Şizofreni tanılı hastalarda psikotrop ilaçların antikolinerjik yükünün beyin beyaz madde yapısı ve işlemleme hızı ile ilişkisi
The relationship between anticholinergic burden of psychotropic medications and brain white matter microstructure and processing speed in patients with schizophrenia
- Tez No: 993277
- Danışmanlar: PROF. DR. NABİ ZORLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: şizofreni, antikolinerjik yük, difüzyon tensör görüntüleme, fraksiyonel anizotropi, işlemleme hızı, beyaz madde mikroyapısı, schizophrenia, anticholinergic burden, diffusion tensor imaging, fractional anisotropy, processing speed, white matter microstructure
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Psikiyatri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, şizofreni tanılı hastalarda psikotrop ilaçların antikolinerjik yükünün beyin beyaz madde mikroyapısı ve işlemleme hızı ile ilişkisini araştırmaktır. Antikolinerjik yük; klasik toplam skor yöntemi (ACB) ve ilaç dozunu dikkate alan kümülatif doz-bağımlı yöntem (SumSDACE) olmak üzere iki farklı ölçüm yaklaşımı ile değerlendirilmiş; her iki yöntemin nörogörüntüleme ve bilişsel performans bulgularıyla ilişkisi karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Yöntem: Çalışma, kesitsel ve gözlemsel tasarımda planlanmıştır. DSM-5 tanı ölçütlerine göre şizofreni tanısı almış, 18–50 yaş arasında, en az bir aydır düzenli psikotrop ilaç kullanan 33 hasta dahil edilmiştir (yaş ortalaması: 35,4 ± 8,0 yıl; %66,7 erkek; ortalama hastalık süresi: 13,0 ± 6,8 yıl). Antikolinerjik yük; ACB ölçeği puanlarının basit toplamı (toplam ACB skoru) ve Lozano-Ortega ve ark. (2019) tarafından tanımlanan doz-standartize yöntem (SumSDACE) ile hesaplanmıştır. SumSDACE, her bir ilacın Anticholinergic Cognitive Burden (ACB) puanının, ilgili ilacın günlük kullanılan dozunun Dünya Sağlık Örgütü Tanımlanmış Günlük Doz (Defined Daily Dose, DDD) değerine oranı ile çarpılması ve tüm ilaçlar için elde edilen bu doz-ağırlıklı değerlerin toplanması esasına dayanan kümülatif bir ölçüttür. Beyaz madde mikroyapısı; 3 Tesla MR cihazında elde edilen difüzyon tensör görüntüleme (DTI) verileri üzerinden Tract-Based Spatial Statistics (TBSS) analizi ile değerlendirilmiş, fraksiyonel anizotropi (FA) temel ölçüt olarak kullanılmıştır. İşlemleme hızı Digit Symbol Substitution Test (DSST) ile ölçülmüştür. Antikolinerjik yük ile FA ve DSST arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon ve yaş-eğitim kontrollü kısmi korelasyon analizleriyle incelenmiştir. Bulgular: Toplam ACB skoru ortalaması 4,4 ± 2,8, SumSDACE ortalaması 4,1 ± 2,5, ortalama DSST doğru eşleştirme sayısı 36,9 ± 12,1 olarak saptanmıştır. TBSS analizinde toplam ACB skoru ile FA değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönlü ilişki saptanmış; düzeltilmiş p = 0,004 eşiğini geçen iki küme belirlenmiştir. Birinci küme (2.410 voksel) sol anterior talamik radyasyon, süperior longitudinal fasikülüs, inferior longitudinal fasikülüs, kortikospinal trakt ve forniksi; ikinci küme (1.190 voksel) forceps minörü kapsamaktadır. Doz-bağımlı SumSDACE yöntemi ile FA arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Toplam ACB skoru ile DSST arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır (r = −0,05; p = 0,787); SumSDACE ile DSST arasında da anlamlı ilişki saptanmamıştır (r = −0,07; p = 0,706). Yaş ve eğitim süresi kovaryant olarak kontrol edildiğinde bulgular değişmemiştir. Sonuçlar: Bu çalışmada klasik ACB yöntemiyle ölçülen antikolinerjik yük ile belirli beyaz madde traktlarındaki FA değerleri arasında negatif yönlü ilişki saptanmış; ancak bu ilişki işlemleme hızına yansımamıştır. ACB ile FA arasında ilişki gözlemlenirken SumSDACE yöntemi ile FA arasında ilişki saptanmamış olması, antikolinerjik yükün ölçüm biçimine bağlı olarak nörogörüntüleme bulgularıyla farklı sonuçlar elde edilebileceğini göstermektedir. Kesitsel tasarım nedeniyle değişkenler arasında nedensel ilişki kurulamaz. Bulgular, daha büyük örneklemli ve boylamsal tasarımlarla desteklenmesi gereken ön bulgular olarak değerlendirilmelidir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to investigate the relationship between the anticholinergic burden of psychotropic medications and brain white matter microstructure and processing speed in patients with schizophrenia. Anticholinergic burden was assessed using two distinct measurement approaches the classical cumulative score method (ACB) and a dose-weighted cumulative method (SumSDACE) and the associations of each approach with neuroimaging and cognitive performance outcomes were examined comparatively. Methods: This cross-sectional, observational study included 33 patients aged 18–50 years who met DSM-5 diagnostic criteria for schizophrenia and had been receiving regular psychotropic medication for at least one month (mean age: 35.4 ± 8.0 years; 66.7% male; mean illness duration: 13.0 ± 6.8 years). Anticholinergic burden was quantified using two methods: the simple summation of Anticholinergic Cognitive Burden (ACB) scale scores across all medications (total ACB score), and the dose-standardized cumulative method (SumSDACE) described by Lozano-Ortega et al. (2019). SumSDACE was calculated by multiplying each drug's ACB score by the ratio of the prescribed daily dose to the World Health Organization Defined Daily Dose (DDD), and summing these dose-weighted values across all anticholinergic medications. White matter microstructure was assessed using diffusion tensor imaging (DTI) data acquired on a 3 Tesla MRI scanner and analysed via Tract-Based Spatial Statistics (TBSS), with fractional anisotropy (FA) as the primary metric. Processing speed was evaluated with the Digit Symbol Substitution Test (DSST). Associations between anticholinergic burden and FA or DSST scores were examined using Pearson correlation and partial correlation analyses controlling for age and years of education. Results: The mean total ACB score was 4.4 ± 2.8, the mean SumSDACE was 4.1 ± 2.5, and the mean number of correct DSST responses was 36.9 ± 12.1. TBSS analysis revealed a statistically significant negative association between total ACB score and FA values, with two clusters exceeding the corrected significance threshold (p = 0.004). The first cluster (2,410 voxels) encompassed the left anterior thalamic radiation, superior longitudinal fasciculus, inferior longitudinal fasciculus, corticospinal tract, and fornix; the second cluster (1,190 voxels) comprised the forceps minor. No statistically significant association was found between SumSDACE and FA. No significant correlation was observed between total ACB score and DSST performance (r = −0.05; p = 0.787), nor between SumSDACE and DSST (r = −0.07; p = 0.706). These findings remained unchanged after controlling for age and years of education. Conclusion: This study identified a negative association between anticholinergic burden as measured by the classical ACB method and FA values in specific white matter tracts; however, this association was not reflected in behavioural measures of processing speed. The divergent findings between the ACB and SumSDACE methods suggest that the choice of measurement tool may yield differing results when examining associations between anticholinergic burden and neuroimaging outcomes. Given the cross-sectional design, no causal inferences can be drawn. These findings should be regarded as preliminary evidence warranting replication in larger, longitudinal studies incorporating multiparametric DTI assessments.
Benzer Tezler
- Şizofreni ve benzeri psikotik bozukluk tanısı almış hastalara taburculuk döneminde ilaç tedavisine uyuncunu arttırmaya yönelik olarak verilen ilaç eğitiminde klinik eczacının rolü
The role of the clinical pharmacist in drug education for increasing compliance with drug therapy in the period of discharge with the diagnosis of schizophrenia and other psychotic disorders
NADİR YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Eczacılık ve FarmakolojiHacettepe ÜniversitesiKlinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AYÇE ÇELİKER
- Üçüncü basamak psikiyatrik tedavi merkezinde psikoz tedavi yaklaşımları-retrospektif, kesitsel bir farmakoepidemiyoloji çalışması
Approaches to psychosis treatment at the third level psychiatric treatment center-a retrospective, cross-sectional pharmacoepidemiology study
ECE DAĞDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriAtatürk ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HACER AKGÜL CEYHUN
- Psikiyatri kliniğinde yatarak tedavi gören COVID-19 hastalarının sosyodemografik ve klinik özellikleri
Sociodemographic and clinical characteristics of COVID-19 patients treated in a psychiatry clinic
RUŞEN KUYUCU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE GÜL KART
- Şizofreni tanılı hastalar ve ilk atak psikoz hastaları ile hastaların sağlıklı kardeşlerindeki CRP ve D vitamini düzeylerinin bilişsel işlevler açısından sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırılması
Comparison of crp and vitamin D levels in patients with schizophrenia and first attack psychosis, healthy siblings of patients and healthy control group in terms of cognitive functions
NEFİSE KAYKA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
PsikiyatriAbant İzzet Baysal ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN YILDIRIM
- Toplum ruh sağlığı merkezine devam eden hastaların COVID-19 pandemi sürecinden etkilenme durumları
Patients who continue to the community mental health center are affected by the COVID-19 pandemic process
EMEL ERDENİZ