Mimar Sinan'ın İstanbul'da bulunan camilerinin taçkapımukarnas plan geometrisinin incelenmesi
Examination of the geometry of the crown doors and mukarnas plan of the mosques designed by Architect Sinan in Istanbul
- Tez No: 994129
- Danışmanlar: PROF. DR. YASEMİN ERKAN YAZICI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İslam mimarlığında hem strüktürel hem de estetik işlevleri bir arada barındıran, katmanlı ve karmaşık geometrik kurgusuyla öne çıkan önemli bir mimari unsurdur. Özellikle taçkapılarda kullanımı, yalnızca mekânsal bir geçiş elemanı olmanın ötesinde, yapının temsil gücünü ve dönemsel mimari anlayışını yansıtan simgesel bir değer taşımaktadır. Kuramsal çerçevede, mukarnasın tarihsel gelişimi, İslam coğrafyasında Doğu'dan Batı'ya yayılan biçimsel dönüşümü ve taçkapılarla kurduğu güçlü ilişki ortaya konulmuş; Anadolu Selçuklu ve Osmanlı mimarisinde mukarnasın taçkapı kavsaralarında yoğunlaştığı vurgulanmıştır. Bu bağlamda, Klasik Osmanlı Dönemi'nin baş mimarı olan Mimar Sinan'ın, mukarnas unsurunu nasıl yorumladığı ve bu öğeyi mimari kimliğin belirleyici bir bileşeni olarak nasıl kullandığı, çalışmanın kuramsal temelini oluşturmuştur. Bu çalışmada, Mimar Sinan'ın İstanbul'daki camilerinde yer alan harim taçkapı mukarnaslarını inceleyerek, Mimar Sinan'ın taçkapı mukarnaslarının temel geometrik kurgusunu incelemeyi ve farklı yapıtlardaki bu düzenlemelerin aynı geometrik ilkelere dayanıp dayanmadığını sorgulamayı amaçlamaktadır. Çalışma“Mimar Sinan taçkapı mukarnaslarında tek bir geometri şablonunu yön değiştirerek kullanmıştır.”hipotezi üzerine kurgulanmıştır. Mimar Sinan'a ait İstanbul'daki 42 cami yerinde incelenmiş, bu yapılar arasından 10 caminin taçkapısında mukarnas bulunduğu belirlenmiş ve çalışmanın kapsamı olarak seçilmiştir. Seçilen camilerin analizi, görsel içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. LIDAR tabanlı mobil tarama yöntemiyle mukarnas üç boyutlu olarak kaydedilmiş; elde edilen nokta bulutu verileri işlenerek ortofoto görüntüler üretilmiştir. Görüntüler üzerinden aşamalı olarak geometriler oluşturulup tüm şekiller analiz edilmiştir. Bulgular, çalışmanın temel hipotezinin doğrulanmadığını açık biçimde ortaya koymuştur. İncelenen mukarnas planları arasında, tüm örnekleri kapsayan ortak bir geometrik şablona rastlanmamış; kuruluş düzenleri, yıldız figürlerinin kol sayıları, kavsara içindeki yıldız çeşitliliği, ışınsal grid açıları, katman sayıları ve hücre iç açıları bakımından belirgin farklılıklar tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Muqarnas is a significant architectural element in Islamic architecture, distinguished by its layered and complex geometric configuration that integrates both structural and aesthetic functions. Especially in its use on monumental portals, muqarnas goes beyond serving as a mere spatial transition element and assumes a symbolic role that reflects the representational power of the building and the architectural mentality of its period. Within the theoretical framework, the historical development of muqarnas, its formal transformation as it spread from East to West across the Islamic world, and its strong relationship with monumental portals are examined; it is emphasized that in Anatolian Seljuk and Ottoman architecture, muqarnas was predominantly concentrated in the conches of portals. In this context, how Mimar Sinan, the chief architect of the Classical Ottoman period, interpreted the muqarnas element and employed it as a defining component of architectural identity constitutes the theoretical foundation of this study. This study aims to examine the harim portal muqarnas of mosques designed by Mimar Sinan in Istanbul in order to analyze their fundamental geometric configurations and to question whether these arrangements in different buildings are based on the same geometric principles. The research is structured around the hypothesis that“Mimar Sinan used a single geometric template in portal muqarnas by changing its orientation.”A total of 42 mosques attributed to Mimar Sinan in Istanbul were examined on site; among these, 10 mosques containing muqarnas on their portals were identified and selected as the scope of the study. The analysis of the selected mosques was conducted using the visual content analysis method. The collected data were examined through content analysis. The muqarnas were recorded three-dimensionally using a LiDAR-based mobile scanning method, and the resulting point cloud data were processed to produce orthophoto images. Based on these images, geometries were generated step by step and all forms were analyzed. The findings clearly demonstrate that the main hypothesis of the study is not supported. No common geometric template encompassing all examined examples was identified; instead, significant differences were detected in terms of construction systems, the number of arms of star figures, the diversity of stars within the conch, radial grid angles, the number of layers, and the interior angles of the cells.
Benzer Tezler
- Yapısal ve maddesiz öğelerin Mimar Sinan'ın cami tasarım diline etkileri
The effects of structural and immaterial elements on Mimar Sinan's mosque design language
SERHAN TUNCER
Doktora
Türkçe
2022
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERPİL BAĞCI
- İstanbul'daki Geç Dönem Osmanlı camilerinde giriş cepheleri (1703-1922)
Entrance facades of Late Period Ottoman mosques in Istanbul (1703-1922)
ELİF SÜLEYMANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sanat TarihiMarmara ÜniversitesiTürk Sanatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA NALAN TÜRKMEN
- İstanbul ve Edirne'deki merkezi Kubbeli Mimar Sinan Camilerinin mekân-ışık analizi
The analysis of space and light of central Domed Mimar Sinan Mosques in İstanbul and Edirne
SADAKAT SAFİYYE MUMCUOĞLU TÜRKER
Doktora
Türkçe
2024
MimarlıkGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMİLE NAKIŞ KARAMAĞARALI
- Mimar Sinan Camilerinden Şemsi Ahmet Paşa Camii (Üsküdar) ile T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı Tip 3 Camii'nin akustik açıdan karşılaştırılması
The acoustical comparison of Şemsi Ahmet Paşa Mosque from the Architect Sinan Mosques and T.C. Presidency of Religious Affairs Type 3 Mosque
ALİ KAYGISIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ
- Sokollu Mehmed Paşa'nın İstanbul'daki imar faaliyetleri
Building activities in Istanbul of Sokollu Mehmed Pasha
FATMA ZEHRA POLATTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA İLKNUR KOLAY