİK HAKAN ALTINÇEKİÇ
- Kıyı planlama ve peyzaj karakter analizi;Ayvacık-Çanakkale örneği
Coastal planning and landscape character analysis;case of ayvacik - çanakkale
İLKCAN KARATEPE ÇETİNKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Peyzaj MimarlığıÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM KAPTAN AYHAN
- Silifke merkez ve kırsalı tarihsel peyzaj niteliklerinin değerlendirilmesi ve korunması
Assessment and preservation of historic landscape characters of Silifke
YASEMİN AYDOĞDU
Doktora
Türkçe
2025
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YEGAN KAHYA SAYAR
- Kıyısal peyzajların sürdürülebilir turizm ve rekreasyon potansiyeli yönünden değerlendirilmesi: Bartın-Kızılkum örneği
Evaluation of coastal landscapes in terms of sustainable tourism and recreation potential: Bartin-Kizilkum case
KÜBRA ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Peyzaj MimarlığıBartın ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CANAN CENGİZ
- Çankırı, Ilgaz bölgesi peyzajlarının sağladığı faydaların peyzaj yapıları, karakterleri ve fonksiyonları açısından çok yönlü analizi
Multi functional analysis of Çankırı, Ilgaz regional landscape services in terms of landscape structures, characters and functions
BETÜL TÜLEK
Doktora
Türkçe
2017
Peyzaj MimarlığıAkdeniz ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERYEM ATİK