Hafıza alanı olarak Tunceli/Dersim müzik kültüründe ağıtlar
Laments in the musical culture of Tunceli/Dersim as a site of memory
- Tez No: 993565
- Danışmanlar: PROF. DR. AYRİN ERSÖZ, PROF. DR. CENK GÜRAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzik ve Sahne Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, müzik, hafıza ve toplum arasındaki çok katmanlı ilişkiyi, Anadolu'nun yerel müzik kültürlerinden biri olan Tunceli/Dersim ağıtları üzerinden incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Pierre Nora'nın lieux de mémoire (hafıza alanları) yaklaşımını kullanarak ağıtların, bireysel ve kolektif hafızanın inşasında nasıl işlev gördüğünü ortaya koymaktır. Bu bağlamda Tunceli/Dersim ağıtları, yalnızca bir müzikal ifade biçimi değil, aynı zamanda toplumsal travmaların, tarihsel deneyimlerin ve kültürel kimliğin taşındığı sözlü hafıza metinleri olarak ele alınmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılmış; alan araştırması, kişisel görüşme ve müzikal analiz teknikleri bir arada kullanılmıştır. Ağıtların metinsel içerikleri kültürel ve inançsal ögeler açısından değerlendirilirken, makamsal ezgi çekirdekleri üzerinden yapılan çözümlemeler ise müziğin hafızadaki yerini somutlaştırmıştır. Elde edilen bulgular, ağıtların mikro düzeyde bireysel acıları ifade ederken makro düzeyde toplumsal belleğin sürekliliğini ve kimlik inşasını güçlendirdiğini göstermektedir. Müzikal yapı ile sözlü anlatım arasındaki karşılıklı etkileşim, belleğin hem bireysel hem de toplumsal düzeyde nasıl yeniden üretildiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, müzikoloji ile hafıza çalışmaları arasında bir köprü kurarak literatüre disiplinler arası bir katkı sunmayı hedeflemekte; aynı zamanda kültürel çeşitliliğin korunması, sözlü geleneklerin kayıt altına alınması ve toplumsal belleğin aktarımı açısından önemli bir kaynak niteliği taşıdığına inanılmaktadır. Böylece, Tunceli/Dersim ağıtları üzerinden müziğin toplumsal hafızadaki işlevi hem teorik hem de pratik düzeyde yeniden düşünülmüş; bu bağlamda müzik, kolektif belleğin aktarımı, kimlik inşası ve kültürel sürekliliğin sağlanmasında merkezi bir unsur olarak konumlandırılmıştır.
Özet (Çeviri)
The present study examines the multi-layered relationship between music, memory, and society through the lens of Tunceli/Dersim laments, one of Anatolia's local musical cultures. The main purpose of the study is to reveal how laments function in the construction of individual and collective memory using Pierre Nora's lieux de mémoire (memory spaces) approach. In this context, Tunceli/Dersim laments are addressed not only as a form of musical expression but also as oral memory texts that convey social traumas, historical experiences, and cultural identity. The study employs qualitative research methods, combining field research, personal interviews, and musical analysis techniques. While the textual content of the laments was evaluated in terms of cultural and religious elements, the analyses conducted through the modal melodic kernels concretized the place of music in memory. The findings obtained show that while laments express individual grief at the micro level, they also reinforce the continuity of social memory and identity construction at the macro level. The reciprocal interaction between musical structure and oral narrative reveals how memory is reproduced and rearticulated at both individual and collective levels. The present study aims to contribute to the literature in an interdisciplinary manner by bridging musicology and memory studies and also aims to serve as an important resource in terms of preserving cultural diversity, recording of oral traditions, and transmission of social memory. Thus, the function of music in social memory was re-examined both theoretically and practically through the lens of Tunceli/Dersim laments and in this context, music was positioned as a central element in the transmission of collective memory, identity construction, and maintenance of cultural continuity.
Benzer Tezler
- Belgesel fotoğraflarla Tunceli Müzesini hafıza mekânı olarak okumak
Reading Tunceli Museum as a place of memory with documentary photographs
SERPİL POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sahne ve Görüntü SanatlarıMunzur ÜniversitesiKültür ve Sanat Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE ÇOBAN KENEŞ
- “Dağların kayıp anahtarını arayan halk”Dersim toplumunda kimliksel uyanış, kültürel siyasetler ve iç gerilimler
“The people who seek the lost key to the mountains”identity revival, cultural politics and internal conflicts in Dersimli society
ÜLKER SÖZEN
Doktora
Türkçe
2017
SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞÜKRÜ ASLAN
- Yurdun dışında kalanlar: Almanya'daki dersim/tunceli kökenli ilk kuşak göçmen işçilerin kolektif bellek ve kimlik anlatıları
Left outside the homeland: collective memory and identity narratives among first-generation migrant workers of dersim/tunceli origin in Germany
SİBEL TAŞ
Doktora
Türkçe
2026
Halk Bilimi (Folklor)Ankara ÜniversitesiHalk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERPİL AYGÜN CENGİZ
- Dersim'de sosyal yapının tarihî arka planı (XVI.-XVIII. yüzyıllar)
Historical background of social structure of Dersim (XVI–XVIII. centuries)
RAZİYE GÜNAY
- Kimliğin siyasallaşması: Tunceli örneği
Politicization of the id; example Tunceli̇
MEHMET EDİP YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
SosyolojiAdnan Menderes ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLSEN DEMİR