Sınırları gevşetme ve bileşenlerine ayırma ipuçlarının 8-pul problemini çözme performansı üzerine etkileri
Effects of constraint relaxation and chunk decomposition cues on 8-coin problem solving performance
- Tez No: 993839
- Danışmanlar: PROF. DR. SEVTAP CİNAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İçgörü problemleri, çözümün ani ve beklenmedik bir biçimde ortaya çıktığı, problem temsilinin yeniden yapılandırılmasını gerektiren görevlerdir. Bu tür problemlerde çözümü engelleyen temel unsur, problem çözücünün başlangıçta benimsediği örtük kısıtlamalar ve bu kısıtlamaların yol açtığı çıkmaz durumudur. Temsili Değişim Kuramı'na göre, içgörüye ulaşılabilmesi için bu kısıtlamaların gevşetilmesi veya problemin bileşenlerine ayrılarak yeniden temsil edilmesi gerekmektedir. Literatürde ipuçlarının bu temsili değişimi kolaylaştırabileceği öne sürülmekle birlikte, ipucu etkisinin hangi koşullarda ortaya çıktığı ve bu etkinin çözüm, hamle davranışları ve öznel içgörü deneyimleriyle nasıl ilişkilendiği henüz tam olarak netleşmemiştir. Bu çalışmanın amacı, içgörü problemlerinde kullanılan farklı ipucu türlerinin (sınırları gevşetme, bileşenlerine ayırma ve her ikisinin birlikte sunulması) problem çözme başarısı, hamle örüntüleri ve fenomenolojik içgörü deneyimleri üzerindeki etkilerini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, Ormerod ve arkadaşları (2002) tarafından geliştirilen 8-pul problemi kullanılmıştır. Çalışma, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde yürütülmüş ve toplam 150 lisans öğrencisi araştırmaya katılmıştır. Katılımcılar, ilk aşamada orijinal 8-pul problemiyle karşılaşmış; problemi çözemeyen katılımcılara, dikkat yükü altında yürütülen bir görsel arama görevi sırasında farklı ipucu türleri sunulmuştur. Ardından katılımcılar, orijinal veya mavi zeminli bir 8-pul problemiyle tekrar karşılaşmıştır. Deneysel düzenek, ipucu türü ve ipucu sonrası problem versiyonu bakımından oluşturulan beş grup üzerinden yürütülmüştür. Analizlere yalnızca ilk aşamada problemi çözememiş katılımcılar dahil edilerek, ipucu etkisinin daha net biçimde değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bulgular, ipucu türlerinin genel çözüm oranları üzerinde sınırlı bir etki yarattığını; ancak sınırları gevşetme ipucunun, bileşenlerine ayırma ipucuna kıyasla daha yüksek çözüm oranlarıyla ilişkili olduğunu göstermiştir. Mavi zeminli problem koşulunda, sınırları gevşetme ipucunun yer aldığı durumlarda çözüm başarısının arttığı; buna karşılık bileşenlerine ayırma ipucunun tek başına sunulduğu koşullarda çözüm elde edilmediği görülmüştür. Hamle düzeyindeki analizler, ipuçlarının çözümden bağımsız olarak belirli hamle davranışlarını (özellikle sınırları gevşetme hamleleri) artırabildiğini ortaya koymuştur. Ayrıca ipucunu fark eden katılımcılar ile ipucunu problemle ilişkilendiren katılımcılar arasında çözüm başarısı açısından anlamlı farklar bulunmuş; ipucu etkisinin çözümden ziyade temsili düzeyde işlediği gösterilmiştir. Fenomenolojik bulgular ise,“Aha!”anı ile çıkmaz deneyimi arasında anlamlı bir ilişki olmadığını, içgörü deneyiminin çok boyutlu bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu çalışma, içgörü problemlerinde ipucu etkililiğinin otomatik ve evrensel olmadığını; ipucu türü, problem koşulu ve ipucunun problemle ilişkilendirilme düzeyine bağlı olarak değiştiğini göstermektedir. Bulgular, ipucu etkisinin yalnızca çözüm çıktıları üzerinden değil, süreç göstergeleri ve öznel deneyimler birlikte ele alınarak değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
Insight problems are characterized by sudden solution emergence following a restructuring of the problem representation. According to Representational Change Theory, such solutions require the relaxation of implicit constraints or the decomposition of tightly bound components. Although previous research suggests that cues can facilitate this process, it remains unclear under which conditions different cue types influence solution success, problem-solving behavior, and the subjective experience of insight. The present study examined the effects of constraint relaxation cues, chunk decomposition cues, and their combination on problem-solving performance, move patterns, and phenomenological insight experiences in the 8-coin problem. A total of 150 undergraduate students participated in a three-stage laboratory experiment. Participants first attempted to solve the original 8-coin problem. Those who failed were then exposed to different cue types embedded in a visual search task performed under attentional load. In the final stage, participants attempted either the original problem or the same problem presented with a blue background cue designed to support constraint relaxation. To isolate cue effects, analyses included only participants who failed to solve the problem in the initial stage. Results showed that cue type had a limited effect on overall solution rates. Constraint relaxation cues were associated with relatively higher solution success compared to chunk decomposition cues, particularly when followed by the problem presented with a blue background cue. However, chunk decomposition cues presented alone did not lead to successful solutions. Process-level analyses revealed that cues influenced specific move behaviors independently of solution outcomes, with constraint relaxation cues significantly increasing three-dimensional moves. In addition, participants who explicitly related the cue to the problem demonstrated significantly higher solution rates than those who merely noticed the cue. Phenomenological analyses indicated no significant association between reported impasse and“Aha!”experiences, suggesting that insight is a multidimensional and non-uniform subjective phenomenon. Overall, the findings indicate that cue effectiveness in insight problem solving is neither automatic nor universal. Instead, it depends on the interaction between cue type, problem structure, and the solver's ability to integrate the cue into the problem representation. These results highlight the importance of examining insight not only through solution outcomes, but also through behavioral and phenomenological process measures.
Benzer Tezler
- Gerçekliği izleme, bilişsel yanlılık ve temsilsel değişimin içgörüsel problem çözmeye etkisi
The effect of reality monitoring, cognitive biases and representational change on insight problem solving
GAYE ÖZEN AKIN
- Data driven model predictive control for flight control
Uçuş kontrolü için veriye dayalı model öngörülü kontrol
TALHA ULUKIR
Doktora
İngilizce
2026
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiKontrol ve Otomasyon Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLKER ÜSTOĞLU
- Eyleyici gecikmesine bağlı doyumlu ve dayanıklı H sonsuz denetleyiciyle deprem etkisi altıdaki yapısal sistemlerin titreşimlerinin kontrolü
Vibration control of structural systems under earthquake effect using actuator saturated delay dependent and robust H infinity controller
HAKAN YAZICI
Doktora
Türkçe
2011
Makine MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAHMİ GÜÇLÜ
- Almanya Parlamentosu ve TBMM'de 2015 ve 2016 yıllarında göç hareketliliği üzerine yapılan tartışmaların analizi
An analysis of the debates on migration mobility in the German Parliament and TBMM in 2015 and 2016
SELİM YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2024
Siyasal BilimlerGalatasaray ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASLI DİDEM DANIŞ ŞENYÜZ
- Optimization of transportation requirements in the deployment of military units
Askeri birliklerin intikalinde ulaştırma ihtiyaçlarının optimizasyonu
İBRAHİM AKGÜN
Doktora
İngilizce
2005
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF.DR. BARBAROS TANSEL