Türkiye'de afet sonrası vergilendirme politikaları: 1999 ve 2023 depremleri bağlamında bir analiz
Post-disaster taxation policies in Türkiye: An analysis in the context of the 1999 and 2023 earthquakes
- Tez No: 993775
- Danışmanlar: PROF. DR. SİBEL BUKET İNCE ÇAŞKURLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Afetler, Kamu maliyesi, Vergi gelirleri, Vergi politikası, Vergiler, Disasters, Public finance, Tax revenues, Taxation policy, Taxes
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Politikası Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yaşamın olağan seyrini değiştiren, dengeleri bozan ve yeni bir yaşam biçimini benimsemeyi zorlayan afetler, acı tecrübeler kazandırmıştır. Afetlerden sonra ortaya çıkan maddi zararların telafi edilmesi ihtiyacının finansmanı, her zaman mevcut mevzuatta yer alan tedbirlerle mümkün olmamıştır. Finansman sorununa deva olacak maliye politikası aracı ise vergi olmuştur. 1999 Marmara Depremi ve 2023 Kahramanmaraş Depremleri sonrasında vergi mevzuatında değişiklikler yapılmış ve yeni vergiler ihdas edilmiştir. Ancak ihdas edilen bu vergilerin etkinlik sorunu gündeme gelmiştir. Toplanan vergi gelirinin etkin olup olmaması, ilk aşamada vergilemede adalet ve vergiye gönüllü uyum kıstaslarına göre değerlendirilmelidir. İkinci aşamada, tahakkuk eden vergilerin ne kadarlık bir bölümünün tahsil edildiğine bakılması gerekmektedir. Üçüncü aşamada ise toplanan vergi gelirinin gayrisafi yurt içi hasıladan almış olduğu pay detaylı olarak analiz edilmelidir. 1999 ve 2023 yıllarında yaşanmış olan depremler karşılaştırıldığında, 2023 yılında yaşanan depremler sonrasında uygulanan vergilendirme politikasının daha başarılı olduğu söylenebilir. Bu durum, 1999 yılında yapılmış olan mevzuat değişikliğindeki aksak yönlerin giderilerek, gerekli güvenlik mekanizmasının 2023 sonrası yapılan düzenlemeye eklenmesi olarak izah edilebilir. Toplanan vergi hasılatının yüksek olması, vergi affı beklentisinin olmadığı mükellefler ve etkin bir vergi denetim organının da varlığıyla mümkün olabilir. Türkiye'de son 10 yılda incelenen mükelleflerin toplam mükellefler içindeki oranının ortalama yüzde 2 civarında ve düşük düzeylerde kalmış olması bu bakımdan bir eksikliktir. 2024 yılında inceleme oranının yüzde 3 düzeyine çıkmış olması ve buna ilişkin reel değerler, bu durumu kanıtlar niteliktedir. Adil, gönüllü uyuma sahip ve etkin bir vergi sistemi; iktisadi kalkınmayı sağlayarak, afetlere daha hazırlıklı bir sistemin varlığına katkı verecektir.
Özet (Çeviri)
Disasters that change the usual course of life, disrupt balances, and force the adoption of a new lifestyle have caused painful experiences. Financing the need for compensation for pecuniary damages after disasters has not always been possible with the measures in the current legislation. The fiscal policy tool to remedy the financing problem has been taxation. Following two catastrophes, the 1999 Marmara Earthquake and the 2023 Kahramanmaraş Earthquakes, some changes in this regard were made in the tax legislation, and new taxes were imposed. However, the effectiveness of the newly imposed taxes came into question. Firstly, the efficiency of collected tax revenue should be evaluated according to the criteria of fairness in taxation and voluntary compliance with taxation. Secondly, it is necessary to examine what proportion of the accrued taxes are collected. Thirdly, the share of collected tax revenue in gross domestic product should be analyzed in detail. When comparing the earthquakes in 1999 and 2023, it can be said that the taxation policy implemented after the earthquakes in 2023 was more successful. The reason for this can be attributed to the elimination of the shortcomings in the legislative amendment made in 1999 and also the addition of the necessary security mechanism to the regulation introduced after 2023. A high level of tax revenue collection may only be possible with the presence of taxpayers with no expectation of tax amnesty and an effective tax audit body. In this respect, it is a shortcoming that the proportion of the taxpayers subjected to tax audits in Türkiye over the last 10 years has remained at a low level of around 2 percent on average. The rise of the audit rate to 3 percent in 2024 and the real values related to this confirm this situation. A fair and effective tax system with voluntary compliance will contribute to the existence of a more prepared system for disasters by ensuring economic development.
Benzer Tezler
- Türkiye'de 1980 sonrası afet vergilerinin vergilendirme ilkeleri açısından değerlendirilmesi
An evaluation of disaster taxes in Turkey after 1980 from the perspective of taxation principles
AHMED FURKAN AYDIN
- Türkiye'de afet sonrası sürdürülebilir barınma sistemi yaklaşımı
A system approach for sustainable housing after the disaster in Turkey
SEVGÜL LİMONCU
- Türkiye'de afet sonrası kurulan geçici konut yerleşkelerinin kronolojik incelenmesi - İzmit ve Yalova'da kurulan prefabrik yerleşim örnekleri üzerinde değerlendirme
The analysis of temporary housing after disaster in Turkey - evaluation of temporary housing samples in İzmit and Yalova
İSMAİL ÖZGÜR ONUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. SİNAN MERT ŞENER
- Türkiye'de afet sonrası psikososyal destek uygulamalarının afet sosyolojisi bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of post-disaster psychosocial support practices in Türkiye in the context of disaster sociology
BARAN KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sosyal HizmetTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET GÜVEN AVCI
- Türkiye'de afet sonrası e-atık yönetiminin incelenmesi: Kahramanmaraş depremi örneği
Examining post-disaster e-waste management in Turkey: The case of the Kahramanmaraş earthquake
MÜBERRA YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Siyasal BilimlerMarmara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLAL ALİ KOTİL