Turizm-ulaşım uygunluk haritası ile çoklu kirletici hava kirliliğinin CBS tabanlı mekânsal interpolasyon ve sezonsal analiz yoluyla ilişkilendirilmesi
Linking a tourism-transport suitability map with multi-pollutant air pollution using GIS-based spatial interpolation and seasonal analysis
- Tez No: 993970
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER KAYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İnşaat Mühendisliği, Civil Engineering
- Anahtar Kelimeler: Karbon emisyonu, Kentiçi ulaşım, Kimyasal kirlilik, Sürdürülebilir ulaşım, Sürdürülebilir çevre, Carbon emission, Chemical pollution, Sustainable transport, Sustainable environment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erzurum Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının amacı, turizm ve ulaşım faaliyetlerinin birlikte yoğunlaştığı kıyı illerinde hava kirliliğinin mekânsal ve mevsimsel değişimini bütüncül bir çerçevede ortaya koymak ve turizm-ulaşım baskısı ile birleşik kirlilik düzeyi arasındaki ilişkiyi nicel olarak değerlendirmektir. Çalışma alanı olarak Antalya, Muğla, Aydın ve İzmir seçilmiştir. İlk aşamada turizm çekiciliği, konaklama ve rekreasyon yoğunluğu, ulaşım ağı ve erişilebilirlik göstergeleri ile nüfus ve topoğrafya gibi bileşenleri temsil eden 11 kriter tanımlanmıştır. Bu kriterler, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ve Bulanık SIWEC yaklaşımlarıyla ağırlıklandırılmıştır. Ağırlıklar dört uzmandan oluşan karar verme ekibinin değerlendirmelerine dayanmaktadır. Ağırlıklandırılmış kriterler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında birleştirilerek Turizm-Ulaşım Uygunluk İndeksi (SUI) yüzeyleri üretilmiştir.İkinci aşamada PM10, SO₂, NO₂, O₃ ve CO kirleticileri için yaz ve kış dönemlerine ait istasyon verileri Ters Mesafe Ağırlıklı (IDW) enterpolasyon ile sürekli yüzeylere dönüştürülmüştür. Haritalar referans eşik değerlerine bölünerek normalize edilmiştir. NO ve NOx için uygun sabit referans değerler bulunmadığından, istasyon bazlı dönemsel medyanlardan türetilen 95. yüzdelik (N95) eşik değerleri kullanılmıştır. Normalize edilen alt-indeksler Kök Ortalama Kare (RMS) yaklaşımıyla çoklu kirletici birleşik metriğe dönüştürülmüş ve mevsimsel farkı göstermek üzere Δ yüzeyleri hesaplanmıştır. Üçüncü aşamada SUI, sekiz sınıfa ayrılmış ve her sınıf için RMS değerleri ArcMap Bölgesel İstatistikler (Zonal Statistics) yöntemiyle özetlenmiştir. SUI ile yaz, kış ve Δ çoklu kirletici indeksleri arasındaki ilişki Spearman sıra korelasyon katsayısı (ρ) ile değerlendirilmiş, Pearson korelasyon katsayısı (r) ise duyarlılık analizi kapsamında raporlanmıştır.Bulgular, turizm-ulaşım baskısının mekânsal olarak kıyı odaklı ve koridor niteliğinde yoğunlaştığını göstermiştir. Kirlilik yüzeyleri ise illere göre değişen biçimde mevsimsel farklılaşma sergilemiştir. Birleşik RMS haritaları tekil kirleticilerdeki farklı yönlü mevsimsel eğilimleri tek bir ölçütte toplayarak karşılaştırılabilirliği artırmıştır. Zonal istatistik ve korelasyon sonuçları ise SUI ile kirlilik göstergeleri arasındaki ilişkinin genellikle zayıf ve bağlama bağlı olduğunu, bazı illerde mevsimsel değişimin (Δ) daha belirgin sinyal verdiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak tez, turizm-ulaşım baskısı ile hava kirliliği ilişkisini tekil kirleticilere indirgemeden çoklu kirletici ve mevsimsellik boyutlarını birlikte ele alan il bazında genellenebilir bir CBS tabanlı analiz çerçevesi sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to characterize the spatial and seasonal variability of air pollution in coastal provinces where tourism and transport activities co-intensify, and to quantify the relationship between tourism-transport pressure and combined pollution levels. Antalya, Muğla, Aydın, and İzmir are selected as the study area. In the first stage, 11 criteria are defined to represent tourism attractiveness, accommodation and recreation intensity, transport network and accessibility, as well as population and topography. Criteria weights are derived using the Analytic Hierarchy Process (AHP) and Fuzzy SIWEC, based on the assessments of a four-member expert panel. Weighted criteria are integrated in a Geographic Information Systems (GIS) environment to generate the Tourism-Transport Suitability Index (SUI) surfaces. In the second stage, station observations for PM10, SO₂, NO₂, O₃, and CO are interpolated into continuous seasonal surfaces using Inverse Distance Weighting (IDW). Surfaces are normalized by dividing by pollutant-specific reference thresholds. Since fixed reference values are not available for NO and NOx, province-level 95th percentile (N95) thresholds are computed from seasonal station medians and used for normalization. Normalized sub-indices are then aggregated into a multi-pollutant combined metric using the Root Mean Square (RMS) approach, and seasonal difference surfaces (Δ) are calculated. In the third stage, SUI is classified into eight classes and class-based RMS statistics are computed using ArcMap Zonal Statistics. The association between SUI and the summer, winter, and Δ multi-pollutant indices was evaluated using Spearman's rank correlation coefficient (ρ), while Pearson's correlation coefficient (r) was reported as part of a sensitivity analysis.Results indicate that tourism-transport pressure concentrates along coastal zones and corridor-like structures, whereas pollution surfaces exhibit province-specific seasonal patterns. RMS maps improve comparability by synthesizing pollutant-specific and sometimes opposing seasonal behaviours into a single metric. Zonal statistics and correlation outcomes suggest that the SUI-pollution relationship is generally weak and context dependent, with seasonal change (Δ) providing a clearer signal in some provinces. Overall, the thesis proposes a GIS-based framework that jointly addresses multi-pollutant effects and seasonality, enabling province-level comparison and more generalizable interpretation of tourism-transport pressure and air pollution dynamics
Benzer Tezler
- Impacts of climate change on tourism sector in Turkey: Challenges and future prospects
İklim değişikliğinin Türkiye turizm sektörüne etkileri: Gereksinimler ve gelecek öngörüleri
AYSUN AYGÜN
Doktora
İngilizce
2021
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜZİN BAYCAN
- Turistlerin algıladığı ulaşım kalitesinin destinasyon memnuniyetine etkisi: Bursa ili örneği
The effects of the quality of the transportation tourists perceive towards destination satisfaction: Bursa city research
CELAL UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
TurizmSakarya ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ TÜRKAY
- Turizm potansiyeli ve rotalarının Adana Karaisalı ilçesi örneğinde belirlenmesi
Determination of tourism potential and routes in the case of Adana Karaisali district
MEHMET AKİF KALA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Peyzaj MimarlığıÇukurova ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜHA BERBEROĞLU
- Eskişehir turizminin çeşitlendirilmesinde rekreasyonel donanımlı dalışın elverişliliği üzerine bir karma yöntem araştırması
A mixed method research on the suitability of recreational scuba diving in diversification of tourism in Eskisehir
GİZEM CESUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
TurizmAnadolu ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRE OZAN AKSÖZ
- Havayolu yolcu taşımacılığında rekabet: Türkiye örneği
Competition in the Turkish airline industry
SEMRA ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
EkonomiYıldız Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT DONDURAN