Sermaye şirketlerinde ortakların hak ve sorumluluklarının İslam hukuku açısından değerlendirilmesi
An evaluation of the rights and responsibilities of shareholders in capital companies from the perspective of Islamic law
- Tez No: 994552
- Danışmanlar: PROF. DR. SÜLEYMAN KAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ekonomik faaliyetlerin neredeyse tamamı tüzel kişiliğe haiz ticaret şirketleri aracılığıyla yapılmaktadır. Tarih boyunca toplumun ihtiyacına göre şekillenen ticari birliktelikler farklı zaman ve mekanlarda farklı yapılarda oluşmuştur. Günümüz şirketlerinin büyük çoğunluğunu oluşturan sermaye şirketlerinin kökeni, deniz ticaretindeki gelişmeler ve sanayi devrimine kadar dayanmaktadır. Bu olgular, ticari faaliyetlerde büyük sermaye gereksinimlerinin doğmasına neden olmuş, önceleri genellikle iki kişi arasında kurulan ortaklıklar yapıları daha fazla kişilerin bir araya geldiği sermaye şirketlerine dönüşmüştür. Sermaye şirketlerinin tüzel kişiliği haiz olması bağımsız bir malvarlığın bulunması sonucunu doğurur, bu nedenle ortakların şirket varlıkları üzerindeki hak ve sorumlulukları kısıtlanmıştır. Bu kısıtlama şirketin ve şirket ortaklarının yararına olduğu gibi dolaylı olarak topluma da ekonomik fayda sağlar. İslam hukuku, İslam dininin temel kaynakları Kuran ve sünnette yer alan ana esaslar üzerine tesis edilmiş bir hukuk düzenidir. Erken dönemlerden itibaren hukuk bilginleri, toplumun değişen gereksinimlerini göz önünde bulundurarak usulüne uygun gerçekleştirdikleri hukuki çıkarımlar (içtihat) aracılığıyla hukuk sisteminin güncelliğini muhafaza etmişler ve yüzyıllar boyunca fiilen uygulanabilir olmasını sağlamışlardır. Klasik İslam hukuku eserlerinde şirketler konusu oldukça geniş bir şekilde ele alınmış, eserlerin oluştuğu zaman ve toplumda yaygın olan ortaklık yapıları ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Eserlerde yer alan ortaklıkların yanı sıra karma yapıda oluşan ortaklıkların meşruiyeti de İslam hukukçuları tarafından kabul edilmiştir. Bu konuda belirlenen temel ilkelere aykırı olmamak koşuluyla ticari örf, hükümlerin belirlenmesinde en önemli etken olmuştur. Bu nedenle günümüz şirketlerinin İslam hukuku açısından değerlendirilmesinde bu iki etkenin tespiti önem taşımaktadır. Çalışmamızda öncelikle, İslam hukukunun klasik eserlerinde yer alan şirket türleri ve bunlara dair genel hükümlere değindikten sonra, şirketin unsurları ve şirketler hukukuna hâkim olan temel ilkelerin tespitine çalıştık. Günümüz hukukundaki düzenlemelerden (ticari örf) hareketle, şirket ortaklarının hak ve sorumluluklarının İslam hukuku perspektifinden bir değerlendirmesini gerçekleştirdik. Sonuç olarak, İslam hukukunda şirketlere ilişkin hükümlerin, ticari ihtiyaçlara cevap verebilecek nitelikte dinamik bir yapıya sahip olduğu; ortakların menfaatlerinin gözetilmesi esas alınırken, kâr paylaşımının üstlenilen sorumluluk ve sarf edilen emekle orantılı olması, zararın ise sermaye oranına göre paylaştırılması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Özet (Çeviri)
Nearly all economic activities are conducted through commercial companies possessing legal personality. The legal personality of capital companies entails the existence of an independent asset; consequently, the rights and liabilities of shareholders regarding corporate assets are restricted. This limitation not only serves the interests of the company and its shareholders but also generates indirect economic benefits for society at large. Islamic law is a legal order established upon the fundamental principles enshrined in the primary sources of Islam, namely the Quran and the Sunnah. From the early periods onwards, legal scholars have maintained the contemporary relevance of the legal system and ensured its practical viability throughout the centuries by employing systematic legal deductions (ijtihâd) that account for the evolving requirements of society. The subject of companies is extensively addressed in classical Islamic legal treatises, where the partnership structures prevalent in the contemporary society of that era are examined under distinct headings. In addition to the conventional partnerships detailed in these works, Islamic jurists have also recognized the legitimacy of hybrid partnership structures. Commercial custom has served as the most significant factor in the determination of legal provisions, provided that it does not contravene the fundamental principles established in this field. Consequently, identifying these two factors is of paramount importance in the evaluation of contemporary corporations from the perspective of Islamic law. In our study, having first addressed the types of companies and their general provisions found in classical Islamic legal treatises, we sought to identify the essential elements of a company and the fundamental principles governing corporate law. Building upon the regulations in contemporary law (commercial custom), we conducted an evaluation of the rights and liabilities of shareholders from the perspective of Islamic law. Consequently, it is concluded that the provisions regarding companies in Islamic law possess a dynamic structure capable of responding to commercial requirements; while prioritizing the protection of stakeholders' interests, the allocation of profits must be proportional to the responsibility assumed and the labor expended, whereas losses must be distributed in accordance with capital contribution ratios.
Benzer Tezler
- Sermaye şirketlerinde sınırlı sorumluluk ilkesinin istisnası olarak tüzel kişilik perdesinin kaldırılması
The exception of the principle of limited liability in the capital companies piercing the corporate veil
ULAŞ BARAN KUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
HukukBahçeşehir ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Ticaret Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT TOPUZ
- Limited şirketlerde şirket sözleşmesinin değiştirilmesi
Amendment of the articles of association in limited companies
İNSAF SELİN TOPAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HukukAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURÇAK TATLI
- Anonim şirketlerde sınırlı sorumluluk ilkesi karşısında şirket alacaklılarının korunması
Zusammenfassung meiner magisterarbeit über "der glâubigerschutz im aktienrecht gegenüber dem grundsatz beschrânkter haftuhg des aktionârs
HASAN OCAKTAN
- Taşınmazların anonim şirketlere sermaye olarak konulması
Contribution of real properties to the joint stock companies
MUHAMMET FATİH ATAKAN BİÇKİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
HukukGalatasaray ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FÜLÜRYA YUSUFOĞLU BİLGİN
- Ticaret şirketlerinin hukuki ehliyeti
The legal capacity of business
BURÇAK YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
HukukAnkara ÜniversitesiÖzel Hukuk (ticaret Hukuku) Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABİH ARKAN